Mỹ đưa máy bay vận tải tự hành vào cuộc đua hậu cần chiến trường

Quân đội Mỹ đã trao cho Elroy Air hợp đồng nhiều năm trị giá 46 triệu USD để phát triển máy bay vận tải tự hành Chaparral, với mục tiêu tăng khả năng tiếp tế cho các lực lượng hoạt động trong môi trường thiếu hạ tầng hoặc các tuyến hậu cần thông thường có nguy cơ bị gián đoạn. Hợp đồng được công ty công bố ngày 18/8/2026.

Theo định hướng của chương trình, Chaparral sẽ được nâng cấp khả năng định vị khi không có GPS, liên lạc được bảo vệ trước các mối đe dọa mạng, tăng mức độ tự chủ, lập kế hoạch nhiệm vụ cơ động và sử dụng các mô-đun hàng hóa khác nhau. Những cải tiến này nhằm giúp quân đội Mỹ duy trì hoạt động tiếp tế cho các đơn vị phân tán, đồng thời giảm nguy cơ đối với nhân sự vận hành.

Đây được xem là bước phát triển đáng kể so với chương trình nghiên cứu trước đó trị giá 1,9 triệu USD, vốn tập trung vào xử lý khoang hàng tự động và thả hàng từ trên không. Với hợp đồng mới, trọng tâm chuyển sang tích hợp một loạt công nghệ để Chaparral có thể tiến gần hơn tới vai trò một phương tiện vận tải hậu cần tự hành thực thụ.

Bước tiến mới của máy bay vận tải không người lái

Chaparral được thiết kế theo cấu hình cất và hạ cánh thẳng đứng (VTOL), sử dụng hệ thống động lực hybrid-electric. Máy bay có khả năng vận chuyển hơn 227 kg hàng hóa mà không cần đường băng hoặc sân bay được chuẩn bị sẵn.

Khả năng này đặt Chaparral vào một khoảng trống giữa các UAV vận tải cỡ nhỏ và trực thăng có người lái. Những drone nhỏ có ưu thế về sự linh hoạt nhưng thường bị hạn chế về tải trọng, trong khi trực thăng có thể vận chuyển nhiều hàng hóa hơn nhưng đòi hỏi phi công, nhân lực hỗ trợ và cơ sở hạ tầng lớn hơn.

Chaparral hướng tới việc kết hợp tải trọng vài trăm kg, khả năng tự hành và hoạt động không cần đường băng, qua đó có thể vận chuyển đạn dược, pin, vật tư y tế, phụ tùng, nước cùng những loại hàng hóa ưu tiên khác tới các khu vực khó tiếp cận trên chiến trường.

Điểm đáng chú ý là máy bay có thể thực hiện nhiều phương thức giao hàng không cần người trực tiếp điều khiển trên khoang, gồm thả hàng khi đang bay treo, thả hàng trong quá trình bay về phía trước và giao hàng tự động trên mặt đất. Điều này cho phép Chaparral thích ứng với nhiều địa hình và điều kiện tiếp nhận khác nhau.

Một trong những yêu cầu quan trọng của chương trình mới là phát triển khả năng định vị trong môi trường bị từ chối GPS.

Trong tác chiến hiện đại, tín hiệu vệ tinh có thể bị gây nhiễu hoặc đánh lừa, khiến các phương tiện phụ thuộc hoàn toàn vào GPS gặp khó khăn trong xác định vị trí và duy trì đường bay. Việc Chaparral được phát triển để tiếp tục hoạt động khi tín hiệu định vị thông thường không đáng tin cậy có ý nghĩa đặc biệt đối với các nhiệm vụ hậu cần trong môi trường tác chiến điện tử phức tạp.

Cùng với đó là hệ thống liên lạc được bảo vệ. Chaparral cần có khả năng tiếp nhận dữ liệu nhiệm vụ, cập nhật tuyến đường và thông tin về hàng hóa mà không dễ bị can thiệp hoặc xâm nhập vào hệ thống điều khiển. Nếu các công nghệ này được tích hợp thành công, máy bay có thể hoạt động với mức độ độc lập cao hơn, thay vì phải phụ thuộc liên tục vào một trung tâm điều khiển từ xa.

Một điểm khác trong chương trình là hệ thống lập kế hoạch nhiệm vụ cơ động. Theo đó, các đơn vị triển khai có thể thiết lập điểm đến, loại hàng hóa và tuyến đường từ những vị trí tạm thời hoặc cơ động, thay vì phải phụ thuộc vào các trung tâm chỉ huy cố định.

Cách tiếp cận này phù hợp với xu hướng phân tán lực lượng trong môi trường tác chiến mà các căn cứ và tuyến hậu cần truyền thống có thể trở thành mục tiêu. Chaparral có thể được sử dụng như một lớp bổ sung trong mạng lưới vận tải, giúp đưa những loại hàng hóa cần thiết tới các đơn vị ở xa mà không nhất thiết phải điều một trực thăng có người lái cho từng nhiệm vụ.

Thiết kế mô-đun hàng hóa cũng cho phép cùng một loại máy bay đảm nhiệm nhiều nhiệm vụ khác nhau. Các khoang hàng có thể được thay đổi tùy yêu cầu, từ đạn dược, pin, vật tư y tế đến phụ tùng sửa chữa.

Khả năng vận hành thực tế của Chaparral

Dù có nhiều điểm mới, Chaparral không được định hướng để thay thế trực tiếp những trực thăng vận tải như CH-47 Chinook hay UH-60 Black Hawk.

Giá trị của Chaparral nằm ở việc đảm nhiệm những nhiệm vụ tiếp tế lặp đi lặp lại, tải trọng không quá lớn hoặc có mức độ rủi ro cao, trong khi các trực thăng có người lái được dành cho những nhiệm vụ đòi hỏi tải trọng lớn hơn, vận chuyển nhân lực hoặc khả năng tác chiến linh hoạt hơn.

Theo hướng này, máy bay tự hành có thể bổ sung thêm một lớp cho hệ thống hậu cần thay vì thay thế các phương tiện hiện có.

Khả năng vận chuyển hơn 227 kg trong một chuyến bay cũng giúp Chaparral vượt xa nhiều hệ thống UAV vận tải nhỏ vốn chỉ có thể mang những loại hàng hóa nhẹ. Nếu được triển khai với số lượng đủ lớn, các chuyến bay tự hành liên tục có thể hỗ trợ duy trì nhịp độ tiếp tế cho lực lượng ở tuyến trước.

Tuy nhiên, việc Chaparral có thể trở thành một phương tiện vận tải quân sự thực sự hay không vẫn phụ thuộc vào khả năng chứng minh độ tin cậy trong điều kiện thực địa.

Một hệ thống tự hành sẽ không đem lại nhiều lợi ích nếu vẫn cần lực lượng kỹ thuật lớn, thời gian bảo dưỡng dài hoặc cơ sở hạ tầng chuyên biệt giữa các chuyến bay. Quân đội Mỹ sẽ phải đánh giá khả năng tiếp nhiên liệu, kiểm tra, nạp hàng, cất cánh và thay đổi nhiệm vụ của Chaparral trong điều kiện dã chiến.

Khả năng tự hành ở quy mô lớn cũng có thể giúp giảm nhu cầu nhân lực. Nếu một người điều khiển hoặc một nhóm nhỏ có thể giám sát nhiều nhiệm vụ cùng lúc, quân đội Mỹ sẽ có khả năng tăng năng lực vận tải đường không mà không cần bố trí một phi công cho từng máy bay.

Về công nghiệp, Elroy Air đã hợp tác với Kratos Defense & Security Solutions, đơn vị được lựa chọn làm đối tác sản xuất Chaparral độc quyền tại Mỹ. Năng lực sản xuất này có thể đóng vai trò quan trọng nếu chương trình sau này chuyển từ giai đoạn phát triển công nghệ sang mua sắm với quy mô lớn hơn.

Trọng tâm hiện nay của Mỹ vẫn là hoàn thiện những công nghệ quyết định khả năng hoạt động thực tế của máy bay, bao gồm định vị không cần GPS, liên lạc được bảo vệ, lập kế hoạch nhiệm vụ, hệ thống hàng hóa mô-đun và độ tin cậy trong điều kiện dã chiến.

Từ một dự án tương đối hạn chế về xử lý và thả hàng tự động, máy bay vận tải tự hành Chaparral đang được đẩy lên một cấp độ mới để trở thành nền tảng hậu cần có khả năng tự hành, cất hạ cánh không cần đường băng, vận chuyển tải trọng đáng kể và hoạt động trong môi trường GPS không đáng tin cậy.

Nếu các công nghệ này được chứng minh hiệu quả, Chaparral có thể mở ra một hướng đi mới cho hậu cần quân sự Mỹ: không thay thế trực thăng truyền thống, mà tạo ra một lớp vận tải tự hành nằm giữa drone cỡ nhỏ và máy bay có người lái. Đây có thể là mảnh ghép đáng chú ý trong nỗ lực xây dựng mạng lưới hậu cần linh hoạt hơn, phân tán hơn và ít phụ thuộc vào con người trong những môi trường tác chiến ngày càng khắc nghiệt.

Mỹ cân nhắc phát triển vũ khí mới theo công nghệ Nga

VOV.VN - Lầu Năm Góc được cho là đang nghiên cứu thế hệ radar phòng không cơ động mới, với thiết kế có nhiều điểm tương đồng với hệ thống phòng không S-300 và S-400 của Nga.