Dịch vụ công trực tuyến: Động lực bứt phá cho doanh nghiệp thời đại số

Trước kia, khi chưa có cổng dịch vụ công, để thực hiện một thủ tục hành chính, các doanh nghiệp thường phải làm những gì? Đó là chuẩn bị hồ sơ giấy, cử nhân sự đến cơ quan nhà nước, chờ tiếp nhận, bổ sung giấy tờ nếu hồ sơ chưa đầy đủ rồi tiếp tục quay lại nhận kết quả. Với những doanh nghiệp thường xuyên thực hiện các thủ tục về đầu tư, đất đai, thuế, xây dựng, bảo hiểm xã hội, đăng ký kinh doanh…, thì chi phí không chỉ là lệ phí hành chính mà còn là thời gian và nguồn nhân lực dành cho việc hoàn thiện hồ sơ.

Mấy năm trở lại đây, sự phát triển của dịch vụ công trực tuyến đang từng bước thay đổi cách thức đó. Thay vì phải trực tiếp đến cơ quan hành chính, doanh nghiệp có thể khai báo hồ sơ, tải tài liệu, thanh toán nghĩa vụ tài chính và theo dõi tình trạng xử lý trên môi trường số. Khi quy trình được thực hiện toàn trình, khoảng cách địa lý giữa doanh nghiệp với cơ quan quản lý gần như được thu hẹp.

Đây cũng là một trong những nội dung được cụ thể hóa tinh thần tại Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia.

Chị Bùi Thị Hà, một nhân viên kế toán tại công ty có trụ sở ở Cầu Giấy, Hà Nội nhận định: “Trước đây việc đi kê khai thuế khá là mất thời gian, nhưng kể từ khi mở rộng dịch vụ hành chính công trực tuyến thì nhân viên kế toán như chúng tôi không còn bị giới hạn trong giờ hành chính. Tôi có thể nộp tờ khai vào buổi tối, sau giờ hành chính, ngày nghỉ, hoặc ngay tại nhà vào ngày cuối cùng của thời hạn nộp mà không sợ cơ quan thuế đóng cửa.

Đặc biệt là cũng không cần phải di chuyển, việc này giúp cắt giảm hoàn toàn thời gian đi lại, xếp hàng chờ đợi tại kho bạc hoặc cục thuế như trước kia. Ngay sau khi nộp, hệ thống sẽ tự động gửi thông báo xác nhận tiếp nhận hồ sơ qua email. Đây cũng là bằng chứng pháp lý về thời gian nộp, giúp kế toán tránh rủi ro bị phạt chậm nộp do lỗi khách quan".

Nghị quyết 57-NQ/TW xác định người dân và doanh nghiệp là trung tâm, chủ thể, nguồn lực và động lực chính của quá trình chuyển đổi số. Đồng thời yêu cầu đổi mới toàn diện việc giải quyết thủ tục hành chính, cung cấp dịch vụ công không phụ thuộc địa giới hành chính; nâng cao chất lượng dịch vụ công trực tuyến, hướng tới dịch vụ công trực tuyến toàn trình, cá nhân hóa và dựa trên dữ liệu.

Theo đó nhiệm vụ chuyển đổi số, phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo được xác định cụ thể trong chương trình, kế hoạch công tác hằng năm của cơ quan, tổ chức, đơn vị, địa phương; kết quả thực hiện là tiêu chí đánh giá hiệu quả thực hiện nhiệm vụ, đánh giá thi đua, khen thưởng hằng năm.

Một mục tiêu đáng chú ý của Nghị quyết 57 là đến năm 2030, tỷ lệ sử dụng dịch vụ công trực tuyến của người dân và doanh nghiệp đạt trên 80%. Như vậy, chuyển đổi số trong hành chính công không đơn thuần là chuyển một bộ hồ sơ giấy thành bộ hồ sơ điện tử. Yêu cầu sâu hơn là thay đổi quy trình vận hành của cơ quan nhà nước theo hướng dữ liệu được chia sẻ, thủ tục được đơn giản hóa và người dân, doanh nghiệp phải thực sự được hưởng lợi.

Một thủ tục được rút ngắn vài ngày có thể đồng nghĩa với việc dự án được triển khai sớm hơn, dòng vốn được đưa vào sản xuất nhanh hơn và nhân sự không phải dành nhiều giờ cho việc đi lại, chờ đợi và hoàn thiện hồ sơ. Đối với doanh nghiệp, đây không đơn thuần là những ngày làm việc được cắt giảm trên giấy. Đằng sau đó là chi phí nhân sự, chi phí cơ hội và thời gian chờ đợi được giảm xuống.

Ông Thân Đức Việt, Tổng Giám đốc Công ty Cổ phần May 10 cho biết, thủ tục về thuế, hải quan mấy năm trở lại đây đã có nhiều cải thiện, các bước thực hiên đơn giản hơn thông qua các hóa đơn điện tử; thủ tục thông quan cũng được đẩy nhanh, giúp doanh nghiệp không chỉ giảm thời gian, còn tiết kiệm rất nhiều chi phí về nhân lực, vận chuyển…

“Những chính sách và ứng dụng việc chuyển đổi số, việc trao quyền tự chủ, tự chịu trách nhiệm cho doanh nghiệp đã tạo thuận lợi cho doanh nghiệp. Đơn cử là khai báo thuế, trước kia chúng tôi vẫn mất rất nhiều công sức và rất nhiều thủ tục về giấy tờ, thì hiện nay gần như chúng tôi làm online. Đối với lĩnh vực xuất nhập khẩu nghiệp vụ hải quan, thời gian thông quan nhanh hơn, tiết kiệm chi phí khai báo cũng như các chi phí liên quan đến hải quan tốt hơn, giúp những đơn hàng xuất khẩu giảm thời gian thông quan” - ông Thân Đức Việt chia sẻ.

Nghị định 224/2026/NĐ-CP quy định chi tiết một số điều và biện pháp thi hành Luật Chuyển đổi số yêu cầu dịch vụ công trực tuyến phải kết nối, khai thác dữ liệu từ các cơ sở dữ liệu quốc gia và chuyên ngành để tự động điền thông tin, cắt giảm thành phần hồ sơ; bảo đảm nguyên tắc tổ chức, cá nhân chỉ cung cấp thông tin một lần cho cơ quan nhà nước. Đây có thể xem là một trong những thay đổi khá quan trọng.

Bởi nếu doanh nghiệp đã cung cấp thông tin cho một cơ quan nhà nước nhưng khi thực hiện thủ tục khác vẫn phải nhập lại, nộp lại hoặc chứng minh lại chính thông tin đó thì “dịch vụ công trực tuyến” mới dừng ở việc số hóa hình thức, chưa thực sự giảm chi phí tuân thủ.

Theo Kế hoạch nâng cao chất lượng cung cấp dịch vụ công trực tuyến toàn trình được Chính phủ công bố, trong năm 2026, mục tiêu đặt ra là thời gian trung bình từ lúc đăng nhập đến khi người dân, doanh nghiệp nộp thành công hồ sơ trực tuyến dưới 5 phút; thời gian xử lý hồ sơ trực tuyến giảm tối thiểu 30% so với hình thức trực tiếp và tỷ lệ người dân, doanh nghiệp hài lòng đạt tối thiểu 95%.

Nếu những tiêu chí này được thực hiện thực chất, dịch vụ công trực tuyến sẽ không chỉ là một tiện ích hành chính mà trở thành một thành tố trực tiếp cải thiện môi trường kinh doanh.

Dữ liệu cần được “chạy” thay cho doanh nghiệp

Một trong những thay đổi quan trọng trong tư duy chuyển đổi số hiện nay là thay vì để người dân, doanh nghiệp phải mang giấy tờ “chạy” từ cơ quan này sang cơ quan khác, thì dữ liệu nên được phép “chạy” giữa các hệ thống đồng bộ.

Khi cơ sở dữ liệu về dân cư, doanh nghiệp, thuế, đất đai, bảo hiểm, đầu tư… có khả năng liên thông, nhiều trường thông tin có thể được tự động điền, nhiều giấy tờ có thể được loại bỏ và một thủ tục hành chính có thể được xử lý mà doanh nghiệp không phải xuất hiện trực tiếp.

Ông Lê Thanh Tùng, Trưởng ban Truyền thông và Phổ biến kiến thức, Ủy viên Ban Chấp hành Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam (VUSTA) nhận định, quản trị quốc gia và cung cấp dịch vụ công là một trong những lĩnh vực thể hiện rõ tác động của chuyển đổi số.

“Việc phát triển dữ liệu dân cư, định danh điện tử, các nền tảng dùng chung và dịch vụ công trực tuyến đang từng bước làm thay đổi cách Nhà nước phục vụ người dân và doanh nghiệp. Hội nghị sơ kết cho thấy hạ tầng số tiếp tục được củng cố: mạng 5G phủ tới hơn 91% dân số, cáp quang đã kết nối tới 100% xã, phường; VNeID có hơn 71 triệu tài khoản định danh được kích hoạt; Cổng Dịch vụ công quốc gia đã công khai hơn 5.100 thủ tục hành chính, tích hợp hơn 3.700 thủ tục, cắt giảm 697 thủ tục và 1.754 điều kiện kinh doanh. Đây có thể gọi là những “con số biết nói” về thành công bước đầu rất đáng kể của việc thực hiện Nghị quyết 57” - ông Tùng chia sẻ.

Cũng theo ông Lê Thanh Tùng, lợi thế mới chỉ trở thành sức mạnh khi được chuyển hóa thành năng suất và chất lượng quản trị tốt hơn. Vì vậy, nhiệm vụ thời gian tới là phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, tạo môi trường thuận lợi cho doanh nghiệp đổi mới sáng tạo, đẩy nhanh thương mại hóa kết quả nghiên cứu, bảo đảm an ninh dữ liệu và nâng cao năng lực thực thi ở mọi cấp. Mọi hệ thống số, cơ sở dữ liệu và nền tảng số phải được thiết kế theo yêu cầu an toàn, an ninh ngay từ đầu; đồng thời phải coi đào tạo kỹ năng số, năng lực đổi mới sáng tạo và ứng dụng AI là nhiệm vụ lâu dài.

Khi những điều đó được thực hiện đồng bộ, Nghị quyết 57 sẽ tạo nền tảng quan trọng để Việt Nam bứt phá theo hướng phát triển nhanh, bền vững và tự chủ hơn. Đây chính là điểm khác biệt giữa số hóa thủ tục và chuyển đổi số thực chất.

Còn nếu chỉ biến biểu mẫu giấy thành biểu mẫu điện tử, doanh nghiệp vẫn phải nhập hàng chục trường dữ liệu, scan lại tài liệu mà cơ quan nhà nước đã có, thậm chí sau khi nộp trực tuyến vẫn phải mang hồ sơ giấy tới đối chiếu, thì lợi ích thu được sẽ rất hạn chế.

Hiệu quả số hóa chuyển đổi chưa đồng đều giữa các lĩnh vực

Thực tế sử dụng dịch vụ công trực tuyến cho thấy vẫn còn những khoảng cách đáng kể giữa quy trình được thiết kế và trải nghiệm của người sử dụng và từng lĩnh vực riêng biệt.

Ông Nguyễn Hoàng Phong, Giám đốc Công ty Cổ phần Thương mại PAN cho biết, doanh nghiệp vẫn gặp khó trong khâu làm thủ tục đối với hàng hóa nhập khẩu. Phần lớn máy móc của doanh nghiệp được nhập từ châu Âu qua cảng Cát Lái và cảng Cái Mép - Thị Vải với thời gian vận chuyển khoảng 35 ngày. Khâu làm thủ tục nhận hàng tại cảng lại kéo dài từ 7-10 ngày, có khi hơn 2 tuần. Đơn cử, lô xe quét đường đô thị mới đây mất đến hàng chục ngày làm thủ tục. Sự chậm trễ này không chỉ làm giảm hiệu quả kinh doanh mà còn khiến doanh nghiệp đối mặt với rủi ro đền bù hợp đồng do giao hàng trễ.

Từ thực tế này, ông Phong cho rằng cần tiếp tục cải tiến quy trình xử lý hồ sơ và hệ thống số hóa để “rút ngắn thời gian làm thủ tục”, qua đó tạo thuận lợi hơn cho doanh nghiệp. Đồng thời cần liên thông dữ liệu giữa các cơ quan liên quan như Hải quan và Đăng kiểm nhằm giảm thời gian xử lý hồ sơ.

Cùng ý kiến với ông Phong, bà Lâm Thúy Ái, Tổng Giám đốc Công ty Cổ phần Mepi Fam, phản ánh việc dự án đầu tư mở rộng của doanh nghiệp bị kéo dài hơn một năm trong quá trình hoàn thiện thủ tục, dẫn tới hồ sơ vay vốn ngân hàng bị đình trệ.

Bà Lâm Thúy Ái chia sẻ: “Doanh nghiệp sản xuất, kinh doanh ở TP.HCM và hiện cũng đang mở rộng dự án ở tỉnh Lâm Đồng. Tuy nhiên, doanh nghiệp đang gặp ách tắc khi dự án đầu tư mở rộng trang trại nuôi gà đẻ trứng giai đoạn 2 tại Lâm Đồng từ quy mô 500 tỷ lên 1.000 tỷ đồng kéo dài hơn 1 năm vẫn chưa hoàn tất, khiến hồ sơ vay vốn ngân hàng bị đình trệ. Liên quan đến thủ tục hành chính thì tôi muốn thủ tục được làm nhanh, để chúng tôi có thể chuyên tâm vào việc phát triển doanh nghiệp trong thời gian tới”.

Việc cho thấy hai mặt vấn đề của quá trình chuyển đổi số hành chính. Ở những lĩnh vực đã có dữ liệu tương đối hoàn chỉnh và quy trình điện tử được triển khai đồng bộ như thuế, hóa đơn, một phần thủ tục hải quan, lợi ích về thời gian và nguồn lực đã được doanh nghiệp cảm nhận khá rõ. Nhưng ở những thủ tục liên quan nhiều cơ quan, nhiều bước thẩm định hoặc dữ liệu chưa được liên thông, doanh nghiệp vẫn có thể phải chờ đợi lâu hơn.

Điều này đặt ra yêu cầu: Bước tiếp theo của dịch vụ công trực tuyến không chỉ là tăng số lượng thủ tục được cung cấp trên môi trường số, mà cũng cần tái cấu trúc quy trình, chia sẻ dữ liệu giữa các cơ quan và loại bỏ những bước trung gian không còn cần thiết. Đây cũng chính là cách chuyển mục tiêu lấy doanh nghiệp làm trung tâm trong Nghị quyết 57-NQ/TW thành lợi ích có thể đo đếm trong thực tế.

Đối với doanh nghiệp, điều họ cần không phải thêm một cổng thông tin hay thêm một ứng dụng, mà là ít thủ tục giấy tờ hơn, ít phải đi lại hơn và thời gian xử lý ngắn hơn.

Phép thử quan trọng đối với chuyển đổi số quốc gia là công nghệ không chỉ hiện diện trên các hệ thống, mà phải tạo ra những thay đổi có thể đo đếm được trong đời sống người dân và hoạt động sản xuất, kinh doanh.

Nghị quyết số 57-NQ/TW: Kết quả phải được đánh giá bằng sản phẩm thực chất

VOV.VN - Nghị quyết 57 mở ra động lực mới cho khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trong nhiều lĩnh vực. Song, hiệu quả không thể chỉ đo bằng số nhiệm vụ hay dự án, mà phải được kiểm chứng bằng sản phẩm, năng suất, chi phí và sức cạnh tranh của doanh nghiệp.