Trường mới sau sáp nhập: Làm sao để giáo viên, học sinh nhanh chóng “hòa nhập”?

Năm học 2026-2027 đánh dấu giai đoạn mới trong quá trình sắp xếp, tổ chức lại mạng lưới trường học tại Hà Nội. Tại phường Ngọc Hà, việc sắp xếp được triển khai với yêu cầu vừa tinh gọn đầu mối, nâng cao hiệu quả quản trị, vừa giữ ổn định hoạt động dạy và học. Bên cạnh cơ sở vật chất, chương trình và tuyển sinh, một vấn đề được đặc biệt quan tâm là làm thế nào để giáo viên, học sinh và phụ huynh nhanh chóng thích nghi, hình thành sự gắn kết trong môi trường mới.

Theo bà Ngô Thị Thúy Lan, Trưởng phòng Văn hóa - Xã hội phường Ngọc Hà, địa phương đã tăng cường tuyên truyền, đối thoại, lấy ý kiến để tạo đồng thuận. Học sinh vẫn học tại cơ sở đã đăng ký, các điều kiện dạy học được bảo đảm. Với giáo viên, nhà trường cần sớm hoàn thiện tổ chức, phân công nhiệm vụ rõ ràng để thích nghi với mô hình mới. Phường yêu cầu mô hình mới phải vận hành thông suốt, đồng thời chú trọng ổn định tâm lý và phát huy kinh nghiệm, chuyên môn của đội ngũ.

“Chúng tôi đã chỉ đạo ngay sau sắp xếp phải hoàn thiện tổ chức Đảng, các tổ bộ môn, tổ văn phòng, đồng thời ban hành quy chế và phân công nhiệm vụ rõ ràng. Trước mắt, địa phương chưa thay đổi nhiều về chuyên môn, chương trình hay tuyển sinh mà tập trung ổn định mô hình quản trị. Chúng tôi kỳ vọng mô hình mới sẽ nâng cao năng lực quản trị, tạo dư địa phát triển chất lượng giáo dục và đội ngũ”, bà Lan cho hay.

Từ ổn định tâm lý đến xây dựng văn hóa trường mới

Từ thực tế triển khai tại Ngọc Hà, có thể thấy sắp xếp trường học không đơn thuần là việc thay đổi tên trường, đầu mối quản lý hay mô hình tổ chức. Đằng sau sự thay đổi về bộ máy là quá trình thích nghi của con người. Giáo viên phải làm quen với đồng nghiệp mới, học sinh làm quen với một cộng đồng lớn hơn, trong khi phụ huynh cũng cần có tâm thế ổn định trước những thay đổi của nhà trường.

TS. Vũ Thu Hương - chuyên gia giáo dục, cho rằng, việc sáp nhập không nhất thiết tạo ra xáo trộn lớn đối với hoạt động dạy và học, song tâm lý lo lắng, e ngại trong giai đoạn đầu là điều khó tránh khỏi, nhất là khi mỗi trường trước đó đã hình thành phong cách và văn hóa riêng.

“Thực ra, việc sáp nhập sẽ không quá ảnh hưởng đến giáo viên và học sinh. Tuy nhiên, chắc chắn sẽ có một số tâm lý lo sợ, e ngại, bởi phong cách cũng như văn hóa của từng trường có thể khác nhau”, bà Hương nhận định.

Theo chuyên gia, giáo viên có thể là nhóm phải đối diện với nhiều thay đổi hơn học sinh. Nếu học sinh vẫn học tại cơ sở quen thuộc, với những giáo viên quen thuộc, thì giáo viên lại phải làm việc trong một hội đồng sư phạm lớn hơn, gặp gỡ những đồng nghiệp mới và thích nghi với cách phối hợp công việc khác trước.

“Tôi nghĩ rằng đối với giáo viên, sự lo ngại sẽ nhiều hơn học sinh. Bởi học sinh vẫn có thể học tại địa điểm quen thuộc, vẫn với những giáo viên quen thuộc. Điều các em phải đối diện nhiều hơn là cách tổ chức các hoạt động khi môi trường học tập trở nên lớn hơn rất nhiều”, bà Hương phân tích.

Một thách thức với học sinh là tổ chức các hoạt động chung khi trường có nhiều cơ sở. Việc tập trung khai giảng, văn nghệ, thể thao hay trải nghiệm tại một địa điểm có thể khó khăn, khiến học sinh ở một số cơ sở cảm thấy ít được tham gia: “Nhà trường chắc chắn sẽ gặp khó khăn khi tập hợp học sinh ở cùng một địa điểm. Ban giám hiệu phải tính toán để các con không cảm thấy thiệt thòi”.

Theo TS. Vũ Thu Hương, khó khăn này có thể giảm bớt nếu nhà trường chủ động xây dựng cách tổ chức phù hợp và coi sáp nhập là quá trình hình thành một cộng đồng mới. Mỗi giáo viên cần tiết chế cái tôi, giảm khác biệt và hướng tới lợi ích chung để xây dựng văn hóa nhà trường.

Giáo viên cũng giữ vai trò quan trọng trong việc ổn định tâm lý học sinh và phụ huynh: “Nếu giáo viên tự tin, bình tĩnh, học sinh sẽ cảm thấy an toàn hơn, ngược lại, lo lắng của người lớn có thể nhanh chóng lan sang trẻ. Nếu chính bản thân chúng ta vững vàng, tự tin thì mọi chuyện sẽ trở nên đơn giản hơn. Ngược lại, nếu giáo viên lo lắng, băn khoăn, học sinh và phụ huynh cũng sẽ cảm nhận được và trở nên lo lắng hơn rất nhiều”.

Nhìn từ góc độ tích cực, bà Hương cho rằng, môi trường trường học lớn cũng mở ra những cơ hội mới. Trường nhỏ có lợi thế về sự gần gũi, khả năng quan tâm sát sao, nhưng đôi khi khiến học sinh ít có cơ hội tiếp xúc với những nhóm bạn, hoạt động và trải nghiệm đa dạng. Trong khi đó, môi trường lớn có thể giúp học sinh mở rộng mối quan hệ, tiếp cận nhiều hoạt động và có thêm cơ hội phát triển năng lực cá nhân.

“Trong điều kiện nào cũng sẽ có cái hay và cái dở riêng. Nếu suy nghĩ một cách tích cực, chúng ta sẽ thấy đây là một cơ hội chứ không phải một thách thức”, bà Hương nói.

Với giáo viên, hội đồng sư phạm lớn hơn cũng đồng nghĩa với cơ hội học hỏi rộng hơn. Những phương pháp dạy học, kinh nghiệm quản lý lớp, sáng kiến chuyên môn hay cách tổ chức hoạt động của đồng nghiệp từ các trường trước sắp xếp có thể trở thành nguồn tham khảo hữu ích.

Bà Hương ví mỗi lớp học như một “vương quốc nhỏ” trong một cộng đồng lớn. Các lớp, các cơ sở không nên tồn tại như những đơn vị tách biệt mà cần xây dựng mối quan hệ hòa thuận, hỗ trợ lẫn nhau. Khi giáo viên và học sinh giữa các lớp có sự kết nối, cảm giác về một “ngôi trường chung” sẽ rõ ràng hơn.

Cùng xây dựng văn hóa chung, tăng sự gắn kết

Theo chuyên gia giáo dục Vũ Thu Hương, để hòa nhập thực chất, nhà trường không nên áp đặt văn hóa mới mà cần để giáo viên, học sinh và phụ huynh cùng tham gia xây dựng các giá trị chung. Những vấn đề như đồng phục, logo, khẩu hiệu hay hoạt động văn hóa có thể trở thành cơ hội gắn kết.

“Nếu lấy ý kiến phụ huynh, học sinh và đặc biệt là giáo viên, chúng ta sẽ từng bước xây dựng được một văn hóa chung cho nhà trường. Khi cùng tham gia quyết định, các thành viên sẽ có thêm cảm giác thuộc về ngôi trường mới và trách nhiệm với những lựa chọn chung”, bà Hương nói.

Nhà trường có thể tổ chức các cuộc thi thiết kế logo, xây dựng khẩu hiệu, đề xuất hoạt động chung hoặc triển khai các chương trình xã hội, thiện nguyện, trải nghiệm. Qua đó, học sinh có cơ hội giao lưu, giáo viên tăng cường phối hợp, còn sự khác biệt giữa các “trường cũ” từng bước được thay thế bằng tinh thần của một tập thể chung.

Nhà trường cũng có thể xây dựng quy tắc ứng xử chung với sự tham gia của giáo viên, học sinh, biến những thông điệp như “Trường chúng tôi không nói bậy”, “Trường chúng tôi không vi phạm giao thông” thành giá trị tập thể. Việc ghi nhận, khen thưởng cần hướng tới tạo động lực, thay vì cảm giác bị kiểm soát.

“Có rất nhiều hoạt động để có thể gắn kết cả một tập thể lớn. Điều quan trọng là chúng ta không khiến các đơn vị thành viên cảm thấy cô độc, căng thẳng hay lẻ loi trong một môi trường lớn”, bà Hương nhấn mạnh.

Từ câu chuyện tại phường Ngọc Hà, bài toán sau sắp xếp vì thế không dừng ở việc hoàn thiện bộ máy hay bảo đảm học sinh được học tập ổn định. Một trường học mới chỉ thực sự vận hành hiệu quả khi những con người trong đó tìm được tiếng nói chung. Với giáo viên, đó là sự đồng thuận trong chuyên môn và văn hóa làm việc; với học sinh, đó là cảm giác an toàn, được tham gia và được ghi nhận; với phụ huynh, đó là niềm tin vào cách nhà trường tổ chức và chăm lo cho con em.

Sáp nhập có thể làm thay đổi quy mô và cách thức quản trị, nhưng không nhất thiết phải làm mất đi bản sắc của từng đơn vị. Nếu kinh nghiệm cũ được tôn trọng, những giá trị tích cực được kế thừa và các thành viên cùng tham gia xây dựng những giá trị mới, quá trình hòa nhập sẽ trở thành một bước phát triển thay vì chỉ là sự thay đổi về tổ chức.

Như bà Ngô Thị Thúy Lan nhấn mạnh, điều quan trọng là phải giữ được sự ổn định, đồng thời phát huy kinh nghiệm, năng lực và tâm huyết của đội ngũ sau sắp xếp. “Khi giáo viên và cán bộ quản lý ổn định, đồng thuận thì mô hình trường mới mới có thể vận hành hiệu quả và hướng tới nâng cao chất lượng giáo dục”.

Trong khi đó, từ góc nhìn chuyên gia, một môi trường lớn chỉ thực sự trở thành cơ hội khi mỗi thành viên không cảm thấy mình là người “đến sau” hay thuộc về một đơn vị cũ. Khi giáo viên có thể chia sẻ kinh nghiệm, học sinh có cơ hội kết nối và tất cả cùng tham gia xây dựng những giá trị chung, “trường mới” sẽ không chỉ là một mô hình quản lý mới, mà có thể trở thành một cộng đồng giáo dục thực sự.

Thanh Hóa sắp xếp 45 trường học ở phường Hạc Thành còn 18 đầu mối

VOV.VN - Phường Hạc Thành, Thanh Hóa dự kiến sắp xếp 45 trường mầm non, tiểu học và THCS còn 18 trường, giảm 27 đầu mối. Phương án đặt ra yêu cầu tinh gọn quản lý nhưng vẫn bảo đảm chất lượng giáo dục, ổn định đội ngũ và quyền lợi học sinh.