Sức sống nghệ thuật bản họa ở làng cổ giữa lòng Thâm Quyến, Trung Quốc
VOV.VN - Trong làn sóng đô thị hóa mạnh mẽ ở Thâm Quyến (Trung Quốc), một ngôi làng Khách Gia hơn 300 năm tuổi vẫn tìm được cách để không bị “đóng băng” trong quá khứ. Làng Quan Lan đã chọn bản họa làm điểm tựa để bảo tồn làng cổ, đồng thời tạo sinh khí mới cho không gian di sản.
Nằm tại quận Bảo An (Thâm Quyến, Trung Quốc), làng bản họa Quan Lan hiện nay không chỉ là nơi sáng tác, trưng bày và nghiên cứu nghệ thuật, mà còn là điểm giao thoa giữa bảo tồn kiến trúc cổ, phát triển du lịch văn hóa và giao lưu quốc tế. Những ngôi nhà cổ Khách Gia, cảnh quan ruộng đồng, ao hồ và núi đồi ở đây vẫn được giữ gìn, nhưng đồng thời trở thành một phần của đời sống sáng tạo đương đại.
Ông Triệu Gia Xuân - chủ cơ sở sáng tác bản họa Quan Lan cho rằng bảo tồn di sản không thể chỉ là giữ nguyên trạng: "Cách bảo vệ tốt nhất không phải là dựng rào ngăn không cho người ta vào, mà là thổi vào đó một yếu tố mới. Quan Lan lựa chọn nghệ thuật bản họa. Chúng tôi có mục tiêu rõ ràng, đó là xây dựng một cơ sở bản họa của toàn thế giới, một làng bản họa của toàn thế giới và một bảo tàng bản họa của toàn thế giới".
Chính lựa chọn dành cho nghệ thuật bản họa đã biến một làng cổ bên rìa đô thị thành một không gian mở, nơi nghệ thuật, học thuật và đời sống gặp nhau. Theo ông Triệu Gia Xuân, làng cổ này đã đón hơn 1.000 nghệ sĩ đến từ 98 quốc gia và vùng lãnh thổ tới sáng tác, lưu trú và trao đổi kỹ thuật. Từ một làng quê từng ít người biết đến, Quan Lan dần trở thành điểm đến của nghệ sĩ quốc tế và một địa chỉ quan trọng trên bản đồ bản họa đương đại.
Sự hiện diện của các nghệ sĩ, theo ông Triệu Gia Xuân, đã làm thay đổi số phận ngôi làng: "Có thể nói sự xuất hiện của các nghệ sĩ bản họa đã làm kinh diễm thời gian của làng cổ Khách Gia Quan Lan, làm dịu dàng năm tháng của dòng sông Quan Lan, khiến văn hóa của chúng tôi trở nên phong phú hơn, lịch sử trở nên dày dặn hơn và mang hơi thở cuộc sống đương đại".
Ở Quan Lan, bảo tồn và phát triển không bị đặt trong thế đối lập. Khi các nhà cổ được dùng làm xưởng sáng tác, không gian trưng bày, nơi ở của nghệ sĩ hay địa điểm hoạt động học thuật, chúng không mất đi giá trị truyền thống mà còn được tiếp thêm sức sống. Bản họa vì thế không chỉ là một loại hình nghệ thuật, mà còn trở thành công cụ để kéo cộng đồng trở lại với di sản, giúp làng cổ không còn là một “vật trưng bày”, mà là một không gian văn hóa đang vận hành.
Điều đáng chú ý là mô hình này không chỉ dựa vào việc “giữ nét cũ”, mà còn chủ động tạo ra những lớp giá trị mới. Tại đây vẫn duy trì các khu vực dành cho bản gỗ, bản đồng, bản lưới và bản đá, song song với việc mở rộng sang kỹ thuật số, trí tuệ nhân tạo và những thử nghiệm nghệ thuật mới.
Ông Triệu Gia Xuân cho biết: “Chúng tôi rất hứng thú với kỹ thuật số, tích cực ứng dụng trí tuệ nhân tạo và công nghệ mới vào sáng tác. Bản họa chưa bao giờ tách rời tiến bộ khoa học. Chúng tôi còn in bản họa lên bánh ú trong Tết Đoan Ngọ hay lên bánh trung thu – đó cũng là một cách để nghệ thuật đến gần hơn với công chúng”.
Từ một làng cổ Khách Gia bên rìa đô thị, Quan Lan hôm nay đã trở thành một ví dụ tiêu biểu về cách bảo tồn di sản bằng sáng tạo. Ở đó, quá khứ không bị đóng kín trong ký ức, mà được đặt vào trong nhịp sống hiện đại để tiếp tục lan tỏa. Và chính điều này giúp Quan Lan không chỉ là một điểm đến văn hóa, mà còn là một mô hình đáng chú ý trong câu chuyện bảo tồn làng cổ ở đô thị Trung Quốc.
Câu chuyện của Quan Lan gợi mở nhiều suy nghĩ trong việc bảo tồn các giá trị văn hóa tại một số ngôi làng cổ khác trên thế giới. Bên cạnh việc giữ kiến trúc và cảnh quan, điều quan trọng là phải tạo được sinh kế, không gian sử dụng và mô hình phát triển phù hợp để di sản thực sự trở thành một phần của đời sống hiện đại.