Nhiều công trình có thể lớn, có thể hiện đại, có thể tốn kém nhưng chưa tạo được dấu ấn thẩm mỹ

Phát biểu tại cuộc họp Tổ, góp ý về dự thảo Nghị quyết của Quốc hội về phát triển văn hóa Việt Nam, Đại biểu Bùi Hoài Sơn (Đoàn ĐBQH TP Hà Nội) cơ bản bày tỏ sự đồng tình, đánh giá cao cũng như là ủng hộ việc ban hành nghị quyết này. Đây là một dự thảo có ý nghĩa rất lớn, cho thấy một bước chuyển rất quan trọng trong tư duy làm chính sách, từ chỗ coi văn hóa chủ yếu là lĩnh vực cần được quan tâm sang chỗ xác lập văn hóa như một lĩnh vực cần có cơ chế đặc thù, cần có nguồn lực đặc thù và cần có cách tiếp cận phát triển đặc thù. 

Tuy nhiên, bên cạnh sự đồng tình rất cao với dự thảo đại biểu Bùi Hoài Sơn cũng băn khoăn về dự thảo quy định, chính sách dành một tỷ lệ nhất định, có thể là 1% tổng mức đầu tư của các công trình hạ tầng công cộng, các công trình xây dựng công sử dụng vốn nhà nước hoặc vốn nhà nước chi phối để đầu tư cho các hạng mục văn hóa, nghệ thuật gắn với chính công trình đó. 

Đây là một đề xuất không mới với thế giới nhưng lại rất mới và cần làm với Việt Nam. Theo đại biểu Bùi Hoài Sơn, trong quá trình phát triển, chúng ta đã dành rất nhiều nguồn lực cho giao thông, quảng trường, công viên, trường học, bệnh viện, nhà ga, sân vận động, trụ sở, khu đô thị và các công trình hạ tầng kỹ thuật và hạ tầng xã hội. Điều đó rất là đúng và cần thiết. Nhưng có một thực tế là trong không ít trường hợp mới chỉ chú trọng đến công năng xây dựng mà chưa quan tâm đúng mức đến chiều sâu văn hóa và thẩm mỹ của các không gian công cộng. 

Nhiều công trình có thể lớn, có thể hiện đại, có thể tốn kém nhưng chưa tạo được dấu ấn thẩm mỹ, chưa truyền tải được tinh thần của nơi chốn, của địa phương và của quốc gia và chưa góp phần nuôi dưỡng cảm xúc thẩm mỹ của người dân, càng chưa mở ra nhiều cơ hội cho nghệ sĩ tham gia sáng tạo ngay trong quá trình kiến tạo diện mạo đô thị, diện mạo nông thôn và diện mạo đất nước. 

Có thể dành 1% để đầu tư cho hạng mục văn hóa, nghệ thuật gắn với công trình xây dựng

Từ kinh nghiệm quốc tế, đại biểu Bùi Hoài Sơn dẫn chứng, như tại Pháp, chính sách 1% cho nghệ thuật quy định chủ đầu tư công dành 1% chi phí xây dựng để đặt hàng hoặc mua một hay nhiều tác phẩm nghệ thuật được thiết kế riêng cho công trình công cộng. 

Bộ Văn hóa Pháp cũng xác định đây là một thủ tục đặt hàng nghệ thuật gắn với công trình công. 

Tại New York, chương trình Percent for Art yêu cầu 1% ngân sách của các dự án xây dựng đủ điều kiện do thành phố tài trợ phải được sử dụng cho tác phẩm nghệ thuật công cộng. Mục đích của chương trình là đưa nghệ sĩ vào ngay từ quá trình thiết kế để làm phong phú các công trình dân sự và cộng đồng.

“Điều đáng nói là các quốc gia, thành phố đó không coi nghệ thuật công cộng là một phần trang trí phụ thêm, càng không phải thứ xa xỉ chỉ làm khi có dư tiền. Họ coi đó là một phần của chất lượng phát triển. Bởi một con đường không chỉ để đi lại mà còn góp phần định hình một ký ức của đô thị”, đại biểu Bùi Hoài Sơn nhấn mạnh.

Đại biểu Bùi Hoài Sơn cũng đề nghị nghiên cứu theo hướng đối với các công trình hạ tầng công cộng, công trình xây dựng công, công trình chỉnh trang đô thị, công viên, quảng trường, nhà ga, bến bãi, bệnh viện, trường học, thư viện, bảo tàng, nhà văn hóa, trung tâm thể thao, trụ sở các cơ quan nhà nước và các dự án nhà ở xã hội, khu tái định cư quy mô lớn có sử dụng ngân sách nhà nước hoặc vốn nhà nước chi phối thì dành một tỷ lệ nhất định trong tổng mức đầu tư, có thể là 1% để đầu tư cho hạng mục văn hóa, nghệ thuật gắn với công trình.

Các hạng mục này có thể bao gồm tượng đài, phù điêu, tranh tường, tranh kính, tranh ghép, sắp đặt nghệ thuật, điêu khắc ngoài trời, tác phẩm ánh sáng, tác phẩm tích hợp kiến trúc, các thiết kế mỹ thuật công cộng có giá trị thẩm mỹ và có giá trị giáo dục văn hóa. Tùy quy mô, tính chất công trình có thể quy định mức trần, mức sàn hoặc phân nhỏ công trình để bảo đảm khả thi. 

“Tôi nhấn mạnh thêm rằng chính sách này không phải chỉ để làm cho đẹp theo nghĩa bề mặt mà ít nhất nó có 4 nhóm ý nghĩa lớn”, đại biểu Bùi Hoài Sơn nói.

Theo đại biểu Sơn, chính sách này sẽ mở ra một thị trường nghệ thuật lành mạnh và bền vững hơn. Khi đầu tư công trở thành một kênh đặt hàng tác phẩm minh bạch, có tiêu chí, có hội đồng nghệ thuật, có đấu tuyển hoặc tuyển chọn công khai thì nghệ sĩ có thêm cơ hội sáng tạo nghiêm túc. 

Bên cạnh đó, chính sách cũng góp phần nâng cao chất lượng thẩm mỹ của không gian sống; Kể câu chuyện Việt Nam qua hình ảnh, biểu tượng và bản sắc. Mỗi công trình công cộng đều có thể trở thành một nơi kể chuyện về lịch sử, văn hóa, con người, thiên nhiên, ký ức và khát vọng phát triển của từng địa phương, từng vùng đất. Cuối cùng là tạo ra sự gắn kết giữa đầu tư hạ tầng với phát triển con người. Hạ tầng không chỉ phục vụ lưu thông vật chất mà còn phải là nơi nuôi dưỡng đời sống tinh thần.

Theo đại biểu Bùi Hoài Sơn, để tránh hình thức, tránh lãng phí hoặc làm méo mó mục tiêu ban đầu, nếu bổ sung chính sách này cũng cần thiết kế đi kèm với một số nguyên tắc rất là chặt chẽ. Đó là lựa chọn tác phẩm phải thông qua hội đồng chuyên môn có uy tín, ưu tiên sự phù hợp với công năng, không gian, lịch sử, cộng đồng, bảo đảm công khai, minh bạch, tránh chạy theo tượng đài to, hoành tráng mà thiếu giá trị nghệ thuật, khuyến khích nghệ sĩ trẻ, nghệ sĩ địa phương nhưng vẫn phải bảo đảm chất lượng. Đồng thời phải có cơ chế bảo trì, bảo dưỡng, khai thác tác phẩm lâu dài. Nghĩa là 1% ấy không chỉ để chi tiêu thêm một khoản mà là để đầu tư có văn hóa hơn, có chiều sâu hơn và có trách nhiệm hơn cho chính công trình mà chúng ta đang xây dựng. 

“Tôi xin đề nghị ban soạn thảo nghiên cứu bổ sung vào dự thảo nghị quyết thêm một điều hoặc một khoản theo hướng quy định nguyên tắc là dành một tỷ lệ nhất định trong tổng mức đầu tư các công trình hạ tầng công cộng, công trình xây dựng công đủ điều kiện để đầu tư cho các hạng mục văn hóa nghệ thuật gắn với công trình. Giao Chính phủ quy định chi tiết tiêu chí áp dụng, tỷ lệ cụ thể, loại công trình, phương thức lựa chọn và cơ chế tổ chức thực hiện. Tôi tin rằng nếu làm được điều này, chúng ta không chỉ có thêm một chính sách tốt cho văn hóa mà còn có thêm một cách rất cụ thể để đưa văn hóa thấm sâu vào phát triển. Đó cũng chính là tinh thần rất lớn của dự thảo nghị quyết này, không coi văn hóa là phần đứng ngoài tăng trưởng, mà coi văn hóa là một phần nguồn lực nội sinh, một động lực phát triển, một yếu tố tạo nên chất lượng của quốc gia, của đô thị, của đời sống nhân dân. Và biết đâu, từ chính những cây cầu, nhà ga, công viên, bệnh viện, trường học, quảng trường ngày hôm nay, chúng ta sẽ tạo nên những biểu tượng văn hóa mới của Việt Nam mai sau”, đại biểu Bùi Hoài Sơn nói.

Làm rõ con số 2% chi cho văn hóa

Góp ý về dự toán ngân sách hàng năm, đại biểu Nguyễn Phương Thủy (Đoàn ĐBQH TP Hà Nội) cho rằng, mặc dù chúng ta luôn có dòng chi cho văn hóa lồng ghép trong nhiều mục chi của các cơ quan từ Trung ương đến địa phương, nhưng khái niệm chi cho văn hóa vẫn cần được hiểu và định nghĩa lại một cách thực chất.

Theo đại biểu, các Nghị quyết vừa qua đều đưa ra những chỉ tiêu rất cụ thể như chi cho hoàn thiện thể chế, khoa học công nghệ, giáo dục hay văn hóa. Tuy nhiên, nếu đối chiếu với dự toán ngân sách nhà nước hàng năm thì rất khó đánh giá có đảm bảo yêu cầu hay không.

“Cùng là 2% cho văn hóa nhưng không phải tỉnh, thành phố nào cũng phải bỏ ra đúng mức đó. Những đầu tàu như Hà Nội chi có thể nhiều hơn, nhưng địa phương khác mức độ có thể thấp hơn tùy nhu cầu. Quan trọng là tính tập trung của cả quốc gia phải đảm bảo mức 2%. Tôi cho rằng đây là việc phải làm thực chất chứ không phải chép lại một câu trong Nghị quyết 80”, bà Thủy nhấn mạnh.

Đề xuất NLĐ nghỉ hưởng nguyên lương ngày 24/11: Cần đánh giá tác động đa chiều

VOV.VN - Dự thảo Nghị quyết của Quốc hội về phát triển văn hóa Việt Nam, lần đầu tiên đề xuất xác lập ngày 24/11 hằng năm là “Ngày Văn hóa Việt Nam”, người lao động được nghỉ làm việc và hưởng nguyên lương.