Tăng trưởng xanh, động lực mới cho khát vọng phát triển đất nước hùng cường

Tăng trưởng xanh là xu thế phát triển không thể đảo ngược

Biến đổi khí hậu đang trở thành thách thức trực tiếp đối với phát triển kinh tế - xã hội, đòi hỏi Việt Nam phải chuyển từ tư duy ứng phó sang chủ động phòng ngừa, thích ứng và nâng cao sức chống chịu. Trong bài phát biểu kết luận Hội nghị toàn quốc quán triệt, triển khai Nghị quyết Hội nghị Trung ương 3, ngày 29/7, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã đưa ra định hướng mang tính bước ngoặt, đó là phải chuyển từ trạng thái tập trung ứng phó, khắc phục hậu quả sang chủ động nhận diện, dự báo, phòng ngừa, thích ứng... nâng cao sức chống chịu, khả năng thích ứng và bảo vệ vững chắc đất nước.

Vấn đề ứng phó với biến đổi khí hậu và bảo vệ môi trường luôn là vấn đề được Đảng và Nhà nước nhận diện từ sớm và định hướng xuyên suốt. Việc ra đời Nghị quyết số 24 NQ/TW về chủ động ứng phó với biến đổi khí hậu, tăng cường quản lý tài nguyên và bảo vệ môi trường ngày 3/6/2013 là minh chứng rõ nét. Qua 13 năm triển khai, Nghị quyết đã khẳng định tầm nhìn chiến lược và mang lại nhiều kết quả quan trọng.

Tuy nhiên, bối cảnh phát triển hiện nay đã có những thay đổi sâu sắc so với thời điểm ban hành Nghị quyết số 24-NQ/TW. Những yêu cầu mới về phát triển nhanh, bền vững, các cam kết quốc tế về khí hậu, sự hình thành các tiêu chuẩn môi trường thế hệ mới trong thương mại và đầu tư toàn cầu, cùng những tác động ngày càng nghiêm trọng của biến đổi khí hậu đòi hỏi Việt Nam phải có cách tiếp cận toàn diện và hiện đại hơn đối với công tác bảo vệ môi trường và ứng phó với biến đổi khí hậu.

Trên cơ sở đó, Trung ương đã ban hành Kết luận số 75-KL/TW ngày 28/7/2026 về bảo vệ môi trường và chủ động ứng phó với biến đổi khí hậu trong thời kỳ mới. Kết luận đã kế thừa những nền tảng từ Nghị quyết số 24-NQ/TW, đồng thời phát triển, bổ sung những chủ trương, quyết sách lớn với tư duy đột phá, tầm nhìn xa nhằm giải quyết các vấn đề đặt ra trong giai đoạn phát triển mới.

Liên quan đến nội dung này, TS. Tô Văn Trường, nguyên Viện trưởng Viện Quy hoạch Thủy lợi miền Nam cho rằng: "Đối với Việt Nam, tinh thần Hội nghị Trung ương 3 khóa XIV tiếp tục khẳng định yêu cầu phát triển nhanh đi đôi với bền vững, lấy khoa học - công nghệ và đổi mới sáng tạo, đặc biệt là chuyển đổi xanh làm động lực mới. Đây là bước tiến về tư duy chiến lược để hiện thực hóa khát vọng phồn vinh vào giữa thế kỷ XXI".

Nhìn lại lịch sử phát triển của nhân loại, có thể thấy mỗi cuộc cách mạng công nghiệp đều làm thay đổi căn bản phương thức sản xuất và mô hình tăng trưởng. Nếu thế kỷ XIX gắn với than đá, thế kỷ XX gắn với dầu mỏ và công nghiệp hóa quy mô lớn thì thế kỷ XXI đang chứng kiến sự chuyển dịch sang nền kinh tế carbon thấp, kinh tế tuần hoàn và phát triển dựa trên tri thức, khoa học - công nghệ. Trong cuộc cạnh tranh mới ấy, tiêu chí đánh giá sức mạnh của một quốc gia không chỉ nằm ở quy mô GDP hay năng lực sản xuất mà còn ở khả năng sử dụng hiệu quả tài nguyên, giảm phát thải và bảo vệ môi trường.

Theo TS Tô Văn Trường, biến đổi khí hậu đang diễn ra với tốc độ nhanh hơn nhiều dự báo trước đây. Nhiệt độ trung bình toàn cầu liên tục lập các mốc cao mới; các hiện tượng thời tiết cực đoan như nắng nóng kéo dài, cháy rừng, bão mạnh, lũ quét và hạn hán xảy ra với tần suất ngày càng dày đặc. Báo cáo tổng hợp của IPCC cho thấy nếu nhiệt độ toàn cầu vượt ngưỡng 1,5 độ C so với thời kỳ tiền công nghiệp, nhiều hệ sinh thái sẽ đối mặt với những tổn thất không thể đảo ngược, kéo theo những hệ lụy sâu rộng về an ninh lương thực, nguồn nước, y tế và sinh kế của hàng tỷ người.

Nhận thức rõ thách thức đó, cộng đồng quốc tế đã chuyển mạnh từ tư duy "ứng phó với biến đổi khí hậu" sang "kiến tạo mô hình phát triển xanh". Liên minh châu Âu triển khai Thỏa thuận Xanh (European Green Deal), coi đây là chiến lược tăng trưởng mới của toàn khối; đồng thời áp dụng Cơ chế điều chỉnh carbon xuyên biên giới (CBAM) đối với nhiều ngành hàng có cường độ phát thải lớn. Hoa Kỳ thúc đẩy đầu tư vào năng lượng sạch và công nghệ xanh thông qua các chương trình hỗ trợ quy mô lớn. Nhật Bản, Hàn Quốc, Singapore và nhiều nền kinh tế phát triển khác đều đặt mục tiêu trung hòa carbon vào giữa thế kỷ, coi chuyển đổi xanh là động lực nâng cao năng suất và năng lực cạnh tranh.

Điều đáng chú ý là các quốc gia này không xem bảo vệ môi trường như một "chi phí" của tăng trưởng, mà coi đó là một khoản đầu tư cho tương lai. Những ngành công nghiệp xanh, năng lượng tái tạo, giao thông điện hóa, vật liệu mới, tài chính xanh và kinh tế tuần hoàn đang tạo ra hàng triệu việc làm, thu hút dòng vốn đầu tư lớn và trở thành lĩnh vực cạnh tranh chiến lược của thế giới.

Xu thế đó đặt ra yêu cầu cấp thiết đối với các quốc gia đang phát triển, trong đó có Việt Nam. Khi các thị trường xuất khẩu lớn ngày càng siết chặt tiêu chuẩn môi trường, lượng phát thải carbon và truy xuất nguồn gốc, lợi thế cạnh tranh sẽ không còn chỉ dựa trên lao động giá rẻ hay tài nguyên thiên nhiên. Doanh nghiệp muốn tham gia sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu buộc phải chuyển đổi công nghệ, nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng và giảm phát thải. Nói cách khác, tăng trưởng xanh đang trở thành "giấy thông hành" của nền kinh tế trong thời kỳ hội nhập.

Động lực kinh tế mới và lựa chọn chiến lược cho Việt Nam

TS Tô Văn Trường cho biết, các quốc gia phát triển coi bảo vệ môi trường là khoản đầu tư cho tương lai, tạo ra hàng triệu việc làm và thu hút vốn lớn từ các ngành công nghiệp xanh, giao thông điện hóa và tài chính xanh.

Khi các thị trường lớn siết chặt tiêu chuẩn môi trường và phát thải carbon, doanh nghiệp buộc phải chuyển đổi công nghệ. Lợi thế cạnh tranh nay không còn nằm ở lao động giá rẻ hay tài nguyên, mà ở năng lực giảm phát thải. Là quốc gia chịu ảnh hưởng nặng nề bởi biến đổi khí hậu, nước biển dâng và thiên tai cực đoan, Việt Nam sẽ đối mặt với sự suy giảm tăng trưởng kinh tế nghiêm trọng nếu không có giải pháp thích ứng hiệu quả.

Đảng và Nhà nước đã ban hành nhiều chủ trương mạnh mẽ, từ Nghị quyết số 24-NQ/TW, Chiến lược quốc gia về tăng trưởng xanh 2021-2030, đến cam kết đạt phát thải ròng bằng "0" vào năm 2050 tại Hội nghị COP26.

Tinh thần Hội nghị Trung ương 3 khóa XIV nhấn mạnh nền kinh tế phải dựa trên năng suất, tri thức và sử dụng hiệu quả nguồn lực thay vì khai thác tài nguyên theo chiều rộng.

Việc chuyển hướng này mở ra không gian phát triển cho năng lượng tái tạo, nông nghiệp sinh thái và công nghiệp công nghệ cao, giúp củng cố sức chống chịu của nền kinh tế trước các cú sốc bên ngoài.

Khơi thông nguồn lực từ thể chế, công nghệ và toàn xã hội

Để hiện thực hóa nền kinh tế xanh, TS Tô Văn Trường cho rằng, Việt Nam cần triển khai đồng bộ ba nhóm giải pháp cốt lõi: Thứ nhất là cần tháo gỡ điểm nghẽn, xây dựng hệ thống chính sách đồng bộ về thị trường tín chỉ carbon, tín dụng và trái phiếu xanh. Điều này giúp doanh nghiệp tiếp cận nguồn vốn dài hạn và đáp ứng các tiêu chuẩn khắt khe từ các hiệp định thương mại tự do thế hệ mới.

Thứ 2, công nghệ hiện đại là nền tảng để giảm tiêu hao năng lượng và gia tăng giá trị sản phẩm. Song song đó, cần xây dựng đội ngũ cán bộ có tầm nhìn, chuyên gia làm chủ công nghệ và lực lượng lao động đáp ứng yêu cầu kinh tế xanh.

Thứ 3, mọi cơ quan, doanh nghiệp và người dân cần chung tay từ những hành động như phân loại rác, tiết kiệm năng lượng đến tiêu dùng có trách nhiệm. Doanh nghiệp giữ vai trò trung tâm qua việc "xanh hóa" sản xuất để nâng cao thương hiệu. Đồng thời, báo chí truyền thông đóng vai trò lan tỏa những mô hình tốt và đấu tranh với các hành vi gây ô nhiễm.

"Trong hành trình hướng tới mục tiêu trở thành nước phát triển có thu nhập cao vào năm 2045, Việt Nam không thể đi theo con đường tăng trưởng dựa vào khai thác tài nguyên, tiêu hao năng lượng và đánh đổi môi trường như nhiều quốc gia đã từng trải qua. Thực tiễn của thế giới và những yêu cầu từ chính quá trình phát triển đất nước đều khẳng định rằng, tăng trưởng xanh là con đường ngắn nhất để kết hợp hài hòa giữa phát triển kinh tế, tiến bộ xã hội và bảo vệ môi trường", TS Tô Văn Trường nêu quan điểm.

Tinh thần Hội nghị Trung ương 3 khóa XIV đã tiếp tục khẳng định quyết tâm đổi mới mô hình tăng trưởng, phát huy mạnh mẽ khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và chuyển đổi xanh như những động lực chiến lược của giai đoạn phát triển mới. Đó không chỉ là định hướng trước mắt nhằm ứng phó với biến đổi khí hậu hay thực hiện các cam kết quốc tế, mà còn là tầm nhìn dài hạn nhằm nâng cao sức cạnh tranh của nền kinh tế, củng cố nội lực quốc gia và bảo đảm sự phát triển bền vững của đất nước.

"Khát vọng xây dựng một nước Việt Nam hùng cường, phồn vinh và hạnh phúc không chỉ được đo bằng tốc độ tăng trưởng GDP, quy mô nền kinh tế hay thu nhập bình quân đầu người, mà còn được đo bằng chất lượng môi trường sống, sự an toàn của các hệ sinh thái, khả năng chống chịu trước thiên tai và chất lượng cuộc sống của nhân dân. Một nền kinh tế tăng trưởng nhanh nhưng môi trường bị hủy hoại sẽ không thể tạo dựng sự thịnh vượng lâu dài. Ngược lại, một nền kinh tế biết tôn trọng quy luật tự nhiên, sử dụng hiệu quả tài nguyên và lấy đổi mới sáng tạo làm động lực sẽ có sức sống bền bỉ và khả năng phát triển vượt lên trong cạnh tranh toàn cầu. Mỗi quyết sách đúng đắn hôm nay sẽ góp phần kiến tạo tương lai của nhiều thế hệ mai sau. Mỗi doanh nghiệp đổi mới công nghệ, mỗi địa phương phát triển theo hướng xanh, mỗi người dân thay đổi một thói quen tiêu dùng và ứng xử với môi trường đều đang góp phần tạo nên sức mạnh của quốc gia. Khi ý Đảng hòa quyện với lòng dân, khi khát vọng phát triển được chuyển hóa thành hành động cụ thể, tăng trưởng xanh sẽ không chỉ là một mục tiêu chiến lược mà sẽ trở thành động lực mạnh mẽ đưa Việt Nam vững bước trên con đường phát triển nhanh, bền vững, tự chủ và thịnh vượng trong kỷ nguyên mới", TS Tô Văn Trường nhấn mạnh.

5 quan điểm chỉ đạo của Đảng về bảo vệ môi trường và ứng phó với biến đổi khí hậu

VOV.VN - Trung ương Đảng xác định, bảo vệ môi trường và ứng phó với biến đổi khí hậu phải được đặt trong tổng thể tư duy, tầm nhìn mới, ở vị trí trung tâm trong các quyết định phát triển.