Sắp xếp trường lớp: Giải "cơn khát" giáo viên, nâng chất lượng giáo dục

Sắp xếp mạng lưới cơ sở giáo dục công lập phù hợp với mô hình chính quyền địa phương hai cấp là chủ trương lớn của Đảng và Nhà nước. Không đơn thuần giảm đầu mối một cách cơ học, mục tiêu là tái cấu trúc mạng lưới trường học, phù hợp với quy mô dân số, phân bố dân cư, tạo điều kiện thuận lợi hơn cho người học, đồng thời nâng cao chất lượng giáo dục. Quan trọng hơn, việc sắp xếp còn hướng tới đổi mới phương thức quản trị nhà trường, tinh gọn đầu mối quản lý và tăng nguồn lực trực tiếp cho hoạt động giảng dạy.

Làm thế nào để sắp xếp mạng lưới trường học hiệu quả? Quá trình này sẽ tạo ra những thay đổi gì đối với chất lượng giáo dục và công tác quản trị nhà trường? Bài toán nhân sự sau sắp xếp sẽ được giải quyết ra sao? Những vấn đề này được TS. Vũ Minh Đức – Cục trưởng Cục Nhà giáo và Cán bộ quản lý giáo dục, Bộ GD-ĐT trao đổi cùng VOV2.

Sắp xếp trường học là cuộc cách mạng

PV: Thưa TS Vũ Minh Đức, nhìn vào mạng lưới cơ sở giáo dục hiện nay, theo đánh giá của ông đâu là những vấn đề còn tồn tại, đặt ra yêu cầu cấp thiết phải tiến hành sắp xếp lại mạng lưới trường học?

TS. Vũ Minh Đức: Nhiều năm qua, với sự quan tâm của Đảng và Nhà nước, sự chung tay của toàn xã hội, hệ thống giáo dục Việt Nam, đặc biệt là cấp mầm non, phổ thông đã cơ bản hoàn thiện. Các trường học được bố trí trên khắp mọi miền của Tổ quốc và đáp ứng tốt nhu cầu học tập của nhân dân, cũng như mục tiêu đào tạo nguồn nhân lực, bồi dưỡng nâng cao dân trí, nhân tài phục vụ yêu cầu phát triển đất nước.

Năm 2025, đất nước ta thực hiện một cuộc cách mạng trong việc sắp xếp lại theo mô hình chính quyền địa phương hai cấp. Để phù hợp với yêu cầu điều hành mô hình mới, hệ thống các trường mầm non, phổ thông tại các xã mới cần được tổ chức lại nhằm tối ưu hóa nguồn lực. Đồng thời, sắp xếp, bố trí lại lực lượng nhà giáo một cách hợp lý, đổi mới mô hình quản trị nhà trường nhằm nâng cao chất lượng, đáp ứng điều kiện tốt hơn đối với học sinh ở các vùng này.

PV: Theo ông, việc sắp xếp trường học sẽ “vẽ” lại bức tranh giáo dục trên toàn quốc ra sao? Đồng thời, đem lại những lợi ích gì?

TS. Vũ Minh Đức: Cuộc sắp xếp lần này không đơn thuần là sáp nhập cơ học để giảm đầu mối. Điều quan trọng nhất là thay đổi mô hình giáo dục, cách quản trị trường học để nâng cao chất lượng giáo dục. Việc sắp xếp lần này có nhiều ưu điểm theo mục tiêu đặt ra.

Thứ nhất, làm tinh gọn bộ máy, qua đó lựa chọn được những cán bộ quản lý xuất sắc để lãnh đạo và điều hành hoạt động mô hình trường học mới.

Thứ hai, cùng với việc sắp xếp, quyền tự chủ và giải trình của các nhà trường được tăng cường. Đồng thời, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ trong quản lý nhằm giảm bớt các thủ tục hành chính trong quá trình điều hành hoạt động nhà trường. Từ đó, tập trung cho hoạt động dạy và học.

Các địa phương tập trung rà soát, thực hiện sắp xếp cơ sở giáo dục mầm non, phổ thông, thường xuyên, giáo dục nghề nghiệp công lập theo hướng: mỗi đơn vị hành chính cấp xã phải đảm bảo tối thiểu 1 cơ sở giáo dục mầm non, 1 cơ sở giáo dục phổ thông cung ứng đủ cấp tiểu học, trung học cơ sở.

Việc sắp xếp bảo đảm linh hoạt, theo lộ trình, phù hợp với tình hình thực tế địa phương nhằm thực hiện mục tiêu giảm tối thiểu 30% đầu mối, nơi có điều kiện thuận lợi giảm khoảng 50% đầu mối so với thời điểm ngày 1-7-2025, hoàn thành trước ngày 30-8-2026.

Thứ ba, tối ưu hóa nhân sự và bổ sung thêm lực lượng giáo viên từ số cán bộ quản lý. Bởi vì, bản thân cán bộ quản lý đều là những giáo viên rất giỏi, trưởng thành từ quá trình điều hành các nhà trường trước đây. Khi họ được bổ sung cho lực lượng giáo viên trực tiếp sẽ giúp hạn chế tình trạng thừa thiếu giáo viên hiện nay. Việc bố trí, sắp xếp lại góp phần gia tăng hiệu quả nguồn nhân lực, giúp nhà trường tiết kiệm các chi phí không cần thiết.02

PV: Bên cạnh sự đồng thuận, có không ít “tâm tư” từ cơ sở trước cuộc đại sắp xếp này. Ông nhìn nhận ra sao trước những trăn trở của đội ngũ cán bộ quản lý, nhân viên trường học?

TS. Vũ Minh Đức: Việc sắp xếp mạng lưới giáo dục mầm non, phổ thông, giáo dục nghề nghiệp lần này là một cuộc cách mạng. Tất yếu ảnh hưởng đến một bộ phận cán bộ quản lý, giáo viên và nhân viên ở các trường học. Băn khoăn của các thầy cô là có thực và rất chính đáng. Lãnh đạo Bộ GD-ĐT hết sức lắng nghe. Hiện nay, Bộ GD-ĐT đang tham mưu với các cấp thẩm quyền để ban hành những chính sách phù hợp với quá trình sắp xếp, hạn chế tối đa ảnh hưởng đến đời sống của các cán bộ quản lý và giáo viên tại các nhà trường.

Tuy nhiên, tôi nghĩ rằng với một cuộc cách mạng như thế này, đội ngũ nhà giáo, cán bộ quản lý giáo dục, nhân viên trong trường học cũng có thể phải chấp nhận một sự hy sinh nhất định về quyền lợi. Bởi vì, mục tiêu chung là làm cho hệ thống giáo dục ngày một tốt hơn, vận hành mượt mà hơn và mang lại chất lượng tốt hơn nhằm đào tạo nguồn nhân lực cho đất nước. Tôi nghĩ, các nhà giáo, cán bộ quản lý cơ sở giáo dục và nhân viên trong các trường học đều thấu hiểu và sẵn sàng cùng nhau thực hiện công cuộc này thành công.

Trao quyền và tôn trọng quyết định của các địa phương

PV: Giảm đầu mối có đồng nghĩa với giảm trường học, liệu phụ huynh, học sinh có cần lo ngại về việc không có nơi để học hay sẽ phải đi học xa hơn không thưa ông?

TS. Vũ Minh Đức: Trong quá trình triển khai sắp xếp, Bộ GD-ĐT đã ban hành rất nhiều văn bản hướng dẫn. Mới đây nhất, ngày 30/6/2026, Bộ ban hành văn bản số 4054 hướng dẫn sắp xếp hệ thống.

Có 5 nguyên tắc trong sắp xếp. Thứ nhất, việc sắp xếp phải phù hợp với mô hình chính quyền địa phương hai cấp và không được vì mục tiêu giảm đầu mối mà sắp xếp một cách cơ học.

Thứ hai là tuân thủ nguyên tắc chuyên môn và khoa học giáo dục. Trong đó, không sắp xếp cơ sở giáo dục chuyên biệt với cơ sở giáo dục đại trà vì đây là 2 mô hình khác nhau về cả đối tượng cũng như cách thức hoạt động.

Nguyên tắc thứ ba, có thể coi là nguyên tắc cao nhất là đảm bảo quyền lợi học tập của người học. Tức là, không giảm số lượng trường, không làm khó khăn cho học sinh khi đến trường và không được để cho các học sinh phải bỏ học do sắp xếp.

Nguyên tắc thứ tư là gắn sắp xếp mạng lưới với quản trị nhà trường và hiệu quả nguồn lực. Cuối cùng, phải bảo đảm cái tính kế thừa, ổn định của hệ thống và có lộ trình phù hợp.

Với 5 nguyên tắc này, tinh thần là các điểm trường hiện nay sẽ trở thành các phân hiệu của điểm trường chính. Như vậy, số lượng trường học không giảm. Địa điểm học tập không thay đổi, học sinh vẫn học tại địa điểm trường cũ. Vì vậy, phụ huynh hoàn toàn yên tâm việc học tập của con em sẽ không bị ảnh hưởng, kể cả điều kiện đi lại phải an toàn và chất lượng giáo dục không bị ảnh hưởng.

PV: Theo định hướng, việc sắp xếp các cơ sở giáo dục để hình thành các trường quy mô lớn sẽ được thực hiện theo 2 mô hình. Đó là trường một cấp quy mô lớn có nhiều điểm trường, phân hiệu. Hoặc trường liên cấp quy mô lớn. Vậy, ông có gợi ý gì cho các địa phương trong việc lựa chọn mô hình?

TS. Vũ Minh Đức: Theo cá nhân tôi, mỗi mô hình có những điểm mạnh và hạn chế riêng. Ví dụ, các trường cùng cấp trở thành một trường có nhiều điểm trường là một cách tốt. Tuy nhiên, nó cũng có thể tạo áp lực lên đội ngũ nhà giáo và cơ sở vật chất. Còn mô hình trường liên cấp thì có thể sử dụng linh hoạt cơ sở vật chất, cũng như đội ngũ nhưng nó lại có sự khác biệt về tâm lý lứa tuổi học sinh.

Ví dụ, với học sinh tiểu học, thời lượng một tiết chỉ có 35 phút. Trong khi, thời lượng dành cho học sinh trung học lại dài hơn. Như vậy, quá trình điều hành mô hình này trên cùng một địa điểm có thể dẫn tới những bất cập trong quá trình tổ chức.

Bộ GD-ĐT tôn trọng sự lựa chọn của các địa phương. Tùy điều kiện cụ thể, địa phương có thể lập đề án để bố trí, sắp xếp theo mô hình này hay mô hình kia. Trong quá trình vận hành, chúng ta có thể rút kinh nghiệm để điều chỉnh, khắc phục những hạn chế của từng mô hình nhằm làm cho mô hình hoạt động của các nhà trường tốt hơn.

PV: Thực tế mỗi địa phương có đặc thù khác nhau về quy mô dân số, khoảng cách địa lý, địa hình khác nhau. Vậy, sẽ có những tiêu chí nào để xác định quy mô trường lớp phù hợp đặc thù từng địa phương?

TS. Vũ Minh Đức: Bộ GD-ĐT đã ban hành văn bản hướng dẫn, trong đó trao quyền và tôn trọng sự quyết định của các địa phương trên các nguyên tắc mà tôi đã nêu. Địa phương phải căn cứ vào các điều kiện cụ thể như: đặc điểm dân cư, khoảng cách địa lý, đi lại của các cháu để làm sao tổ chức tốt nhất mô hình trường mới.

Hiện, Bộ GD-ĐT đang sửa các quy định về quy mô tối thiểu của nhà trường, Thông tư 13 và Thông tư 23 nhằm tạo điều kiện để các địa phương triển khai thực hiện một cách tốt nhất. Trong thời gian sớm nhất, Bộ GD-ĐT sẽ có hướng dẫn cụ thể tiêu chí về quy mô trường, lớp phù hợp. Tuy nhiên, điều quan trọng nhất vẫn là địa phương. Bởi vì, không ai hiểu điều kiện cụ thể ở địa phương bằng chính các địa phương.

Thi tuyển hiệu trưởng chưa phù hợp ở thời điểm này!

PV: Dự kiến trên 20.000 cán bộ quản lý giáo dục sẽ được điều chuyển và sắp xếp lại. Trong đó khoảng 11.000 người được bố trí làm giáo viên trực tiếp đứng lớp. Sắp xếp nhân sự là bài toán không đơn giản với nhiều địa phương lúc này. Vậy, sau khi thực hiện giảm đầu mối, tiêu chí lựa chọn hiệu trưởng cũng như cấp phó sẽ ra sao, thưa TS Vũ Minh Đức?

TS. Vũ Minh Đức: Đúng là việc bố trí nhân sự trong quá trình sắp xếp hệ thống là một bài toán rất là khó, đòi hỏi cách nhìn, đánh giá năng lực của đội ngũ cán bộ quản lý cơ sở giáo dục phải rất chính xác, khách quan, công khai, công bằng.

Quan điểm Bộ GD-ĐT, người lãnh đạo mới của cơ sở giáo dục, bao gồm cả hiệu trưởng, phó hiệu trưởng phải là những người có phẩm chất đạo đức tốt và uy tín cao. Phải có tư duy chiến lược và tầm nhìn để phát triển nhà trường. Phải dám đổi mới, dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm thì mới có thể đứng đầu cơ sở giáo dục. Bên cạnh đó, phải có kiến thức và kỹ năng về quản trị chuyên môn, quản trị tài chính, quản trị nhân sự và phải có cái năng lực chuyển đổi số để quản lý và điều hành hoạt động của nhà trường trên cơ sở quản trị dữ liệu một cách hợp lý và hiệu quả.

PV: Có ý kiến cho rằng nên thi tuyển chức danh hiệu trưởng để đảm bảo công bằng, chọn được người xứng đáng nhất. Quan điểm của ông ra sao?

TS. Vũ Minh Đức: Theo tôi, đây cũng là một gợi ý để các địa phương nghiên cứu. Tuy nhiên, theo chỉ đạo của Chính phủ, việc sắp xếp phải hoàn thành trước 30/8, thời gian rất khẩn trương. Vì vậy, tôi cho rằng phương án thi tuyển hiệu trưởng tại thời điểm này chưa phù hợp. Bởi vì, thời gian chuẩn bị cho công tác thi tuyển đòi hỏi thời gian khá dài và phải rất cẩn thận, công phu.

Theo tôi, qua đánh giá thành tích, cống hiến của hiệu trưởng trong những năm vừa qua, địa phương hoàn toàn có cơ sở để lựa chọn người đứng đầu cơ sở giáo dục mới mà chưa cần phải qua thi tuyển. Tuy nhiên, khi vận hành mô hình mới ổn định, nhiệm kỳ mới của nhà trường cũng có thể nghiên cứu việc thi tuyển hiệu trưởng.

Ngoài nguyên tắc, tiêu chí chung theo quy định của Bộ GD-ĐT, Nghệ An xây dựng thêm 6 tiêu chí để lựa chọn đội ngũ hiệu trưởng, bao gồm: Năng lực quản trị chất lượng dạy học tại nhà trường; Năng lực quản trị nhân sự; Năng lực quản trị tài chính, xã hội hóa cơ sở vật chất; Năng lực chuyển đổi số, ứng dụng công nghệ thông tin và trí tuệ nhân tạo trong quản trị và dạy học; Năng lực đổi mới sáng tạo trong công tác quản lý; Thành tích của cá nhân và tập thể trong quá trình công tác, được ghi nhận thông qua các hình thức khen thưởng như: bằng khen của Chủ tịch UBND tỉnh, của Thủ tướng Chính phủ hoặc các danh hiệu khác.

PV: Việc hình thành các trường học quy mô lớn đòi hỏi người hiệu trưởng phải chuyển từ năng lực quản lý hành chính sang năng lực quản trị nhà trường. Bộ có định hướng gì trong việc nâng cao năng lực quản trị cho đội ngũ cán bộ quản lý sau sáp nhập?

TS. Vũ Minh Đức: Khi điều hành mô hình hoạt động mới, đòi hỏi người hiệu trưởng phải có nhiều năng lực mới, tức là chuyển từ tư duy quản lý hành chính thông thường sang tư duy quản trị trường học. Bộ GD-ĐT sẽ sớm triển khai kế hoạch bồi dưỡng, nâng cao năng lực cho hiệu trưởng các nhà trường và tập trung cho 6 năng lực cơ bản.

Thứ nhất là năng lực về nhận thức, chuyển tư duy từ quản lý sang quản trị.

Thứ hai là năng lực xây dựng chiến lược và phát triển nhà trường, bao gồm: lập kế hoạch, tổ chức triển khai kế hoạch, xây dựng thương hiệu, quản trị rủi ro...

Thứ ba là nâng cao năng lực quản trị và phát triển đội ngũ, từ việc tạo động lực cũng như giao quyền cho giáo viên, phát triển nghề nghiệp liên tục, đánh giá kết quả của giáo viên theo kết quả đầu ra về sự tiến bộ của học sinh.

Thứ tư là năng lực về quản trị tài chính, tài sản đối với mô hình trường học lớn, nhân sự đông.

Thứ năm là năng lực quản trị chất lượng để đánh giá sự tiến bộ của chất lượng giáo dục nhà trường.

Thứ sáu là năng lực truyền thông và phát triển đối tác, trong đó có quan hệ đối với phụ huynh, học sinh và huy động nguồn lực để xây dựng môi trường giáo dục.

PV: Không chỉ cán bộ quản lý, việc giảm đầu mối kéo theo hàng ngàn vị trí nhân viên trường học như: văn thư, lưu trữ, kế toán…cũng giảm theo. Trong đó nhiều người hiện đã thuộc biên chế. Vậy, sẽ có những phương án nào để đảm bảo quyền lợi cho những vị trí dôi dư này, thưa ông?

TS. Vũ Minh Đức: Quan điểm chỉ đạo của Chính phủ cũng như Bộ GD-ĐT là trân trọng sự cống hiến, đóng góp của đội ngũ nhân viên trường học. Trong điều kiện sắp xếp lại, Bộ GD- ĐT chỉ đạo: thứ nhất là ưu tiên để bố trí lại đội ngũ nhân viên này theo vị trí việc làm. Trong đó, khi điều kiện nhà trường không còn vị trí việc làm ấy thì sẽ bố trí việc làm khác và tạo điều kiện để cho đội ngũ này được bồi dưỡng để đáp ứng yêu cầu vị trí việc làm.

Thứ hai, có thể điều chuyển đến cơ sở giáo dục khác nếu còn vị trí việc làm. Chỉ trong trường hợp không bố trí được đội ngũ này thì mới giải quyết cho nghỉ hưu hoặc nghỉ sớm theo quy định của pháp luật.

"Chỉ bàn làm, không bàn lùi"

PV: Bên cạnh việc tinh gọn đầu mối, sắp xếp nhân sự, chúng ta sẽ có những công cụ hỗ trợ nào để lãnh đạo các nhà trường chuyển từ mô hình quản lý sang quản trị khi hình thành những trường học có quy mô lớn?

TS. Vũ Minh Đức: Bộ GD-ĐT xác định, một trong những công cụ rất quan trọng để đội ngũ hiệu trưởng vận hành mô hình trường học mới chính là chuyển đổi số, ứng dụng các phần mềm và trí tuệ nhân tạo trong quản trị nhà trường.

Hiện nay đã có nhiều phần mềm, công cụ hỗ trợ quản trị tài chính, xây dựng trường học thông minh, quản trị đội ngũ, giám sát chất lượng dạy học, cũng như quản trị truyền thông và kết nối với cha mẹ học sinh. Trong thời gian tới, Bộ Giáo dục và Đào tạo sẽ có hướng dẫn để các địa phương triển khai thực hiện.

Tuy nhiên, theo tôi, phần mềm dù hiện đại đến đâu cũng chỉ là công cụ, không thể thay thế năng lực của người đứng đầu. Vì vậy, các thầy cô là lãnh đạo nhà trường cần xác định rằng, để đáp ứng yêu cầu mới, bản thân cũng phải không ngừng bổ sung những năng lực cần thiết trong công tác điều hành.

Bên cạnh đó, sự tham gia của toàn bộ hệ thống nhà trường cũng có ý nghĩa rất quan trọng. Sự đồng lòng của đội ngũ giáo viên, nhân viên, học sinh và phụ huynh sẽ là yếu tố quyết định để mô hình trường học mới vận hành hiệu quả.

PV: Thưa ông, theo lộ trình, đến ngày 30/8/2026 sẽ phải hoàn thành việc sắp xếp mạng lưới trường học. Ông đánh giá như thế nào về lộ trình này? Với quỹ thời gian như vậy, các địa phương sẽ cần phát huy trách nhiệm và nỗ lực ra sao để bảo đảm tiến độ?

TS. Vũ Minh Đức: Theo chỉ đạo mới nhất của Chính phủ, việc sắp xếp mạng lưới cơ sở giáo dục mầm non, phổ thông và giáo dục thường xuyên phải hoàn thành trước ngày 30/8/2026. Thời gian rất gấp, khối lượng công việc rất lớn, tiến độ khẩn trương và có nhiều nội dung phức tạp. Vì vậy, tôi cho rằng rất cần sự đồng thuận của đội ngũ nhà giáo và cán bộ quản lý giáo dục trên cả nước.

Đặc biệt, chúng ta cần quán triệt phương châm "chỉ bàn làm, không bàn lùi". Quyết tâm chính trị của cấp ủy, chính quyền địa phương cùng với sự đồng thuận của đội ngũ nhà giáo, cán bộ quản lý giáo dục sẽ là những yếu tố then chốt để hoàn thành nhiệm vụ này.

PV: Xin trân trọng cảm ơn ông!

Hà Nội sắp xếp, sáp nhập trường học: Học sinh có phải đổi trường, đổi lớp?

VOV.VN - Hà Nội sẽ hoàn thành việc sắp xếp gần 3.000 cơ sở giáo dục công lập trước năm học 2026-2027 nhằm tinh gọn bộ máy, nâng cao hiệu quả quản trị. Tuy nhiên, điều phụ huynh quan tâm nhất là sau sắp xếp, việc học của con có bị xáo trộn, có phải chuyển trường, đổi lớp, đổi giáo viên hay không?