Chiến tranh khó lường hơn với mô hình “kinh tế tạm thời”

Một vụ việc bí ẩn tại một căn cứ không quân của Anh trong tuần qua đang thu hút sự chú ý không chỉ vì những gì đã xảy ra, mà còn vì những gì không xảy ra. 5 người đàn ông bị bắt với cáo buộc liên quan đến khủng bố, sau đó được thả với các khoản bảo lãnh. Thủ tướng Anh Andy Burnham nói có những dấu hiệu cho thấy Iran có liên quan, nhưng không giải thích cụ thể Iran được cho là đã tham gia vào việc gì.

Không có người bị thương và theo những thông tin hiện có, cũng chưa ghi nhận thiệt hại vật chất đáng kể. Tuy nhiên, cuối tuần qua, quân đội Mỹ bất ngờ đưa toàn bộ máy bay ném bom B-1 ra khỏi căn cứ này sau khi xuất hiện những “mối đe dọa mới”.

Vụ việc chưa được giải thích đầy đủ, nhưng theo các nhà phân tích được bài viết dẫn lại, nó có thể là một ví dụ đáng chú ý về một dạng chiến tranh lai đang nổi lên: “gig economy warfare” – chiến tranh vận hành theo mô hình kinh tế việc làm thời vụ.

“Đặc vụ dùng một lần” nhận đơn

Điểm đặc biệt của mô hình này là người trực tiếp thực hiện hành động có thể không phải là thành viên của một tổ chức quân sự hay tình báo. Thay vào đó, các quốc gia có thể tuyển những người được gọi là những “đặc vụ dùng một lần” - “disposable agents” hay “cutouts” – những người đóng vai trò trung gian, theo cách khiến mối liên hệ với người đứng sau trở nên khó xác định.

Những người được thuê thường là các đối tượng tội phạm ít tên tuổi hoặc thanh thiếu niên, thậm chí không biết họ đang làm việc cho ai. Họ nhận nhiệm vụ thông qua các giao dịch trực tuyến ẩn danh và được thanh toán bằng tiền điện tử.

Điều này tạo ra một cấu trúc chưa từng có nếu xét theo tiêu chí của chiến tranh truyền thống. Bên đặt hàng không nhất thiết phải cử một đặc vụ được đào tạo chuyên nghiệp vượt biên giới. Thay vào đó, một người ở ngay tại địa phương có thể được thuê thực hiện một nhiệm vụ cụ thể, nhận tiền và biến mất khỏi chuỗi liên kết. Nếu nhiệm vụ thất bại, người bị bắt có thể chỉ là một cá nhân hoặc một nhóm tội phạm địa phương. Mối liên hệ với nhà nước đứng sau vì thế khó chứng minh hơn.

Đây chính là lý do thuật ngữ “Chiến tranh kinh tế tạm thời” được sử dụng. Giống như nền kinh tế việc làm tự do, trong đó người lao động nhận từng nhiệm vụ riêng lẻ, các “đặc vụ” này có thể được thuê cho một hành động cụ thể mà không cần tham gia lâu dài vào một tổ chức.

Yếu tố “rẻ” tạo nên sức mạnh

Một trong những điểm đáng chú ý nhất của mô hình này đối với các quốc gia sử dụng chiến tranh lai là chi phí. Theo một nghiên cứu năm 2024 được tạp chí của Viện Dịch vụ Thống nhất Hoàng gia Anh (RUSI) dẫn lại, Nga từng trả vài trăm USD cho những hoạt động có mức độ rủi ro cao như phóng hỏa hoặc ám sát. Trong một trường hợp khác, những người thực hiện việc vẽ hình Ngôi sao David tại Paris được cho là chỉ nhận khoảng 53 USD mỗi người.

Những con số này cho thấy sự khác biệt lớn giữa một chiến dịch sử dụng đặc vụ chuyên nghiệp và việc thuê người địa phương thực hiện từng nhiệm vụ.

Một đặc vụ được đào tạo bài bản cần thời gian tuyển dụng, huấn luyện, trang bị và duy trì hoạt động. Một người được thuê theo nhiệm vụ có thể được sử dụng với chi phí thấp hơn rất nhiều. Đó cũng là lý do khái niệm “Chiến tranh kinh tế tạm thời” có sức gợi.

Trong mô hình này, người thực hiện chịu phần lớn rủi ro, trong khi bên thuê hưởng phần lớn lợi ích.

Hiệu ứng lớn quan trọng hơn thiệt hại thực

Một đặc điểm khác của dạng chiến tranh kiểu này là hành động không nhất thiết phải gây ra thiệt hại nghiêm trọng mới đạt mục tiêu. Một vụ việc nhỏ cũng có thể buộc chính quyền huy động một lực lượng an ninh lớn, đóng cửa khu vực, tăng cường kiểm tra hoặc thay đổi cách bố trí lực lượng.

Một trường hợp báo động tại London, Anh vào mùa xuân là ví dụ điển hình. Sau cảnh báo rằng Đại sứ quán Israel có thể bị tấn công, hai lọ chứa một loại bột được phát hiện gần đó. Cảnh sát lập tức triển khai một chiến dịch quy mô lớn, nhưng sau đó xác định chất này không gây nguy hiểm.

Nếu mục tiêu là tạo ra sự gián đoạn, gieo tâm lý lo ngại hoặc buộc chính quyền phải phân bổ nguồn lực để ứng phó, một hành động không gây thương vong vẫn có thể tạo ra hiệu ứng đáng kể. Đây là điểm khiến chiến tranh lai khác với cách tiếp cận truyền thống. Mục tiêu không nhất thiết phải là phá hủy một cơ sở quân sự hay đánh bại một lực lượng đối phương. Đôi khi, chỉ cần khiến đối phương lo lắng, phản ứng và tiêu tốn nguồn lực cũng đã có thể tạo ra giá trị chiến lược.

Vụ việc tại căn cứ quân sự Fairford, nơi lực lượng Không quân Mỹ đồn trú càng khiến giả thiết này có cơ sở.

Nhiều khoảng trống trong vụ việc tại Anh

Các chuyên gia an ninh vẫn cảnh báo cần thận trọng với việc kết luận về vụ việc tại căn cứ không quân Anh. 5 người bị bắt giữ hiện đã được cho tại ngoại. Khi cảnh sát khám xét những chiếc xe tải màu trắng mà nhóm này sử dụng, họ tìm thấy xăng nhưng không phát hiện chất nổ. Điều đó khiến mục tiêu thực sự của nhóm này vẫn chưa rõ.

Thủ tướng Anh cho biết có “những dấu hiệu mạnh mẽ” cho thấy Iran có liên quan, nhưng thông tin công khai chưa giải thích cụ thể Iran được cho là đã đóng vai trò gì. Đáng chú ý hơn, sau đó quân đội Mỹ bất ngờ đưa các máy bay ném bom B-1 khỏi căn cứ này dựa trên những “mối đe dọa mới”.

Mối đe dọa đó là gì vẫn chưa được công khai. Vì vậy, chưa thể khẳng định vụ bắt giữ và việc Mỹ rút máy bay ném bom có liên quan tới nhau. Nhưng chính sự thiếu chắc chắn này lại cho thấy một đặc điểm quan trọng của chiến tranh lai: đôi khi hiệu quả của một chiến dịch không nằm ở mức độ thiệt hại mà ở khả năng khiến đối phương không biết chính xác điều gì đang xảy ra. Điều này lại làm nên tính chất mới của mô hình chiến tranh mới. Chiến tranh truyền thống thường có những chủ thể tương đối rõ ràng: quân đội, đơn vị, căn cứ, chiến tuyến. Chiến tranh lai làm mờ những ranh giới đó.

Đó là một trong những lý do chiến tranh lai ngày càng khó đối phó. Các cơ quan an ninh không chỉ phải tìm kiếm những tổ chức khủng bố hay mạng lưới tình báo truyền thống, mà còn phải theo dõi những giao dịch nhỏ, những lời mời làm việc trên mạng, các nhóm tội phạm địa phương và những cá nhân không có dấu hiệu rõ ràng về động cơ chính trị.

Sự xuất hiện của mô hình này không có nghĩa chiến tranh truyền thống biến mất. Tên lửa, máy bay, xe tăng và quân đội vẫn quyết định kết quả trên nhiều chiến trường. Nhưng song song với đó đang hình thành một tầng xung đột có chi phí thấp hơn và khó nhận diện hơn.

Với bên đứng sau, đây có thể là một cách tạo sức ép mà không cần triển khai lực lượng chính quy và không nhất thiết phải thừa nhận trách nhiệm. Khi những “đặc vụ dùng một lần” trở thành một phần của các chiến dịch do nhà nước hậu thuẫn, ranh giới giữa chiến tranh, khủng bố, tội phạm có tổ chức và hoạt động phá hoại ngày càng trở nên khó phân định.

Trong một cuộc cạnh tranh địa chính trị kéo dài, chính những nhiệm vụ nhỏ, rẻ và khó truy vết ấy có thể tạo ra những hiệu ứng lớn so với quy mô của chính chúng.

Mỹ rút máy bay ném bom khỏi căn cứ Anh do nghi ngờ khủng bố

VOV.VN - Không quân Mỹ đã đưa toàn bộ máy bay ném bom đang đồn trú tại căn cứ không quân do Mỹ vận hành ở Anh về các căn cứ tại Mỹ, sau khi giới chức điều tra một âm mưu tấn công khủng bố nhằm vào căn cứ RAF Fairford.