Mỹ - Iran tiếp tục căng thẳng, vùng Vịnh chuyển sang quản lý khủng hoảng Hormuz
VOV.VN - Căng thẳng Mỹ - Iran tiếp tục leo thang trong 24 giờ qua với các phát biểu cứng rắn từ cả 2 bên, trong khi các nước vùng Vịnh khẩn trương thúc đẩy ngoại giao ngăn khủng hoảng vượt tầm kiểm soát. Tâm điểm hiện nay không còn là hồ sơ hạt nhân mà là an ninh hàng hải và dòng chảy năng lượng tại eo biển Hormuz.
Ngày 12/5, Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố Washington “không cần bất kỳ sự trợ giúp nào” để xử lý vấn đề Iran và khẳng định Mỹ sẽ “chiến thắng bằng hòa bình hoặc bằng cách khác”. Đây là phát biểu mới nhất của ông Trump trước chuyến thăm Trung Quốc.
Ông Trump đồng thời cho rằng tiến trình ngừng bắn hiện nay đang ở trạng thái “thoi thóp”, cáo buộc Tehran kéo dài đàm phán và làm gia tăng bất ổn khu vực. Ông nói: “Chúng tôi sẽ thắng bằng cách này hay cách khác. Chúng ta sẽ thắng một cách hòa bình hoặc bằng cách nào đó. Hải quân của họ đã biến mất. Không quân của họ đã biến mất. Mọi yếu tố trong cỗ máy chiến tranh của họ đều đã biến mất. Chúng tôi sẽ thắng cho dù thế nào đi nữa”.
Trong khi đó, Iran tiếp tục khẳng định sẽ không chấp nhận các yêu sách mà nước này cho là “phi lý” từ phía Mỹ. Iran cũng yêu cầu bồi thường thiệt hại chiến tranh, chấm dứt lệnh phong tỏa hải quân của Mỹ, đảm bảo không có thêm các cuộc tấn công nào nữa và nối lại việc bán dầu của Iran. Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran Esmaeil Baghaei cảnh báo rằng việc không tìm được một giải pháp hòa bình và thông qua đàm phán sẽ chỉ làm trầm trọng thêm tình hình ở eo biển Hormuz.
Ông Baghaei tuyên bố: “Bạn sẽ không nhượng bộ trước những yêu cầu cực đoan của họ bởi vì chúng tôi cho rằng về cơ bản đó là bất công. Đó là một cuộc chiến bất công, một hành động xâm lược bất hợp pháp chống lại Iran. Không phải Iran đã rời khỏi bàn đàm phán, còn họ không chỉ rời khỏi bàn đàm phán, mà họ còn phá hủy bàn đàm phán đến hai lần trong vòng chưa đầy 9 tháng. Chúng tôi nói hãy tập trung vào việc chấm dứt chiến tranh và điều đó có nghĩa là hãy giải quyết vấn đề eo biển Hormuz và chấm dứt cái gọi là lệnh phong tỏa mà Mỹ đã áp đặt lên Iran”.
Tuy nhiên, điểm đáng chú ý nhất trong 24 giờ qua không nằm ở các tuyên bố đối đầu, mà ở những hoạt động ngoại giao âm thầm của các nước khu vực nhằm tránh để khủng hoảng leo thang thành xung đột quân sự trực tiếp.
Tờ Nhật báo Phố Wall hôm 12/5 cho biết phái đoàn Iran vừa có cuộc họp trực tiếp với giới chức Oman tại Muscat để bàn riêng về an toàn hàng hải tại Hormuz. Nội dung trao đổi tập trung vào điều phối tàu thuyền và giảm nguy cơ va chạm quân sự trong bối cảnh Mỹ gia tăng hiện diện quân sự quanh khu vực. Saudi Arabia cũng đang theo đuổi chiến lược “vừa răn đe vừa hòa giải”. Hãng tin Reuters hôm nay tiết lộ Riyadh từng triển khai một số hoạt động quân sự bí mật nhằm vào Iran trong giai đoạn căng thẳng leo thang trước đây, song vẫn duy trì liên lạc ngoại giao với Tehran nhằm tránh chiến tranh khu vực. Nguồn tin cho rằng ưu tiên hiện nay của Saudi Arabia là bảo vệ xuất khẩu dầu mỏ và an ninh hạ tầng năng lượng, thay vì đối đầu quân sự kéo dài với Iran.
Singapore kêu gọi bảo đảm quyền quá cảnh qua eo biển Hormuz theo UNCLOS 1982
VOV.VN - Ngoại trưởng Singapore Vivian Balakrishnan mới đây đã có cuộc điện đàm với người đồng cấp Iran Abbas Araghchi. Hai bên trao đổi về tình hình xung đột tại Trung Đông và quyền quá cảnh không bị cản trở theo quy định của Công ước Liên hợp quốc về Luật Biển năm 1982 (UNCLOS 1982).
Các cuộc tiếp xúc ngoại giao gần đây của các nước vùng Vịnh cho thấy trọng tâm đàm phán đang chuyển dần khỏi hồ sơ hạt nhân Iran sang vấn đề kiểm soát hàng hải, an toàn tàu dầu, dòng LNG và cơ chế hoạt động tại Hormuz. Điều này phản ánh xu hướng chung của các nước Arab vùng Vịnh hiện nay là tập trung “quản lý khủng hoảng” hơn là tìm kiếm một thỏa thuận hòa bình toàn diện.
Phía Iran cũng có những thay đổi chiến lược trong vấn đề Hormuz nhằm tạo điều kiện cho các cuộc đàm phán ngoại giao. Iran đã cho phép các tàu chở LNG của Qatar đi qua Hormuz để tới Pakistan, sau các cuộc trao đổi ngoại giao ba bên giữa Qatar, Pakistan và Iran. Iran đang áp dụng cơ chế “cho phép có chọn lọc”, thay vì phong tỏa hoàn toàn tuyến hàng hải chiến lược này. Hãng tin Reuters cũng tiết lộ Iran hiện đã mở rộng khái niệm “vùng Hormuz chiến lược” từ vài chục kilomet lên hàng trăm kilomet, kéo dài tới gần vùng biển UAE. Theo giới phân tích, động thái trên cho thấy Iran vẫn muốn duy trì đòn bẩy chiến lược tại Hormuz nhưng đồng thời tránh gây đổ vỡ hoàn toàn dòng chảy năng lượng khu vực.
Eo biển Hormuz đã trở thành “bàn đàm phán thực tế” mới của cuộc khủng hoảng Mỹ - Iran. Trong bối cảnh chưa bên nào sẵn sàng nhượng bộ lớn, ưu tiên hàng đầu của các nước khu vực lúc này là ngăn căng thẳng vượt qua “lằn ranh đỏ” và tránh để Trung Đông rơi vào một cuộc xung đột quy mô lớn mới.
