Từ “kết hợp” đến tích hợp an ninh với phát triển

Tích hợp an ninh trong mọi chiến lược phát triển

Trước đây, quốc phòng và an ninh thường được nhìn nhận chủ yếu như điều kiện bảo đảm môi trường hòa bình, ổn định và bảo vệ thành quả phát triển. Cách tiếp cận đó vẫn đúng, nhưng chưa đủ trong điều kiện mới.

Khi các động lực phát triển mới tạo ra những hình thức phụ thuộc và dễ tổn thương mới, an ninh phải được tích hợp ngay từ đầu trong cấu trúc của phát triển. Mỗi chiến lược, quy hoạch, chính sách, dự án hạ tầng, kế hoạch chuyển đổi số, chuyển đổi xanh hay hội nhập quốc tế,… đều cần được xem xét cả về khả năng tạo động lực phát triển và khả năng củng cố năng lực tự chủ, an toàn, thích ứng, sức chống chịu của quốc gia. An ninh phải thực sự trở thành một tiêu chí của chất lượng quyết sách và một thành tố trong thiết kế mô hình phát triển.

Trình bày tham luận tại hội thảo “Tư duy lý luận mới về an ninh toàn diện, bao trùm, kiến tạo phát triển trong quản trị quốc gia hiện đại, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa”, GS.TS Nguyễn Xuân Thắng, Chủ tịch Hội đồng Lý luận Trung ương cho rằng, an ninh là nền tảng và môi trường của phát triển. Không có hòa bình, ổn định chính trị - xã hội, trật tự, kỷ cương, an toàn pháp lý, niềm tin xã hội và khả năng dự báo chính sách thì không thể huy động, sử dụng hiệu quả các nguồn lực trong dài hạn. Môi trường an ninh vững chắc làm giảm chi phí rủi ro, củng cố niềm tin của người dân, doanh nghiệp và nhà đầu tư.

Theo GS.TS Nguyễn Xuân Thắng, an ninh đồng thời là thuộc tính và tiêu chuẩn của phát triển. Một nền kinh tế tăng trưởng nhanh nhưng phụ thuộc quá mức vào một thị trường, một nguồn công nghệ, một tuyến vận tải hoặc một nguồn năng lượng thì không thể được coi là phát triển vững chắc. Một quá trình số hóa nhanh nhưng dữ liệu quốc gia và hạ tầng số trọng yếu không được bảo vệ sẽ khiến cho thành tựu phát triển đạt được có thể gặp rủi ro rất lớn. Mức độ an ninh, an toàn, tự chủ, thích ứng và chống chịu phải trở thành tiêu chí đánh giá chất lượng phát triển.

Ở chiều ngược lại, phát triển là nền tảng và phương thức quan trọng để củng cố an ninh. Phát triển kinh tế tạo nguồn lực và cơ sở hạ tầng; khoa học, công nghệ nâng cao năng lực tự chủ chiến lược; phát triển văn hóa, giáo dục và con người tạo động lực nội sinh bền vững; tiến bộ và công bằng xã hội, củng cố niềm tin, tăng cường đoàn kết, góp phần giải quyết những nguyên nhân sâu xa của bất ổn…

Phát triển toàn diện, hiện đại, bền vững và bao trùm chính là phương thức căn bản để giải quyết từ gốc những nguy cơ an ninh. Khi người dân có việc làm, sinh kế ổn định, được tiếp cận công bằng với giáo dục, y tế, dịch vụ công và các cơ hội phát triển; cộng đồng có khả năng tự bảo vệ, thích ứng và phục hồi trước các cú sốc; xã hội duy trì được niềm tin, kỷ cương và đồng thuận thì nền tảng của an ninh quốc gia được củng cố vững chắc.

“An ninh và phát triển thống nhất với nhau, nhưng cũng có thể phát sinh những bất đối xứng. Tuyệt đối hóa mục tiêu phát triển ngắn hạn có thể dẫn đến xem nhẹ rủi ro môi trường, xã hội, công nghệ và chủ quyền; nhưng “an ninh hóa” mọi vấn đề, áp dụng biện pháp kiểm soát “quá mức” có thể làm thui chột động lực sáng tạo. Quản trị hiện đại phải nhận diện lợi ích dài hạn, phân loại rủi ro, xác định ngưỡng chấp nhận và thiết kế cơ chế kiểm soát phù hợp.

Vì vậy, tư duy lý luận mới của Đảng ta hiện nay không chỉ nhấn mạnh việc tiếp tục “kết hợp” an ninh với phát triển, mà là tích hợp mục tiêu an ninh và phát triển trong một chỉnh thể quản trị thống nhất, từ hoạch định chiến lược, kiến tạo thể chế, phân bổ nguồn lực đến tổ chức thực hiện, kiểm tra và đánh giá kết quả”, GS.TS Nguyễn Xuân Thắng nhấn mạnh.

An ninh toàn diện, chủ động và kiến tạo phát triển

Theo GS.TS Nguyễn Xuân Thắng, các nguy cơ về an ninh ngày nay không tồn tại riêng lẻ, không dừng ở biên giới hành chính hay phạm vi một ngành, một lĩnh vực mà có tính liên thông, xuyên quốc gia. Tư duy an ninh tuyến tính, đơn ngành, chủ yếu xử lý hậu quả không còn đáp ứng đầy đủ yêu cầu bảo vệ lợi ích quốc gia - dân tộc. Trong điều kiện đó, cần hình thành một cấu trúc tư duy mới về an ninh, bao gồm:

Thứ nhất, an ninh toàn diện phản ánh sự mở rộng về phạm vi, đối tượng và không gian bảo vệ. Nhấn mạnh tính chất toàn diện không chỉ có nghĩa là bổ sung thêm các lĩnh vực an ninh, mà sâu xa hơn là nhận thức được tính hệ thống và sự chuyển hóa, đan xen ngày càng phức tạp giữa các loại rủi ro, thách thức phát triển. Bảo đảm an ninh toàn diện không có nghĩa là chia đều trách nhiệm hoặc tất cả cùng làm một việc, mà đòi hỏi có sự phân định rõ thẩm quyền, đầu mối, cơ chế chia sẻ dữ liệu, quy trình phối hợp, trách nhiệm giải trình và khả năng quản trị, chỉ huy thống nhất khi xuất hiện các tình huống phức tạp.

Thứ hai, an ninh bao trùm thể hiện mục tiêu, giá trị và đối tượng thụ hưởng của an ninh. An ninh quốc gia chỉ thật sự vững chắc khi an ninh của con người, cộng đồng, doanh nghiệp và các địa bàn được bảo đảm; khi không có nhóm xã hội, khu vực hay lĩnh vực nào nằm ngoài tầm nhìn an ninh phát triển. Quan niệm về an ninh bao trùm nhấn mạnh con người vừa là trung tâm của phát triển, vừa là chủ thể và mục tiêu cao nhất của bảo đảm an ninh. Khi người dân được tham gia, được bảo vệ và được thụ hưởng công bằng thành quả phát triển, mỗi người dân và mỗi cộng đồng sẽ trở thành một chủ thể tích cực của nền an ninh quốc gia.

Thứ ba, an ninh chủ động phải trở thành tư duy xuyên suốt và phương thức hành động căn bản trong bảo vệ an ninh quốc gia. Cốt lõi của an ninh chủ động là giữ vững tự chủ chiến lược; nâng cao năng lực dự báo, nhận diện sớm các nguy cơ và hình thái xâm phạm an ninh mới; không để đất nước lệ thuộc hoặc rơi vào thế bị động trước những biến động phức tạp, khó lường. Bảo vệ an ninh phải được triển khai từ sớm, từ xa, ngay trong từng chiến lược, quy hoạch, dự án và trên mọi không gian phát triển; kiên quyết không để xảy ra những tổn thất chiến lược đối với đất nước.

Thứ tư, an ninh kiến tạo phát triển là bước chuyển quan trọng trong tư duy về chức năng của an ninh quốc gia. Bảo đảm an ninh phải gắn với khơi thông nguồn lực, bảo vệ môi trường đầu tư, duy trì sự vận hành thông suốt của thị trường, công nghệ, dữ liệu và chuỗi cung ứng; đồng thời củng cố niềm tin của người dân, doanh nghiệp, nhà đầu tư và đối tác quốc tế.

“4 thành tố an ninh nói trên tạo thành một chỉnh thể thống nhất, toàn diện về phạm vi, hiện đại về chất lượng, tổng hợp về phương thức, bao trùm về mục tiêu và đối tượng, kiến tạo về chức năng; chủ động về dự báo chiến lược; hình thành một cấu trúc của an ninh quốc gia tổng hợp, bảo vệ Tổ quốc, bảo vệ nhân dân, bảo vệ chế độ, tạo lập môi trường thuận lợi cho phát triển; đồng thời, mở ra cách tiếp cận mới, gắn kết quản trị an ninh với quản trị phát triển trong bối cảnh mới”, GS.TS Nguyễn Xuân Thắng nhấn mạnh.

Nghị quyết 22 mở rộng không gian bảo vệ an ninh quốc gia trong giai đoạn mới

VOV.VN - Theo các chuyên gia, nhà khoa học, Nghị quyết 22 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng về Chiến lược An ninh quốc gia đánh dấu bước phát triển mới trong tư duy bảo vệ an ninh quốc gia, chuyển mạnh từ ứng phó sang chủ động phòng ngừa, từ bảo vệ sang kiến tạo môi trường an ninh phục vụ phát triển.