Canada và EU thúc đẩy liên minh mới nhằm giảm phụ thuộc vào Mỹ
VOV.VN - Canada và EU đang thúc đẩy khuôn khổ hợp tác mới, mở ra khả năng Canada trở thành quốc gia đầu tiên có quy chế “thành viên liên kết” của EU, trong nỗ lực giảm phụ thuộc vào Mỹ giữa căng thẳng thương mại và sức ép thuế quan của chính quyền Tổng thống Donald Trump.
Phát biểu tại Hội nghị thượng đỉnh Canada – EU ở Montreal ngày 29/10, Thủ tướng Canada Mark Carney và Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen nhấn mạnh sự cần thiết phải tăng cường hợp tác kinh tế, thương mại, quốc phòng và công nghệ nhằm bảo vệ chủ quyền và khả năng tự chủ chiến lược của hai bên.
Bà von der Leyen cảnh báo các mối quan hệ kinh tế từng được xem là nền tảng ổn định đang ngày càng bị sử dụng như công cụ gây sức ép chính trị. Theo bà, sự phụ thuộc vào một số nhà cung cấp năng lượng, chất bán dẫn và khoáng sản chiến lược có thể khiến các quốc gia dễ bị tổn thương trước những biến động địa chính trị.
Chủ tịch Ủy ban châu Âu tiếp tục bảo vệ đề xuất trao cho Canada quy chế “thành viên liên kết” đầu tiên của EU, cho rằng hai bên có thể xây dựng một mối quan hệ gần gũi hơn bất kỳ mô hình hợp tác nào trước đây giữa EU và một quốc gia ngoài khối, mà không cần Canada chính thức gia nhập liên minh. Tuy nhiên, đề xuất này đang vấp phải sự phản đối của một số thành viên EU, trong đó có Đức và Pháp, do khái niệm “thành viên liên kết” chưa có cơ sở pháp lý rõ ràng.
Về phía Canada, Thủ tướng Mark Carney khẳng định tên gọi của khuôn khổ hợp tác không quan trọng bằng những lợi ích thực chất. Ông nhấn mạnh việc kết hợp thế mạnh của Canada và châu Âu sẽ giúp hai bên tăng khả năng chống chịu trước các cú sốc kinh tế, đồng thời mở rộng cơ hội cho doanh nghiệp và người dân.
Hai bên dự kiến thúc đẩy sáng kiến mang tên “Liên minh vì tương lai”, tập trung vào thương mại, quốc phòng, khoáng sản chiến lược, công nghệ và nghiên cứu khoa học. Đáng chú ý, Canada và EU dự kiến hoàn tất thỏa thuận cho phép doanh nghiệp, các công ty khởi nghiệp và giới nghiên cứu Canada tiếp cận mạng lưới 12 siêu máy tính tiên tiến của châu Âu, qua đó tăng cường hợp tác trong lĩnh vực trí tuệ nhân tạo.
Trong lĩnh vực quốc phòng, Canada hiện là quốc gia duy nhất ngoài châu Âu tham gia chương trình mua sắm quốc phòng chung SAFE trị giá 150 tỷ euro của EU. Tuy nhiên, những khác biệt giữa các nước thành viên về quy định ưu tiên sản phẩm sản xuất tại châu Âu vẫn có thể hạn chế khả năng tiếp cận của doanh nghiệp Canada.
Theo số liệu được công bố, Mỹ chiếm 71,7% tổng kim ngạch xuất khẩu hàng hóa của Canada trong năm 2025. Chính phủ của Thủ tướng Mark Carney đặt mục tiêu tăng gấp đôi xuất khẩu sang các thị trường ngoài Mỹ trong vòng một thập kỷ tới.
Trong khi đó, Tổng thống Mỹ Donald Trump từng cảnh báo việc Canada thiết lập quan hệ đặc biệt với EU có thể bị xem là hành động không thân thiện, đồng thời để ngỏ khả năng áp dụng các biện pháp thuế quan đáp trả. Tuy nhiên, phát biểu tại một cuộc vận động tranh cử ở bang Nam Carolina ngày 29/10, Tổng thống Trump lại đưa ra những nhận xét tích cực hơn về quan hệ với Canada. Ông cho rằng Canada gần đây đã đối xử rất tốt với Mỹ, đồng thời khẳng định chính các biện pháp thuế quan mà Washington áp đặt đã góp phần cải thiện quan hệ song phương.
Hội nghị thượng đỉnh Canada – EU dự kiến kết thúc ngày 30/10, với mục tiêu xác định các bước đi tiếp theo nhằm xây dựng một khuôn khổ hợp tác sâu rộng hơn trong những năm tới,