Gỡ “nút thắt” cho doanh nghiệp

Kinh nghiệm từ một số quốc gia Nhật Bản, Hàn Quốc, Trung Quốc cho thấy không có nền kinh tế nào có thể thành công nếu thiếu một khu vực tư nhân mạnh, theo ông Đậu Anh Tuấn, Phó Tổng Thư ký Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI), trong bảng xếp hạng 500 doanh nghiệp lớn nhất Việt Nam, số lượng doanh nghiệp tư nhân tăng đáng kể, Việt Nam hiện có 76 doanh nghiệp nằm trong top 500 Đông Nam Á.

“Tuy nhiên, khu vực doanh nghiệp tư nhân vẫn tồn tại nhiều nghịch lý, doanh nghiệp đông nhưng chưa mạnh, năng động nhưng chưa sâu, đóng góp lớn nhưng vị thế trong chuỗi giá trị toàn cầu còn khiêm tốn. Cơ cấu ngành nghề chưa cân đối, phần lớn doanh thu của các doanh nghiệp tư nhân lớn đến từ lĩnh vực tài chính và bất động sản, trong khi công nghiệp chế biến, chế tạo chiếm tỷ trọng thấp. Đáng chú ý, khoảng 97% doanh nghiệp tư nhân là doanh nghiệp nhỏ và vừa, cùng với đó là khoảng 5 triệu hộ kinh doanh cá thể”, ông Tuấn nói. 

Ông Tuấn cũng cho biết thêm, do quy mô nhỏ nên doanh nghiệp tư nhân khó đầu tư vào đổi mới khoa học công nghệ, nghiên cứu và phát triển (R&D), nhiều doanh nghiệp vẫn vận hành theo mô hình gia đình, thiếu tính minh bạch và quản trị chuyên nghiệp - điều này làm hạn chế khả năng tham gia sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu.

Báo cáo của Cục Thống kê (Bộ Tài chính) trong mỗi quý (hoặc tháng) đều cho thấy, có đến hàng chục nghìn doanh nghiệp rời khỏi thị trường. Tuy nhiên, vấn đề quan trọng cần nhìn nhận ở đây đó là những doanh nghiệp nào, tại sao lại rời bỏ thị trường, nguyên nhân là gì? Do thị trường bị thu hẹp, chưa được tiếp cận với các nguồn lực, hay do rào cản đến từ môi trường kinh doanh hoặc cơ chế, chính sách..... Tất cả những câu hỏi này đều chưa có có câu trả lời cụ thể, hoặc được đánh giá một cách rõ ràng nhất.

Đại biểu Quốc hội Trịnh Xuân An của tỉnh Đồng Nai trăn trở, Quý I năm nay có 91.800 doanh nghiệp rút lui khỏi thị trường, con số này đặt ra nhiều dấu hỏi lớn về thực trạng “sức khỏe” của doanh nghiệp.

“Điều này đồng nghĩa với việc là hệ thống doanh nghiệp hiện nay vẫn còn rất nhiều khó khăn, chưa thực sự được như kỳ vọng. Chính phủ cần có những đánh giá rõ ràng hơn về bản chất của sự rút lui này để có giải pháp trúng và đúng nhằm hỗ trợ, tháo gỡ khó khăn cho doanh nghiệp, bởi chìa khóa để đạt được tăng trưởng 2 con số chính là lực lượng doanh nghiệp”, ông An nhấn mạnh.

Giai đoạn 2026-2030, Chính phủ nỗ lực đạt tăng trưởng 2 con số mỗi năm, vì vậy phát triển mạnh mẽ khu vực kinh tế tư nhân, hình thành thêm các tập đoàn kinh tế lớn là điều kiện then chốt để đạt được mục tiêu này. Tuy nhiên, thẳng thắn bày tỏ quan điểm, GS. TS Ngô Thắng Lợi, Đại học Kinh tế Quốc dân cho rằng, hiện các doanh nghiệp tư nhân quy mô lớn còn quá ít ỏi, làm hạn chế khả năng tận dụng lợi thế nhờ quy mô, không đủ tạo ra lực hút để thực hiện vai trò dẫn dắt toàn bộ lực lượng doanh nghiệp tư nhân Việt Nam như các “sếu đầu đàn”.

“Doanh nghiệp quy mô vừa và nhỏ thì rất thiếu, nên không thể đóng vai trò trung gian giữa doanh nghiệp nhỏ và siêu nhỏ với doanh nghiệp lớn và ít có khả năng chuyển tiếp lên quy mô lớn. Các đơn vị kinh tế tư nhân còn lại không chỉ có quy mô nhỏ, siêu nhỏ (chiếm đến 96%), mà thành phần chủ yếu là kinh tế cá thể (hộ kinh doanh), năng lực công nghệ yếu, kinh doanh nhỏ lẻ, rất khó có thể liên kết hay nhận sự hỗ trợ của các doanh nghiệp lớn hoặc tham gia vào mạng lưới sản xuất, các chuỗi giá trị trong nước và toàn cầu”, GS Thắng Lợi nhấn mạnh.

Kiến tạo cơ chế, chính sách

Kinh nghiệm của nhiều quốc gia trên thế giới với các tập đoàn tư nhân quy mô lớn tạo nên những kỳ tích về kinh tế cho thấy, họ đều xây dựng cấu trúc các doanh nghiệp lớn; doanh nghiệp vừa và nhỏ, trong đó doanh nghiệp lớn giữ vai trò trụ cột, các doanh nghiệp vừa và nhỏ tham gia mạng lưới công nghiệp hỗ trợ, qua đó tạo nên hệ sinh thái cạnh tranh đa tầng và hiệu quả. Đặc biệt, giữa doanh nghiệp nhà nước và doanh nghiệp tư nhân luôn có mối quan hệ mật thiết, hỗ trợ lẫn nhau cùng phát triển.

Để hoàn thành khát vọng trở thành nước thu nhập cao, Việt Nam cũng rất cần phải có những tập đoàn tư nhân lớn của quốc gia, với vai trò là lực lượng dẫn dắt chuỗi giá trị. Tuy nhiên, PGS. TS Trần Đình Thiên, thành viên Tổ tư vấn kinh tế của Thủ tướng cho rằng, hiện lực lượng doanh nghiệp trụ cột của nền kinh tế vẫn còn quá mỏng, trong khi đó tuổi thọ bình quân của doanh nghiệp Việt Nam lại ngắn, vậy làm sao có thể hình thành các doanh nghiệp lớn, đủ sức trở thành trụ cột.

“Nhà nước cần định hình lại chính sách hỗ trợ doanh nghiệp. Lâu nay chúng ta thường hỗ trợ dàn trải, giống như “rải thóc cho chim sẻ ăn”. Bây giờ phải chuyển sang cách làm khác đó là hỗ trợ trên cơ sở các tập đoàn dẫn dắt, chuỗi nào yếu ở đâu thì tập trung hỗ trợ đúng ở điểm nghẽn đó”, PGS Thiên nêu quan điểm.

Mục tiêu đến 2030, tầm nhìn 2045 không chỉ là tăng số lượng doanh nghiệp, mà là hình thành những doanh nghiệp tư nhân quy mô lớn, có năng lực, khả năng dẫn dắt các ngành, tạo vị thế vững chắc trong chuỗi giá trị của khu vực và toàn cầu. Vai trò của Nhà nước cần có ở đây không phải là can thiệp trực tiếp vào hoạt động kinh doanh mà là tạo cơ chế thuận lợi giúp doanh nghiệp tư nhân vươn tầm.

TS Bùi Thanh Minh, Phó Giám đốc chuyên môn Văn Phòng Ban Nghiên cứu phát triển kinh tế tư nhân (Ban IV) cho rằng, doanh nghiệp cần được vận hành theo cơ chế thị trường một cách triệt để, kể cả trong khu vực công. Các chính sách hỗ trợ phải dựa trên hiệu quả thực thi của doanh nghiệp, chứ không phải tư duy “chọn sẵn người thắng cuộc”.

“Mọi chính sách dành cho doanh nghiệp cần có KPI rõ ràng, mục tiêu cụ thể và cơ chế giám sát chặt chẽ. Thực tế cho thấy, chính sách hay thì không thiếu, nhưng để đi vào cuộc sống cần sự đồng thuận và phối hợp của toàn xã hội. Doanh nghiệp cần được nhìn nhận như một tế bào của xã hội, bởi họ tạo ra việc làm, thu nhập và thực hiện trách nhiệm xã hội”, ông Minh nói.

Kết nối FDI Connect 2026: Thúc đẩy doanh nghiệp Việt tham gia sâu chuỗi cung ứng

VOV.VN - Diễn đàn “FDI Connect 2026” do VCCI và UBND tỉnh Bắc Ninh tổ chức là cầu nối giữa doanh nghiệp FDI, doanh nghiệp nội và cơ quan quản lý. Qua đó, yêu cầu tăng cường năng lực nội tại và thúc đẩy liên kết được đặt ra nhằm giúp doanh nghiệp Việt tiến sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu.