Kế hoạch loại biên A-10 gây tranh cãi

Theo kế hoạch, toàn bộ phi đội A-10 sẽ được loại biên vào cuối năm tài chính 2026, sớm hơn 2 năm so với dự kiến ban đầu. Trong đề xuất ngân sách năm 2026, Không quân Mỹ đã yêu cầu 57 triệu USD để phục vụ việc loại biên 162 chiếc A-10 còn lại.

Dù vậy, Quốc hội Mỹ tiếp tục thể hiện sự thận trọng đối với kế hoạch này. Đạo luật Ủy quyền Quốc phòng (NDAA) được thông qua vào tháng 12/2025 đã bác bỏ đề xuất loại biên toàn bộ số máy bay trên, đồng thời cấm sử dụng ngân sách năm tài chính 2026 để loại biên, chuẩn bị loại biên hoặc thoái vốn A-10 xuống dưới mức 103 chiếc, ít nhất đến ngày 30/9/2026.

Trong bối cảnh đó, kế hoạch triển khai A-10 tới Trung Đông để hỗ trợ Chiến dịch Epic Fury được một số chuyên gia quân sự xem là lời cảnh báo đối với các quan chức và nhà lập pháp ủng hộ việc loại bỏ dòng máy bay này.

Theo thông tin từ quân đội Mỹ, các máy bay A-10 đang tham gia tấn công các mục tiêu tàu thuyền tại eo biển Hormuz - khu vực chiến lược được cho là đã bị Iran kiểm soát chặt chẽ kể từ khi xung đột leo thang.

Chủ tịch Hội đồng Tham mưu trưởng Liên quân Mỹ, Tướng Dan Caine, cho biết A-10 đang hoạt động dọc sườn phía nam, thực hiện nhiệm vụ phát hiện và bắn hạ các tàu tấn công nhanh tại khu vực này.

Được thiết kế chuyên biệt cho nhiệm vụ hỗ trợ không quân tầm gần (CAS), A-10 có khả năng bay ở độ cao thấp, tốc độ chậm và duy trì thời gian hoạt động dài trên không. Những đặc tính này cũng giúp máy bay phù hợp với nhiệm vụ tác chiến hàng hải, đặc biệt là theo dõi và truy đuổi các phương tiện nhỏ như tàu cao tốc.

Chiến dịch Epic Fury có cứu được huyền thoại Thunderbolt II?

Trên thực tế, quân đội Mỹ đã thử nghiệm mở rộng vai trò của A-10 trong môi trường hàng hải từ trước. Đầu tháng 2/2026, Không quân và Hải quân Mỹ cho biết các máy bay A-10 đã được chuẩn bị để hỗ trợ nhiệm vụ yểm trợ tầm gần cho tàu chiến ven biển USS Santa Barbara tại Vịnh Ba Tư, trong khuôn khổ tăng cường lực lượng trước Chiến dịch Epic Fury.

Ngoài nhiệm vụ chống tàu, A-10 cũng được sử dụng để đối phó máy bay không người lái. Đầu tháng 3/2026, Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM) công bố hình ảnh A-10 và cho biết máy bay có thể duy trì trạng thái sẵn sàng chiến đấu trong nhiều giờ. Thời điểm đó, A-10 được ghi nhận tham gia các hoạt động nhằm vào lực lượng dân quân liên kết với Iran tại Iraq, đồng thời sử dụng hệ thống APKWS II để đánh chặn máy bay không người lái.

Máy bay không người lái dòng Shahed của Iran thường bay với tốc độ chậm và triển khai theo số lượng lớn, khiến các tiêm kích hiện đại gặp khó khăn trong việc phát hiện và bám theo mục tiêu.

Trong bối cảnh đó, thiết kế và tính năng của A-10 cho thấy những lợi thế riêng. Máy bay có thể bay ở độ cao thấp trong thời gian dài, sử dụng các thiết bị gắn ngoài hoặc quan sát trực tiếp để nhận diện mục tiêu, sau đó triển khai các loại tên lửa chi phí thấp, hạn chế tiêu hao các loại đạn dược đắt tiền. Đồng thời, việc kết hợp nhiệm vụ truy tìm máy bay không người lái với thực hiện các đòn tấn công truyền thống trong cùng một chuyến bay giúp nó duy trì khả năng giám sát liên tục trên không.

Bên cạnh đó, hiệu quả thực tế của A-10 trong vai trò tác chiến hàng hải tiếp tục củng cố quan điểm cho rằng loại máy bay này vẫn hữu dụng hơn so với đánh giá của Không quân Mỹ.

Vai trò khó thay thế và tương lai bỏ ngỏ

Ông Dan Grazier, nghiên cứu viên cao cấp tại Trung tâm Stimson và Giám đốc chương trình cải cách an ninh quốc gia của Mỹ, nhận định rằng A-10 ngày càng ấn tượng. Theo ông, việc thiết kế một hệ thống vũ khí với mục tiêu tối ưu hiệu quả tác chiến đã tạo ra một phương tiện hoạt động thực sự hiệu quả.

Đáng chú ý, A-10 đã tham gia hầu hết các cuộc xung đột lớn của Mỹ kể từ thập niên 1980, trong đó có Chiến tranh Vùng Vịnh, các chiến dịch tại Balkan, Afghanistan, Iraq và Syria. Sau Chiến dịch Bão táp Sa mạc, loại máy bay này được biết đến rộng rãi với biệt danh “Warthog” (lợn rừng).

Tuy nhiên, trong những năm gần đây, các chính quyền Mỹ có xu hướng thúc đẩy việc loại biên A-10 nhằm chuyển hướng ưu tiên chiến lược sang cạnh tranh với các cường quốc như Trung Quốc và Nga, thay vì tập trung vào các chiến dịch tại Trung Đông.

Đáng chú ý, tiêm kích F-35 từng được kỳ vọng là phương án thay thế cho nhiệm vụ hỗ trợ không quân tầm gần (CAS). Tuy nhiên, một số tài liệu nội bộ được công bố cho thấy các thử nghiệm đã đặt ra nghi vấn về mức độ phù hợp của loại máy bay này đối với nhiệm vụ trên.

Giới chuyên gia cho rằng, dù sở hữu công nghệ tiên tiến, các tiêm kích tốc độ cao hoặc máy bay tàng hình khó có thể thay thế hoàn toàn khả năng bay thấp, chậm và chính xác của A-10 trong môi trường tác chiến trên biển hoặc ven biển, đồng thời có thể làm gia tăng chi phí vận hành. Ngoài ra, thời gian bay kéo dài và kết cấu bền bỉ giúp A-10 có thể chịu thiệt hại và tiếp tục nhiệm vụ - một trong những yếu tố quan trọng trong các khu vực như Vịnh Ba Tư.

Hiệu quả của A-10 trong việc đối phó tàu thuyền, máy bay không người lái và các mục tiêu mặt đất tại Trung Đông cho thấy loại máy bay này vẫn phù hợp với các dạng xung đột mà Mỹ thường xuyên tham gia. Một số chuyên gia cảnh báo, việc loại biên A-10 khi chưa có phương án thay thế chuyên biệt, chi phí hợp lý cho nhiệm vụ CAS có thể khiến lực lượng mặt đất thiếu hụt hỏa lực yểm trợ liên tục.

Những đánh giá này được đưa ra trong bối cảnh Đạo luật Ủy quyền Quốc phòng (NDAA) yêu cầu Bộ trưởng Không quân Mỹ phải báo cáo Quốc hội về tình trạng đội bay A-10 và kế hoạch loại biên toàn bộ trước năm tài chính 2029.

Hiện vẫn chưa rõ liệu các vai trò mới, như tác chiến chống máy bay không người lái và chống mục tiêu trên biển, có giúp A-10 kéo dài thời gian phục vụ hay không, hay loại máy bay này vẫn sẽ bị loại khỏi biên chế Không quân Mỹ.

Mỹ tính tăng cường 3.000 lính dù cho chiến dịch quân sự ở Iran?

VOV.VN - Bộ Quốc phòng Mỹ đang cân nhắc phương án điều khoảng 3.000 binh sĩ nhằm tăng cường cho chiến dịch quân sự nhằm vào Iran, trong đó không loại trừ khả năng kiểm soát đảo Kharg – đầu mối xuất khẩu dầu mỏ chủ chốt của quốc gia Trung Đông này, tờ New York Times cho hay.