5 nguyên tắc bảo vệ tính mạng, phòng tránh ngộ độc khí hầm biogas
VOV.VN - Từ vụ ngạt khí hầm biogas tại Thanh Hóa khiến 5 người tử vong, để tránh những tai nạn tương tự, người lao động tuyệt đối không được xuống hầm theo kinh nghiệm hay cứu người theo bản năng, mà phải tuân thủ nghiêm các nguyên tắc an toàn, từ đo nồng độ khí, thông gió đến sử dụng thiết bị bảo hộ chuyên dụng.
Liên quan đến vụ ngạt khí tại hầm biogas của Công ty TNHH DABACO (Thanh Hóa) khiến 13 người gặp nạn. Trong đó 5 người tử vong, 8 nạn nhân còn lại được chuyển khẩn cấp đến Trung tâm Chống độc, Bệnh viện Bạch Mai cơ sở Ninh Bình, khiến dư luận bàng hoàng. Thủ phạm không phải là khí metan dễ cháy như nhiều người từng nghĩ, mà là hydro sunfua (H2S) - loại khí “trứng thối” quen thuộc trong hầm biogas chăn nuôi.
Vì sao hầm biogas “nuôi” khí H2S?
Hầm biogas - hầm ủ khí sinh học hiện là giải pháp xử lý chất thải phổ biến tại các trang trại chăn nuôi ở Việt Nam. Về bản chất, đây là một “lò phản ứng sinh học” khép kín. Tại đây, phân, nước tiểu, thức ăn thừa và các chất hữu cơ khác được vi khuẩn phân giải trong điều kiện yếm khí, tạo ra hỗn hợp khí biogas gồm metan (CH4), carbon dioxide (CO2), hơi nước và một lượng nhỏ các khí khác, trong đó có H2S.
Trong quá trình phân hủy, có hai nhóm vi khuẩn chính “tranh giành” nguồn cơ chất. Một nhóm sinh metan (methanogens) để tạo khí CH4. Nhóm còn lại là vi khuẩn khử sunfat (sulfate-reducing bacteria, viết tắt SRB). SRB sử dụng gốc sunfat (SO42-) làm chất nhận electron thay cho oxy trong quá trình “hô hấp”, và tạo ra H2S như sản phẩm phụ.
Nguồn sunfat đến từ nhiều phía, protein và axit amin giàu lưu huỳnh trong phân, nước tiểu; phụ gia thức ăn; nguồn nước ngầm có chứa sunfat. Khi môi trường trong hầm thiếu oxy, SRB hoạt động mạnh, giải phóng H2S liên tục.
Điều khiến H2S nguy hiểm hơn nhiều loại khí khác nằm ở cơ chế gây độc tế bào. Nó không chỉ gây ngạt cơ học như việc thiếu oxy trong không khí. H2S tấn công trực tiếp vào ty thể - nhà máy năng lượng của tế bào.
Khi hô hấp hiếu khí bị cắt đột ngột, tế bào buộc phải chuyển sang tạo năng lượng theo con đường kỵ khí (đường phân), vốn kém hiệu quả và sinh nhiều axit lactic. Axit lactic tích tụ gây nhiễm toan chuyển hóa, làm môi trường máu trở nên quá axit. Tim và não, hai cơ quan tiêu thụ năng lượng lớn bị ảnh hưởng sớm nhất. Người phơi nhiễm nặng có thể ngừng thở, ngừng tim, co giật, hôn mê và tử vong chỉ trong vài nhịp thở.
Nguyên tắc bảo vệ tính mạng, phòng tránh ngộ độc khí hầm biogas
Từ vụ tai nạn ở Thanh Hóa, câu chuyện an toàn lao động tại các “không gian hạn chế” như hầm biogas, bể chứa phân không thể tiếp tục dựa vào kinh nghiệm truyền miệng.
Trước hết, người lao động tuyệt đối không được dùng mũi để “thăm dò” hầm chứa. Công cụ bắt buộc là máy dò khí đa chỉ tiêu, có khả năng đo H2S, oxy, metan và CO. Máy phải được thả xuống đáy hố, giữa hố và gần miệng, để ghi nhận giá trị trong ít nhất 10–15 giây. Chỉ khi H2S dưới 10 ppm, oxy trên 19,5% và không có khí dễ cháy vượt ngưỡng thì mới được xem xét xuống hầm.
Thứ hai, phải tiến hành thông gió cưỡng bức. Quạt công nghiệp hoặc máy thổi khí sạch cần hoạt động liên tục trước và trong thời gian công nhân ở dưới. Mục tiêu là đẩy lớp khí nặng H2S ra khỏi đáy, tránh tích tụ.
Thứ ba, thiết bị bảo hộ bảo vệ đường thở phải đạt chuẩn. Khẩu trang y tế, khẩu trang vải, thậm chí mặt nạ than hoạt tính loại thông thường hầu như vô tác dụng trước H2S. Người xuống hầm cần mang mặt nạ phòng độc kết hợp bình dưỡng khí độc lập (SCBA), tức bộ thiết bị cung cấp khí thở riêng, không dùng không khí xung quanh.
Bên cạnh đó, mỗi người phải mang dây đai an toàn toàn thân, nối với cáp chịu lực gắn vào khung ba chân trên miệng hố. Sợi cáp này cho phép đội cứu hộ trên bờ kéo người gặp nạn lên mà không phải nhảy xuống.
Nguyên tắc vàng trong cứu hộ là “không thâm nhập nếu không có bình dưỡng khí độc lập (SCBA)”. Khi thấy người ngã gục dưới hầm, bản năng lao xuống cứu là điều dễ hiểu nhưng cực kỳ nguy hiểm. Cách đúng là dùng dây đai, ròng rọc, thiết bị kéo. Chỉ những người được đào tạo bài bản, có SCBA và dây an toàn mới được phép xuống.
Vì sao H2S có thể khiến nạn nhân tử vong chỉ sau vài nhịp thở?
Hydro sunfua (H2S) là một khí vô cơ không màu, có mùi trứng thối rất đặc trưng ở nồng độ thấp. Trong tự nhiên, nó hiếm khi tồn tại với lượng lớn mà chủ yếu sinh ra từ quá trình phân hủy chất hữu cơ chứa lưu huỳnh trong điều kiện yếm khí, tức môi trường thiếu oxy hoàn toàn.
H2S có khối lượng riêng nặng hơn không khí khoảng 20%. Điều này có nghĩa là khí không dễ bay lên, mà có xu hướng chìm xuống và tích tụ ở những vị trí trũng, kín và sâu như đáy hầm biogas, bể chứa phân, giếng, cống ngầm hay các hố kỹ thuật. Những khu vực này được gọi là “không gian hạn chế”, tức nơi không khí tươi khó luân chuyển tự nhiên.
Chính đặc tính chìm xuống này khiến H2S trở thành sát thủ vô hình. Bên trên miệng hầm, người đứng có thể hít thở bình thường. Nhưng chỉ cần bước xuống sâu hơn, nạn nhân sẽ lập tức đối mặt với lớp khí độc đặc quánh, nồng độ cao gấp nhiều lần, gần như không được pha loãng.
H2S cũng là khí dễ cháy. Khi trộn với oxy và bắt lửa, nó tạo ra ngọn lửa xanh và sinh ra lưu huỳnh đioxit (SO2), một khí gây kích ứng mạnh đường hô hấp và ăn mòn. Trong môi trường ẩm, H2S có thể bị oxy hóa thành axit sulfuric (H2SO4), phá hủy cốt thép, ăn mòn kim loại và làm giảm tuổi thọ đường ống, động cơ sử dụng khí sinh học
5 người tử vong, 8 nạn nhân ngộ độc khí hầm biogas được cấp cứu khẩn cấp
VOV.VN - Vụ ngạt khí tại hầm biogas của Công ty TNHH DABACO (Thanh Hóa) khiến 13 người gặp nạn, trong đó 5 người tử vong. Tám nạn nhân còn lại được chuyển khẩn cấp đến Trung tâm Chống độc, Bệnh viện Bạch Mai cơ sở Ninh Bình. Bác sĩ cảnh báo thủ phạm là khí H₂S cực độc, không phải khí metan như nhiều người lầm tưởng.
