Nhiều năm qua, showbiz Việt không ít lần rúng động bởi các vụ việc nghệ sĩ dính bê bối liên quan đến ma túy. Từ ca sĩ, diễn viên, rapper đến người mẫu hay nhà thiết kế, nhiều gương mặt từng được công chúng yêu mến đã đánh mất hình ảnh sau những sai phạm nghiêm trọng. Có người từng ở đỉnh cao danh tiếng, sở hữu lượng người hâm mộ đông đảo, nhưng chỉ sau một biến cố, sự nghiệp và uy tín gây dựng suốt nhiều năm bị ảnh hưởng nặng nề, thậm chí vướng vòng lao lý.

Đáng chú ý, chưa đầy một tháng trở lại đây, làng giải trí Việt liên tiếp xôn xao khi 3 nghệ sĩ gồm Long Nhật, Sơn Ngọc Minh và Miu Lê bị khởi tố vì liên quan đến ma túy. Phóng viên VOV đã có cuộc trao đổi với PGS.TS Bùi Hoài Sơn, Ủy viên chuyên trách Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội xung quanh thực trạng này.

Vấn nạn ma túy trong showbiz không còn là chuyện cá nhân

PV: Liên tiếp nhiều nghệ sĩ vướng bê bối ma túy trong thời gian ngắn đang khiến dư luận lo ngại. Theo ông, thực trạng này phản ánh điều gì về môi trường showbiz và đời sống giải trí hiện nay?

PGS.TS Bùi Hoài Sơn: Tôi cho rằng, trước hết phải nhìn nhận một cách công bằng: không thể vì một vài vụ việc mà quy chụp cho cả giới nghệ sĩ. Trong đời sống nghệ thuật của chúng ta vẫn có rất nhiều nghệ sĩ lao động nghiêm túc, sống tử tế, cống hiến bền bỉ cho công chúng và cho đất nước. Tuy nhiên, khi liên tiếp có những nghệ sĩ vướng vào các vụ việc liên quan đến ma túy, trong đó báo chí gần đây đưa tin về trường hợp ca sĩ Long Nhật, Sơn Ngọc Minh và nhiều người khác bị bắt vì liên quan ma túy, thì đó không còn là chuyện riêng của một vài cá nhân, mà là tín hiệu cảnh báo về những “vùng tối” trong môi trường giải trí hiện nay.

Showbiz là nơi ánh sáng sân khấu rất rực rỡ, nhưng phía sau ánh sáng ấy cũng có thể là áp lực, cô đơn, cạnh tranh, cám dỗ và những quan hệ xã hội phức tạp. Khi danh tiếng được đo bằng lượt xem, độ phủ sóng, sự xuất hiện liên tục trên mạng xã hội, một bộ phận nghệ sĩ có thể bị cuốn vào vòng xoáy của hào nhoáng, tiêu thụ, khoái cảm tức thời và sự buông thả trong đời sống cá nhân. Ma túy, vì thế, không chỉ là hành vi vi phạm pháp luật, mà còn là biểu hiện của sự đứt gãy về chuẩn mực sống, sự thiếu vắng nền tảng văn hóa tự thân và sự lỏng lẻo trong cơ chế tự kiểm soát của môi trường giải trí.

Điều đáng lo hơn là nghệ sĩ không phải người bình thường theo nghĩa xã hội học. Họ có công chúng, có người hâm mộ, có sức ảnh hưởng, nhất là với giới trẻ. Một sai lầm của nghệ sĩ không chỉ làm hỏng cuộc đời họ, mà còn tạo ra những chấn động trong nhận thức xã hội, làm tổn thương niềm tin của công chúng vào những giá trị mà nghệ thuật lẽ ra phải đại diện: cái đẹp, cái thiện, sự tử tế và trách nhiệm.

PV: Theo ông, vì sao một bộ phận nghệ sĩ dễ rơi vào lối sống lệch chuẩn dù họ là những người có danh tiếng, sự nghiệp và ảnh hưởng lớn tới công chúng?

PGS.TS Bùi Hoài Sơn: Danh tiếng không tự động tạo nên bản lĩnh. Thành công nghề nghiệp cũng không đồng nghĩa với sự trưởng thành về nhân cách. Đó là điều chúng ta cần nói thẳng. Có những người bước vào showbiz rất sớm, nổi tiếng rất nhanh, được tung hô quá nhiều, nhưng lại chưa kịp xây dựng cho mình một hệ giá trị đủ vững. Khi ánh hào quang đến trước sự trưởng thành, con người rất dễ nhầm lẫn giữa được yêu mến và được phép vượt khỏi chuẩn mực.

Một bộ phận nghệ sĩ rơi vào lối sống lệch chuẩn vì thiếu ba điểm tựa. Thứ nhất là điểm tựa văn hóa, tức khả năng tự biết điều gì nên làm, điều gì không nên làm, điều gì có thể tha thứ và điều gì tuyệt đối không được vượt qua. Thứ hai là điểm tựa nghề nghiệp, nghĩa là ý thức rằng nghệ thuật không chỉ là biểu diễn, kiếm tiền, nổi tiếng, mà còn là một sứ mệnh xã hội. Thứ ba là điểm tựa cộng đồng, tức môi trường bạn bè, ê-kíp, quản lý, nhà sản xuất, câu lạc bộ nghề nghiệp có khả năng nhắc nhở, cảnh báo, thậm chí ngăn chặn khi nghệ sĩ đi chệch hướng.

Khi cả ba điểm tựa ấy yếu đi, danh tiếng có thể trở thành con dao hai lưỡi. Nó đem lại tiền bạc, quyền lực mềm, sự chú ý, nhưng cũng tạo ảo giác rằng mình khác người, mình có thể đứng ngoài những chuẩn mực chung. Đó là khởi đầu nguy hiểm của sự sa ngã.

PV: Có phải áp lực nổi tiếng, sự cạnh tranh khốc liệt và nỗi sợ bị lãng quên trong thời đại mạng xã hội đang khiến nhiều nghệ sĩ rơi vào khủng hoảng tâm lý, từ đó dễ sa ngã hơn?

PGS.TS Bùi Hoài Sơn: Tôi nghĩ đây là một nguyên nhân rất đáng chú ý, nhưng không thể dùng nó để biện minh cho sai phạm. Thời đại mạng xã hội đã làm thay đổi sâu sắc đời sống nghệ sĩ. Ngày trước, nghệ sĩ chủ yếu sống bằng tác phẩm, bằng sân khấu, bằng vai diễn, bằng giọng hát. Hôm nay, họ còn phải sống trong một “sân khấu thứ hai” là không gian mạng, nơi mọi hành vi, phát ngôn, hình ảnh, quan hệ cá nhân đều có thể bị soi chiếu, bình phẩm, tán dương hoặc hủy hoại chỉ trong vài giờ.

Áp lực phải luôn mới, luôn nóng, luôn được nhắc đến là một áp lực rất khắc nghiệt. Có nghệ sĩ sợ thất bại, nhưng cũng có người sợ bị quên lãng còn hơn cả thất bại. Khi giá trị bản thân bị đặt quá nhiều vào sự chú ý của đám đông, nghệ sĩ rất dễ rơi vào trạng thái bất an. Bất an vì hôm nay còn được tung hô, ngày mai đã có người khác thay thế. Bất an vì một sản phẩm không còn đủ sức giữ chân công chúng. Bất an vì mạng xã hội có thể nâng ai đó lên rất nhanh, nhưng cũng có thể đẩy họ xuống vực rất nhanh.

Trong bối cảnh ấy, nếu thiếu bản lĩnh, thiếu đời sống tinh thần lành mạnh, thiếu hỗ trợ tâm lý và thiếu môi trường nghề nghiệp nhân văn, một số người có thể tìm đến những cách giải tỏa tiêu cực. Ma túy, chất kích thích, lối sống buông thả, các mối quan hệ độc hại đôi khi xuất hiện từ chính khoảng trống tinh thần ấy. Nhưng dù nguyên nhân là gì, ranh giới pháp luật và đạo đức vẫn phải rất rõ ràng. Khủng hoảng tâm lý cần được chia sẻ, hỗ trợ, điều trị; nhưng không thể trở thành lý do để hợp thức hóa hành vi vi phạm pháp luật.

Chỉ có lối sống tử tế... mới tạo nên sự nghiệp bền vững

PV: Theo ông, hiện nay các quy tắc ứng xử dành cho nghệ sĩ đã đủ mạnh và đủ thực chất hay chưa? Điều gì còn thiếu trong việc xây dựng trách nhiệm xã hội của người nổi tiếng?

PGS.TS Bùi Hoài Sơn: Chúng ta đã có Quy tắc ứng xử của người hoạt động trong lĩnh vực nghệ thuật, được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch ban hành. Quy tắc này đặt ra các chuẩn mực trong hành vi ứng xử của người hoạt động nghệ thuật, trong đời sống xã hội, báo chí, truyền thông và không gian mạng. Đây là bước đi cần thiết, thể hiện nỗ lực lành mạnh hóa môi trường nghệ thuật.

Tuy nhiên, vấn đề nằm ở chỗ: quy tắc ứng xử nếu chỉ dừng lại ở khuyến nghị đạo đức thì chưa đủ. Cái còn thiếu là cơ chế thực thi, cơ chế giám sát và cơ chế ràng buộc trách nhiệm. Người nổi tiếng có ảnh hưởng xã hội thì cũng phải chịu trách nhiệm xã hội tương xứng với ảnh hưởng đó. Không thể có chuyện khi cần quảng cáo, biểu diễn, kiếm tiền, nghệ sĩ sử dụng hình ảnh công chúng; nhưng khi vi phạm lại nói đó chỉ là đời tư cá nhân.

Theo tôi, cần xây dựng một hệ sinh thái trách nhiệm trong showbiz. Cơ quan quản lý nhà nước phải có công cụ phù hợp để xử lý, hạn chế xuất hiện, thu hồi danh hiệu, xem xét điều kiện tham gia các chương trình dùng ngân sách hoặc phát sóng trên nền tảng chính thống đối với trường hợp vi phạm nghiêm trọng. Các hội nghề nghiệp phải mạnh hơn trong việc bảo vệ chuẩn mực nghề. Các đơn vị sản xuất, nhãn hàng, nền tảng truyền thông phải có bộ tiêu chí đạo đức khi lựa chọn nghệ sĩ. Công chúng cũng cần văn minh hơn: không cổ vũ thị phi, không biến scandal thành công cụ tăng độ nổi tiếng cho người vi phạm.

Điều quan trọng nhất là phải chuyển từ “ứng xử sau scandal” sang “phòng ngừa trước scandal”. Nghĩa là đào tạo đạo đức nghề nghiệp, kỹ năng sống, kỹ năng sử dụng mạng xã hội, sức khỏe tâm thần, pháp luật về ma túy, quảng cáo, bản quyền, phát ngôn công cộng cho nghệ sĩ trẻ ngay từ đầu. Một nền giải trí chuyên nghiệp không chỉ sản xuất ngôi sao, mà còn phải biết nuôi dưỡng nhân cách của ngôi sao.

PV: Sau hàng loạt vụ việc liên quan đến ma túy trong giới giải trí, đâu sẽ là bài học lớn nhất dành cho nghệ sĩ trẻ đang bước vào môi trường showbiz hiện nay?

PGS.TS Bùi Hoài Sơn: Bài học lớn nhất là: tài năng có thể đưa nghệ sĩ đến với công chúng, nhưng nhân cách mới giữ họ ở lại trong lòng công chúng. Một giọng hát hay, một vai diễn tốt, một gương mặt đẹp, một sản phẩm viral có thể tạo nên sự nổi tiếng trong một thời điểm. Nhưng chỉ có lối sống tử tế, ý thức trách nhiệm và sự lao động nghiêm túc mới tạo nên sự nghiệp bền vững.

Nghệ sĩ trẻ cần hiểu rằng showbiz không chỉ có thảm đỏ, ánh đèn, tiếng vỗ tay và những lời tung hô. Showbiz cũng có cám dỗ, cạnh tranh, cô đơn, thất bại, sự lãng quên và những cái bẫy được che giấu dưới vẻ ngoài hào nhoáng. Vì vậy, muốn đi đường dài, nghệ sĩ phải có bản lĩnh văn hóa. Bản lĩnh ấy bắt đầu từ những điều rất cụ thể: biết chọn bạn mà chơi, biết từ chối những cuộc vui nguy hiểm, biết giữ giới hạn của mình, biết tôn trọng pháp luật, biết sợ sự suy đồi của chính mình trước khi sợ sự phán xét của dư luận.

Tôi vẫn tin rằng nghệ thuật chân chính có khả năng làm con người tốt đẹp hơn. Nhưng để nghệ thuật giữ được phẩm giá ấy, người nghệ sĩ trước hết phải tự giữ lấy mình. Công chúng có thể tha thứ cho những sai sót nghề nghiệp, có thể bao dung với những vấp váp đời thường, nhưng rất khó chấp nhận sự phản bội niềm tin, nhất là khi hành vi đó liên quan đến ma túy, pháp luật và ảnh hưởng tiêu cực đến giới trẻ.

Với nghệ sĩ trẻ, đừng bước vào showbiz chỉ bằng khát vọng nổi tiếng. Hãy bước vào bằng khát vọng sáng tạo, khát vọng phụng sự công chúng và ý thức rằng mỗi người nghệ sĩ, dù muốn hay không, đều là một tấm gương xã hội. Ánh sáng sân khấu rất đẹp, nhưng ánh sáng ấy chỉ bền khi được thắp lên từ lao động, nhân cách và trách nhiệm.

PV: Xin cảm ơn ông!

Chưa đầy 1 tháng, 3 nghệ sĩ Việt bị khởi tố vì liên quan ma túy gây chấn động

VOV.VN - Chỉ trong chưa đầy 1 tháng, showbiz Việt liên tiếp chấn động bởi các vụ việc nghệ sĩ bị khởi tố vì liên quan đến ma túy. Từ ca sĩ Miu Lê tại Hải Phòng đến Long Nhật và Sơn Ngọc Minh trong chuyên án ma túy quy mô lớn tại TPHCM.