Ngoại giao khoa học, công nghệ: Động lực mới cho phát triển đất nước

Nghị quyết số 06-NQ/TW của Bộ Chính trị về triển khai đường lối đối ngoại Đại hội XIV đã lần đầu tiên xác định ngoại giao khoa học, công nghệ là một trụ cột riêng của nền đối ngoại Việt Nam. Đây là bước phát triển mới trong tư duy đối ngoại của Đảng, đưa khoa học, công nghệ trở thành một nội dung trọng tâm của hoạt động đối ngoại nhằm phục vụ phát triển đất nước.

Định hướng này xuất phát từ những thay đổi sâu sắc của môi trường quốc tế. Trong bối cảnh cạnh tranh chiến lược giữa các nước ngày càng gắn với khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, khả năng tiếp cận công nghệ tiên tiến, thu hút nhân lực chất lượng cao và tham gia các mạng lưới đổi mới sáng tạo toàn cầu đã trở thành yếu tố quan trọng quyết định năng lực cạnh tranh và vị thế của mỗi quốc gia.

Đối với Việt Nam, yêu cầu đặt ra không chỉ là mở rộng quan hệ đối ngoại mà quan trọng hơn là chuyển hóa những quan hệ đó thành các nguồn lực mới cho tăng trưởng, gồm công nghệ, nhân lực chất lượng cao, đầu tư cho nghiên cứu và phát triển (R&D), doanh nghiệp công nghệ và các sản phẩm có giá trị gia tăng cao. Ngoại giao khoa học, công nghệ vì thế không chỉ làm nhiệm vụ kết nối, mà còn góp phần kiến tạo năng lực phát triển nội sinh, nâng cao vị thế của Việt Nam trong chuỗi giá trị toàn cầu và hiện thực hóa mục tiêu trở thành nước phát triển vào giữa thế kỷ XXI.

Từ giải pháp phát triển đến trụ cột của nền đối ngoại

Việc xác định ngoại giao khoa học, công nghệ là một trụ cột của nền đối ngoại phản ánh bước phát triển trong tư duy của Đảng về khoa học, công nghệ và hội nhập quốc tế.

Nghị quyết số 57-NQ/TW về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia đã đặt nền móng khi xác định hợp tác quốc tế là một trong những nhóm giải pháp lớn thúc đẩy phát triển khoa học, công nghệ. Điều này khẳng định khoa học, công nghệ của Việt Nam không thể phát triển chỉ dựa vào nội lực mà cần chủ động tiếp cận tri thức, công nghệ và nguồn lực quốc tế.

Tiếp đó, Nghị quyết số 59-NQ/TW về hội nhập quốc tế trong tình hình mới đã có bước phát triển quan trọng khi lần đầu tiên hội nhập quốc tế về khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo được xác định là một nhóm giải pháp độc lập, ngang hàng với hội nhập kinh tế và hội nhập về chính trị, quốc phòng, an ninh. Điều này cho thấy khoa học, công nghệ không còn chỉ được nhìn nhận như một lĩnh vực hỗ trợ phát triển kinh tế, mà đã trở thành một nội dung trọng yếu trong chiến lược hội nhập quốc tế của đất nước.

Trên nền tảng đó, Nghị quyết số 06-NQ/TW về triển khai đường lối đối ngoại Đại hội XIV lần đầu tiên xác định ngoại giao khoa học, công nghệ là một trụ cột riêng của nền đối ngoại Việt Nam, gắn trực tiếp với yêu cầu phục vụ chuyển đổi mô hình tăng trưởng, chuyển đổi số và chuyển đổi xanh.

Ba nghị quyết đã tạo nên một mạch phát triển rõ ràng trong tư duy của Đảng: từ coi hợp tác quốc tế là giải pháp thúc đẩy phát triển khoa học, công nghệ (Nghị quyết 57), đến xác định hội nhập quốc tế về khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo là một trụ cột của tiến trình hội nhập (Nghị quyết 59), và tiến thêm một bước khi đưa ngoại giao khoa học, công nghệ trở thành một trụ cột của nền đối ngoại (Nghị quyết 06). Đây cũng là bước chuyển từ tư duy mở rộng quan hệ đối ngoại sang tư duy chuyển hóa các quan hệ đó thành động lực và nguồn lực phục vụ phát triển đất nước.

Hội nhập để nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia

Thực tiễn quốc tế cho thấy, đổi mới sáng tạo ngày càng được hình thành thông qua các mạng lưới hợp tác xuyên biên giới giữa chính phủ, doanh nghiệp, viện nghiên cứu và trường đại học. Trong bối cảnh cạnh tranh công nghệ ngày càng gay gắt, hợp tác quốc tế trở thành điều kiện quan trọng để các quốc gia tiếp cận tri thức, công nghệ và nguồn lực đổi mới sáng tạo.

Những năm gần đây, Việt Nam từng bước mở rộng hợp tác quốc tế về khoa học, công nghệ theo hướng thực chất và dài hạn. Nhiều tập đoàn công nghệ hàng đầu thế giới đã lựa chọn Việt Nam để mở rộng hoạt động nghiên cứu và phát triển (R&D), tiêu biểu như NVIDIA, Qualcomm và Samsung. Đây không chỉ là kết quả của môi trường đầu tư ngày càng cải thiện mà còn phản ánh sức hấp dẫn của Việt Nam trong mạng lưới hợp tác khoa học, công nghệ quốc tế.

Bên cạnh thu hút đầu tư, các cơ chế hợp tác về khoa học, công nghệ cũng ngày càng đi vào chiều sâu. Việt Nam duy trì hiệu quả các ủy ban hỗn hợp với nhiều đối tác, mở rộng hợp tác trong các lĩnh vực mới như trí tuệ nhân tạo, bán dẫn, công nghệ xanh và chuyển đổi số. Mạng lưới gần 100 cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài cũng ngày càng phát huy vai trò cầu nối giữa doanh nghiệp, viện nghiên cứu, trường đại học, chuyên gia quốc tế với các đối tác trong nước, góp phần đưa hợp tác khoa học, công nghệ từ trao đổi thông tin sang triển khai các chương trình nghiên cứu, đào tạo và chuyển giao công nghệ.

Chuyển hóa quan hệ đối ngoại thành động lực phát triển

Việc xác định ngoại giao khoa học, công nghệ là một trụ cột của nền đối ngoại cũng đặt ra yêu cầu mới đối với công tác đối ngoại trong giai đoạn phát triển hiện nay.

Nếu trước đây, hiệu quả đối ngoại chủ yếu được đánh giá qua số lượng chuyến thăm, văn kiện hay thỏa thuận được ký kết, thì trong lĩnh vực khoa học, công nghệ, kết quả cần được đo bằng những giá trị cụ thể như công nghệ được chuyển giao và làm chủ, các trung tâm R&D được hình thành, nguồn nhân lực chất lượng cao được đào tạo, các doanh nghiệp công nghệ phát triển hay những sản phẩm có khả năng thương mại hóa.

Điều đó đồng nghĩa với việc đối ngoại không chỉ dừng ở mở rộng quan hệ, mà phải chuyển hóa các quan hệ và cam kết hợp tác thành những kết quả phát triển cụ thể. Để làm được điều này, cần sự phối hợp đồng bộ giữa ngành đối ngoại với các bộ, ngành, địa phương, doanh nghiệp, viện nghiên cứu và trường đại học để các cơ hội hợp tác được hiện thực hóa một cách thực chất.

Trong bối cảnh Việt Nam đang thúc đẩy chuyển đổi mô hình tăng trưởng dựa trên khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, ngoại giao khoa học, công nghệ được kỳ vọng sẽ trở thành cầu nối quan trọng giúp đất nước tiếp cận các công nghệ tiên tiến, thu hút nguồn lực chất lượng cao và nâng cao năng lực tự chủ về công nghệ.

Việc Bộ Chính trị lần đầu xác định ngoại giao khoa học, công nghệ là một trụ cột riêng của nền đối ngoại không chỉ đánh dấu bước phát triển mới trong tư duy đối ngoại, mà còn mở ra yêu cầu chuyển mạnh từ kết nối quan hệ sang kiến tạo phát triển. Hiệu quả của đối ngoại sẽ không chỉ được đo bằng phạm vi quan hệ hay số lượng văn kiện hợp tác, mà bằng khả năng chuyển hóa các quan hệ quốc tế thành công nghệ, tri thức, nguồn nhân lực chất lượng cao và năng lực cạnh tranh quốc gia.

Ngoại giao kinh tế mở đường, doanh nghiệp Việt bứt phá trong kỷ nguyên mới

VOV.VN - Ngoại giao kinh tế đang được kỳ vọng trở thành động lực mở rộng không gian phát triển cho doanh nghiệp Việt Nam trong bối cảnh kinh tế thế giới biến động nhanh. Muốn biến cơ hội thành tăng trưởng cần một hệ sinh thái kết nối chặt chẽ giữa Nhà nước, cơ quan đại diện nước ngoài và cộng đồng doanh nghiệp.