Bánh mì Tandir kể chuyện Trung Á giữa lòng nước Nga

Trong một khu chợ ở Moscow, giữa những quầy hàng đầy ắp thực phẩm đủ vùng miền, những chiếc bánh tròn vàng óng trên một quầy bánh nhỏ lập tức níu ánh nhìn của thực khách. Từ xa, chúng tựa những chiếc đĩa được điểm xuyết bằng những hoa văn tinh tế. Chỉ đến khi bước lại gần, người ta mới nhận ra đó là những chiếc bánh mì vừa ra lò, tỏa mùi thơm nức.

Trên bảng của quầy, chúng được gọi là "Хлеб тандыры" – bánh mì tandir. Những chiếc bánh tròn, dẹt, vàng nâu, viền nổi thành từng múi. Chiếc mang họa tiết như cánh hoa, chiếc là những vòng tròn đồng tâm, chiếc khác lại là những đường hình học đan xen. Nhìn kỹ, gần như không chiếc nào hoàn toàn giống chiếc nào.

Đó là những chiếc bánh mì dẹt đặc trưng của không gian ẩm thực Trung Á, nơi bánh mì không chỉ là thực phẩm mà còn gắn với đời sống và văn hóa của nhiều cộng đồng trong khu vực.

Những hoa văn trên chiếc bánh

Tandir là loại lò nướng truyền thống phổ biến ở Trung Á và một số khu vực lân cận. Bánh được tạo hình rồi nướng ở nhiệt độ cao, thường áp vào thành lò. Chính cách nướng này tạo nên lớp vỏ vàng nâu và mùi thơm đặc trưng.

Trong tiếng Nga, лепёшка (lepeshka) là cách gọi chung cho nhiều loại bánh dẹt. Còn "тандырный хлеб" (hay хлеб тандыры - nghĩa là bánh mì tandir) nhấn mạnh phương pháp làm bánh bằng lò tandir. Trong văn hóa Uzbekistan, những loại bánh tương tự thường được gọi là non (нон) và giữ một vị trí quan trọng trong bữa ăn.

Điểm thu hút nhất của chiếc bánh chính là những hoa văn ở giữa. Người thợ làm bánh tại chợ kể, trước khi đưa vào lò, người ta dùng dụng cụ chuyên dụng để tạo các đường khía, lỗ nhỏ và họa tiết trên bề mặt. Có chiếc giống một bông hoa, có chiếc là những vòng tròn đồng tâm, chiếc khác lại mang những hình học đối xứng.

Những đường nét ấy không chỉ để trang trí. Các lỗ và đường khía giúp kiểm soát độ phồng của bánh trong quá trình nướng, đồng thời tạo nên diện mạo đặc trưng.Từ những nguyên liệu rất đơn giản như bột mì, nước, men, muối và đôi khi có thêm vừng, qua bàn tay người thợ, mỗi chiếc bánh lại trở thành một sản phẩm gần như không trùng lặp.

Cầm chiếc bánh vừa ra lò, điều đầu tiên cảm nhận được là mùi thơm của bột mì nướng. Lớp vỏ vàng nâu hơi giòn, trong khi phần ruột mềm, có độ dai nhẹ. Bánh có vị khá mộc mạc, không quá ngọt, chủ yếu là vị thơm của bột mì nướng và vị bùi của vừng hoặc các loại hạt trên mặt bánh.

Bánh ngon nhất khi còn nóng, có thể xé ăn cùng thịt nướng, các món hầm, súp hoặc dùng để chấm nước sốt. Bánh cũng thường được ăn cùng plov, món cơm nổi tiếng của Trung Á nấu với thịt, cà rốt, hành và gia vị. Một chiếc bánh lớn có thể chia cho vài người trong một bữa ăn. Nhưng với người Uzbekistan, chiếc bánh không chỉ đơn thuần là thức ăn. Theo một truyền thống lâu đời, khi đến thăm một thành phố khác, người ta thường mua bánh mì mang theo. Lepeshka vì thế trở thành biểu tượng của điều tốt lành và sự thịnh vượng, một cách trao gửi sự chân thành qua món ăn giản dị.

Có lẽ vì thế, trong văn hóa Trung Á, bánh mì luôn được dành một vị trí đặc biệt trên bàn ăn. Một chiếc bánh tròn, vàng óng với những hoa văn cầu kỳ không chỉ để thưởng thức mà còn chứa đựng cách người ta gửi gắm sự trân trọng, hiếu khách và những lời chúc tốt đẹp. Giá bánh cũng rất bình dân. Tùy loại và kích thước, một chiếc có giá khoảng 60–150 ruble. Mức giá này thậm chí thấp hơn nhiều loại bánh mì đen được bán phổ biến tại Nga.

Hương vị Trung Á giữa nước Nga

Sự xuất hiện của bánh mì tandir ở Nga không phải là điều ngẫu nhiên. Nga có cộng đồng lớn đến từ các quốc gia Trung Á như Uzbekistan, Tajikistan và Kyrgyzstan. Đặc biệt tại Moscow và các thành phố lớn, dấu ấn của những cộng đồng này ngày càng dễ nhận thấy trong đời sống thường nhật, từ các khu chợ, cửa hàng thực phẩm, nhà hàng cho tới những món ăn đường phố.  

Cùng với con người là những hương vị quê nhà. Plov, samsa, thịt nướng, các món mì Trung Á và bánh mì tandir đã tạo nên một mảng màu riêng trong bức tranh ẩm thực tại Nga. 

Và với những người Trung Á sống xa quê, đó còn là hương vị gợi nhớ gia đình. Nhưng theo thời gian, các món ăn này cũng được những cộng đồng khác biết đến và thưởng thức, trở thành một phần của đời sống ẩm thực đa dạng tại các đô thị Nga.

Ẩm thực vì thế trở thành một trong những dấu hiệu rõ nét của sự giao thoa văn hóa. Những gì được mang theo từ quê hương ban đầu để phục vụ một cộng đồng, theo thời gian có thể trở thành một phần quen thuộc của nơi ở mới.

Một ổ bánh mì có thể làm được gì cho Việt Nam?

VOV.VN - Bánh mì - món ăn đường phố quen thuộc của người Việt - đang có mặt ở nhiều quốc gia và trở thành một phần trong câu chuyện thương hiệu Việt Nam ra thế giới. Tại Singapore, Banh Mi Society không chỉ bán một món ăn, mà còn thử nghiệm cách định vị sản phẩm Việt trong mắt người tiêu dùng quốc tế.