Mở không gian, trao quyền kiến tạo cho TP.HCM

Không gian tự quyết chưa từng có

Luật phát triển đô thị, một đạo luật chưa từng có, bao trùm không gian phát triển của đô thị Việt Nam, vượt ra khỏi ranh giới của riêng TP.HCM. Nó cho thấy một khát vọng về sự phát triển toàn diện và TP.HCM chính là nơi thí điểm những thể chế chưa từng có, nhưng phù hợp với quy luật phát triển của thời đại.

Theo ông Trần Thành Trọng, Tổng Giám đốc Công ty Cổ phần Sáng Ban Mai, Phó Chủ tịch Hiệp hội Cơ khí Điện TP.HCM, quy mô của thành phố sau sáp nhập lớn chưa từng có. Do đó, yêu cầu cấp thiết về một đạo luật áp dụng cho địa bàn là hoàn toàn xác đáng. Điểm khác biệt nằm ở sự phân quyền triệt để trong quyết sách phát triển, cho phép thành phố hoàn toàn chủ động và tự chịu trách nhiệm về mọi quyết định của mình.

Ông Trần Thành Trọng cho rằng, trước đây những chính sách lớn của TP.HCM phải đi trình cơ quan có thẩm quyền cấp trên. Sau khi, Luật phát triển đô thị được thông qua Hội đồng nhân dân thành phố, Ủy ban nhân dân thành phố sẽ tự ban hành những văn bản hướng dẫn, nghị quyết để thực hiện luật này. Điều đó tạo tính chủ động rất lớn cho chính quyền thành phố trong phát triển kinh tế - xã hội.

Chính từ thực tế đó, cộng đồng doanh nghiệp đặt niềm tin lớn vào định hướng xây dựng luật phát triển đô thị. Bằng sự phân quyền mạnh mẽ, thành phố có thể tự tháo gỡ vướng mắc phát sinh, xóa bỏ hoàn toàn rào cản mang tên cơ chế xin-cho.

"Để sửa một đạo luật liên quan đến phát triển kinh tế - xã hội của đất nước, thường phải mất ít nhất một năm. Vì vậy, tôi kỳ vọng khi xây dựng luật cho TP.HCM, cần trao quyền để thành phố chủ động quyết định, tự điều chỉnh bằng các văn bản hướng dẫn khi phát sinh vấn đề. Như vậy, việc triển khai sẽ nhanh hơn, tránh phải chờ đợi, qua đó đẩy nhanh các dự án đầu tư và tạo động lực cho TP.HCM phát triển trong thời gian tới", ông Trần Thành Trọng nói.

Sự ra đời của Luật phát triển đô thị, không chỉ giải phóng không gian hành động cho bộ máy hành chính, mà còn cho thấy quyết tâm trong tạo môi trường đầu tư ổn định và dài hạn, bức tranh thu hút dòng vốn tỷ đô sẽ hoàn toàn khác.

Ông Lư Nguyễn Xuân Vũ, Chủ tịch Hội Doanh nhân Sài Gòn, Tổng Giám đốc Tập đoàn Xuân Nguyên cho rằng, hiện nay, thành phố và Trung ương đang xây dựng Thủ Thiêm trở thành trung tâm tài chính quốc tế. Đây là chủ trương để TP.HCM cùng khu vực lân cận phát triển tương xứng với tiềm năng. Điều quan trọng là tạo được sự phát triển đồng bộ theo hệ sinh thái.

Theo ông Lư Nguyễn Xuân Vũ, khi có luật, có cơ chế rõ ràng sẽ tạo được sức hút cũng như sự yên tâm cho cộng đồng doanh nghiệp mạnh dạn đầu tư:

"Khi ban hành được luật này sẽ tạo ra động lực phát triển chủ động và mạnh mẽ hơn cho thành phố. Trong mô hình đô thị đặc biệt, việc quyết định chính sách cũng như vận hành cơ chế sẽ được xử lý nhanh hơn; qua đó tạo thêm sức hút và điều kiện thuận lợi cho nhà đầu tư. Đặc biệt trong bối cảnh TP.HCM mở rộng không gian phát triển, trở thành một siêu đô thị, thì càng cần có sự chủ động về quy hoạch quỹ đất, quy hoạch ngành nghề, quy hoạch các khu công nghệ cao và các lĩnh vực mang tính đột phá", ông Lư Nguyễn Xuân Vũ nói.

Bước ngoặt chuyển từ "quản lý" sang "kiến tạo"

Dự thảo Luật phát triển đô thị đề xuất giao gần 300 thẩm quyền trực tiếp cho chính quyền Thành phố dựa trên nguyên lý: “địa phương quyết định, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm”. Sự ủy quyền mang tính lịch sử này đi kèm một thách thức lớn về mặt quản trị.

TS Kinh tế Lê Bá Trí Nhân cho rằng, điểm khác biệt của Luật phát triển đô thị không chỉ nằm ở việc trao thẩm quyền, mà quan trọng hơn là thay đổi triết lý quản trị phát triển. Nếu các luật chung trước đây chủ yếu được xây dựng theo tư duy “quản lý hành chính”, tập trung vào kiểm soát quy trình, tuân thủ thủ tục, thì Luật phát triển đô thị hướng tới tư duy “quản trị kinh tế đô thị”, lấy hiệu quả sử dụng nguồn lực, năng lực cạnh tranh và khả năng tạo ra giá trị gia tăng làm trung tâm.

Dưới góc nhìn của một nhà kinh tế, ông cho rằng ý nghĩa lớn nhất của đạo luật này là tạo cơ sở pháp lý để bộ máy chuyển từ vai trò “người cấp phép” sang vai trò “người kiến tạo phát triển”.

Thay vì chỉ quản lý ngân sách và phân bổ nguồn lực theo cơ chế hành chính, chính quyền đô thị sẽ được trao quyền chủ động hơn trong khai thác tài sản công, phát triển quỹ đất, huy động vốn xã hội hóa, hợp tác công tư (PPP) và thiết kế cơ chế tài chính đặc thù nhằm tạo nguồn thu bền vững:

"Muốn chuyển đổi tư duy đó, cần thay đổi hệ thống đánh giá hiệu quả hoạt động của bộ máy. Một địa phương không nên chỉ được đo bằng số lượng hồ sơ giải quyết đúng hạn, mà phải được đánh giá bằng khả năng thu hút đầu tư, tốc độ tăng trưởng kinh tế, năng suất lao động, chất lượng hạ tầng và mức độ gia tăng nguồn thu ngân sách trên cùng một đơn vị diện tích đất đô thị", TS Lê Bá Trí Nhân nói.

Theo tư duy cũ, một tuyến Metro hay đường vành đai được xem là khoản chi ngân sách lớn cần cân đối nguồn vốn. Nhưng theo tư duy kinh tế đô thị, đó là một “tài sản tạo doanh thu”. Khi một tuyến metro hình thành, giá trị đất đai, thương mại, dịch vụ và bất động sản dọc hành lang giao thông sẽ gia tăng mạnh.

Chính quyền có thể áp dụng cơ chế khai thác quỹ đất, phát triển mô hình đô thị định hướng giao thông công cộng, đấu giá quyền phát triển và thu hồi một phần giá trị gia tăng của đất để tái đầu tư hạ tầng.

Nói cách khác, Luật phát triển đô thị, không chỉ tạo ra cơ chế quản lý mới mà còn mở đường cho mô hình phát triển mới: xem đô thị là một “thực thể kinh tế” có khả năng tự tạo nguồn lực, tự tích lũy vốn phát triển và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia trong dài hạn.

Theo TS Hồ Minh Sơn, Phó Chủ tịch Hiệp hội Nghiên cứu tư vấn về chính sách, pháp luật cho hoạt động đầu tư tại Việt Nam, bài học lớn nhất của quá trình phát triển kinh tế Việt Nam trong nhiều năm qua là tốc độ đổi mới của thị trường luôn nhanh hơn tốc độ hoàn thiện pháp luật.

Khi công nghệ thay đổi theo từng tháng, từng quý, nếu một mô hình kinh doanh mới phải chờ vài năm để được luật hóa thì cơ hội phát triển có thể đã trôi qua. Vì vậy, đối với Luật phát triển đô thị, vấn đề không chỉ là trao thêm thẩm quyền hành chính cho TP.HCM, mà cần phải trao quyền kiến tạo thể chế.

Điều cần thiết là cho phép TP.HCM được quyền thiết lập các “khung thử nghiệm chính sách” và các bộ tiêu chuẩn kỹ thuật, tiêu chuẩn quản lý mới đối với những lĩnh vực mà pháp luật chung chưa theo kịp thực tiễn.

Trung ương đóng vai trò xác lập nguyên tắc nền tảng và giới hạn an toàn, còn Thành phố được quyền chủ động thiết kế cơ chế vận hành phù hợp với thực tiễn phát triển.

Ví dụ, trong lĩnh vực AI, thay vì chờ sửa đổi hàng loạt luật liên quan đến dữ liệu, đổi mới sáng tạo hay giao dịch điện tử, TP.HCM có thể được trao quyền xây dựng khu thử nghiệm AI, quy chuẩn về quản trị dữ liệu, cơ chế chia sẻ dữ liệu công, tiêu chuẩn đạo đức AI hoặc cơ chế thử nghiệm sản phẩm công nghệ mới trong phạm vi được kiểm soát. Nếu thành công, những mô hình này sẽ trở thành cơ sở thực tiễn để Trung ương luật hóa trên phạm vi cả nước.

"Thước đo thành công của Luật không nằm ở số lượng quyền hạn được giao, mà ở khả năng biến TP.HCM thành một 'phòng thí nghiệm thể chế' của quốc gia. Một đô thị đặc biệt phải có quyền thử nghiệm nhanh hơn, điều chỉnh linh hoạt hơn và chấp nhận đổi mới sớm hơn. Khi đó, pháp luật sẽ không còn chạy theo thực tiễn, mà chính thực tiễn thành công tại TP.HCM sẽ trở thành động lực dẫn dắt quá trình hoàn thiện thể chế của Việt Nam", ông Hồ Minh Sơn phân tích thêm.

Sự ra đời của Luật Phát triển đô thị không chỉ là bước tiếp theo trong quá trình hoàn thiện thể chế, mà còn là yêu cầu đặt ra từ chính thực tiễn phát triển của đất nước. Với TP.HCM, sau gần một thập niên thí điểm các cơ chế đặc thù đã cho những bài học kinh nghiệm về phân quyền, huy động nguồn lực và tổ chức thực hiện.

Nhưng thí điểm không thể là đích đến. Điều quan trọng của giai đoạn mới là chuyển những kinh nghiệm ấy thành một nền tảng thể chế ổn định, trong đó quyền hạn luôn đi cùng trách nhiệm, sự chủ động luôn đi cùng cơ chế kiểm soát và năng lực quản trị.

Luật Phát triển đô thị không chỉ mở thêm không gian phát triển cho TP.HCM, mà mở ra một cách tiếp cận mới trong quản trị đô thị. Nói cách khác, với Luật phát triển đô thị, TP.HCM không chỉ giải bài toán của riêng mình, mà còn trở thành mô hình tiêu biểu cho quá trình đổi mới quản trị trên phạm vi cả nước.

Thể chế thử nghiệm và lý do TP.HCM cần một đạo luật dài hạn

VOV.VN - Thay vì chật vật với những nghị quyết thí điểm ngắn hạn, TP.HCM đang đứng trước cơ hội lịch sử với một đạo luật bước ngoặt. Đạo luật này được kỳ vọng sẽ phá vỡ mọi điểm nghẽn thể chế, trao quyền tự quyết để siêu đô thị 15 triệu dân bứt phá, vươn tầm quốc tế.

Luật Phát triển đô thị: “Quyền được trao càng lớn, kiểm soát càng phải mạnh”

VOV.VN - Luật Phát triển đô thị cần tạo khuôn khổ thể chế mới, tháo gỡ điểm nghẽn, phân quyền thực chất gắn với kiểm soát quyền lực, tạo động lực cho các đô thị phát triển bền vững.