Các quan chức Mỹ ngày 28/5 cho biết một thỏa thuận sơ bộ đã được hình thành trong các cuộc tiếp xúc giữa Washington và Tehran và hiện đang chờ Tổng thống Donald Trump phê chuẩn. Tuy nhiên, ngay cả khi các nhà đàm phán báo cáo về những tiến triển tích cực, nguy cơ đối đầu quân sự vẫn chưa hoàn toàn biến mất.

Mỹ cũng đã tiến hành đợt không kích thứ hai nhằm vào Iran chỉ trong vòng vài ngày, trong khi các vụ đụng độ lẻ tẻ vẫn tiếp diễn tại eo biển Hormuz.

Trong khi đó, giới chức Iran tận dụng tiến trình đàm phán để khẳng định rằng nước này vẫn sở hữu nhiều lựa chọn quân sự đáng kể nếu ngoại giao thất bại. Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) tuyên bố bất kỳ cuộc chiến mới nào cũng sẽ lan rộng “vượt xa khu vực Trung Đông”, gây ra những “đòn giáng mang tính hủy diệt” và “sự phá huỷ hoàn toàn” tại những nơi mà đối thủ “không thể tưởng tượng nổi”.

Những cảnh báo này được đưa ra sau các cuộc tấn công gần đây, trong đó Iran nhằm vào căn cứ quân sự Mỹ, các thành phố của Israel và cơ sở hạ tầng trọng yếu tại các quốc gia Arab. Cuộc xung đột cũng khiến hoạt động hàng hải qua eo biển Hormuz gần như bị tê liệt và gây ra cú sốc lớn đối với thị trường năng lượng toàn cầu. Tuần trước, Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi cảnh báo rằng bất kỳ hành động đáp trả nào trong tương lai sẽ “chứa đựng nhiều bất ngờ hơn nữa”. Trong khi đó, quân đội Iran tuyên bố có thể mở ra “những mặt trận mới” bằng “những công cụ mới”.

Ông Mohammad Bagher Ghalibaf, trưởng đoàn đàm phán của Iran, cho biết lực lượng vũ trang nước này đã tận dụng thời gian ngừng bắn để khôi phục và nâng cấp năng lực quân sự “ở mức cao nhất”. Các chuyên gia nhận định phần lớn những tuyên bố cứng rắn trên nhằm mục đích răn đe, ngăn chặn các cuộc tấn công mới. Tuy nhiên, họ cũng lưu ý rằng Tehran vẫn còn nhiều lựa chọn để leo thang căng thẳng nếu các nỗ lực ngoại giao đổ vỡ.

Thiết lập một cuộc phong tỏa mới

Do khó có khả năng giành ưu thế trước Mỹ và Israel bằng sức mạnh quân sự thông thường, Iran từ lâu theo đuổi chiến lược răn đe bằng cách gây tổn thất kinh tế thông qua việc làm gián đoạn hoạt động vận tải tại các tuyến hàng hải chiến lược. Giới quan sát cho rằng bên cạnh eo biển Hormuz, Tehran có thể tìm cách mở rộng sức ép sang một điểm nghẽn hàng hải quan trọng khác.

Theo các chuyên gia, Iran có thể tận dụng lực lượng đồng minh Houthi tại Yemen để gây sức ép lên eo biển Bab al-Mandeb, tuyến đường biển chiến lược kết nối các tuyến thương mại giữa châu Âu, châu Á và thế giới Arab. Nếu hoạt động vận tải qua khu vực này bị gián đoạn, áp lực đối với nền kinh tế toàn cầu sẽ gia tăng đáng kể.

Theo số liệu của Cơ quan Thông tin Năng lượng Mỹ (EIA), hơn 10% lượng dầu vận chuyển bằng đường biển trên thế giới đi qua eo biển Bab al-Mandeb trong năm 2023. Tuy nhiên, sau khi lực lượng Houthi liên tiếp tiến hành các vụ tấn công nhằm vào tàu thuyền tại khu vực gần Yemen năm 2024, tỷ trọng dầu vận chuyển qua tuyến đường này đã giảm gần một nửa, trong khi lưu lượng khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) gần như giảm xuống mức bằng 0.

Ông Umud Shokri, chiến lược gia năng lượng và nghiên cứu viên cao cấp tại Đại học George Mason, nhận định: “Một cuộc khủng hoảng đồng thời tại eo biển Bab al-Mandeb và eo biển Hormuz sẽ nghiêm trọng hơn rất nhiều. Điều đó có thể ảnh hưởng đồng thời tới hoạt động thương mại qua Biển Đỏ và dòng chảy năng lượng từ Vịnh Ba Tư, kéo theo giá dầu, chi phí vận tải và áp lực lạm phát gia tăng trên phạm vi toàn cầu”.

Tuy nhiên, theo ông Shokri, việc thiết lập một cuộc phong tỏa toàn diện tại eo biển Bab al-Mandeb tương tự như eo biển Hormuz sẽ khó khăn hơn nhiều.

“Bab al-Mandeb không nằm dưới sự kiểm soát trực tiếp của Iran và bất kỳ nỗ lực phong tỏa kéo dài nào cũng có khả năng vấp phải phản ứng quân sự mạnh mẽ từ các lực lượng hải quân quốc tế”, ông Shokri nói.

Chuyên gia này đánh giá, kịch bản thực tế hơn không phải là đóng cửa hoàn toàn tuyến hàng hải, mà là tạo ra một cuộc khủng hoảng an ninh kéo dài khiến hoạt động vận tải thương mại trở nên rủi ro hoặc tốn kém.

Tấn công các mỏ dầu vùng Vịnh

Nếu Tổng thống Mỹ Donald Trump thực hiện lời đe dọa nhằm vào các nhà máy lọc dầu, cơ sở hạ tầng năng lượng và hệ thống điện của Iran, Tehran có thể tìm cách mở rộng phạm vi xung đột ra toàn khu vực Arab.

Theo các chuyên gia, Iran có thể nhắm vào những cơ sở đặc biệt nhạy cảm nhằm gây tác động cho thị trường toàn cầu, đồng thời làm suy giảm hình ảnh của các quốc gia láng giềng với tư cách là những trung tâm kinh doanh an toàn và các mắt xích đáng tin cậy trong chuỗi cung ứng năng lượng thế giới.

Ông Ahmad Bakhshayesh Ardestani, thành viên Ủy ban An ninh Quốc gia Quốc hội Iran, tuyên bố rằng nếu Mỹ tấn công các cơ sở dầu khí của Iran, Tehran sẽ đáp trả bằng cách nhắm trực tiếp vào các mỏ dầu của các quốc gia vùng Vịnh. Đây được xem là một bước leo thang đáng kể so với cuộc chiến trước đó, khi Iran chủ yếu nhắm vào các nhà máy lọc dầu hoặc hệ thống đường ống dẫn dầu.

Truyền thông Iran dẫn lời ông Ardestani cho biết: “Nếu họ khiến chúng tôi không còn dầu mỏ, chúng tôi sẽ không nhắm vào các đường ống mà tấn công trực tiếp các giếng dầu để họ cũng không còn dầu. Khi đó, giá nhiên liệu trên thế giới sẽ tăng vọt”.

Nhắm vào cơ sở hạ tầng trọng yếu

Ngay cả sau khi lệnh ngừng bắn có hiệu lực từ ngày 8/4, căng thẳng vẫn chưa hoàn toàn chấm dứt. Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) cáo buộc các lực lượng đồng minh của Iran tại Iraq đứng sau một cuộc tấn công nhằm vào nhà máy điện hạt nhân ở Abu Dhabi. Trong khi đó, Saudi Arabia cũng trở thành mục tiêu của các UAV được cho là xuất phát từ lãnh thổ Iraq.

Trong thời gian diễn ra xung đột, Iran đã phóng tên lửa vào nhiều mục tiêu, bao gồm khách sạn và sân bay. Tuy nhiên, Tehran chỉ tiến hành rất ít cuộc tấn công nhằm vào các nhà máy khử mặn nước biển - cơ sở hạ tầng cung cấp nước ngọt cho hàng triệu người dân trong khu vực. Tương tự, mặc dù từng phát đi cảnh báo sơ tán đối với các cơ sở giáo dục của Mỹ tại Trung Đông, không có báo cáo nào cho thấy Iran đã tấn công trường học hoặc trường đại học.

Đánh giá về những tuyên bố của Tehran rằng các cuộc đáp trả trong tương lai sẽ mang đến “nhiều bất ngờ”, bà Nicole Grajewski, chuyên gia thuộc Trung tâm Nghiên cứu Quốc tế Sciences Po ở Paris, Pháp cho rằng phần lớn năng lực quân sự của Iran đã được biết đến khá rõ.

“Họ chắc chắn sở hữu các loại tên lửa có tầm bắn vượt quá 2.000 km, nhưng đó sẽ không phải là loại vũ khí hoàn toàn mới”, bà Nicole Grajewski nói.

Vì sao ông Trump đe dọa cứng rắn với Oman giữa lúc căng thẳng với Iran leo thang?

VOV.VN - Tổng thống Mỹ Donald Trump đe dọa sử dụng vũ lực nhằm vào đồng minh lâu năm Oman, trong bối cảnh căng thẳng liên quan tới eo biển Hormuz tiếp tục làm dấy lên lo ngại xung đột Mỹ - Iran có thể lan rộng khắp Trung Đông.

Mở rộng phạm vi tấn công sang châu Âu?

Một trong những kịch bản đáng chú ý nhất là khả năng Iran mở rộng các mục tiêu đáp trả ra ngoài Trung Đông. Đầu tháng này, các kênh Telegram có liên hệ với IRGC đã đăng tải những hình ảnh vệ tinh được cho là ghi lại các máy bay quân sự Mỹ đỗ tại sân bay Chania trên đảo Crete của Hy Lạp.

Dù CNN cho biết không thể xác minh tính xác thực của những hình ảnh này nhưng việc IRGC tuyên bố sẽ mở rộng các mục tiêu “ra ngoài khu vực” nếu Iran tiếp tục bị tấn công đã làm dấy lên lo ngại về khả năng trả đũa ở phạm vi xa hơn.

Trong cuộc chiến kéo dài 40 ngày với Mỹ và Israel, Iran đã thể hiện khả năng triển khai tên lửa đạn đạo tới những khu vực trước đây được xem là nằm ngoài tầm với. Tháng 3/2026, Tehran được cho là đã phóng 2 tên lửa đạn đạo tầm trung nhằm vào căn cứ quân sự chung Mỹ - Anh tại Diego Garcia ở Ấn Độ Dương, cách Iran khoảng 3.200 km. Đây được xem là lần đầu tiên Iran tìm cách nhắm vào căn cứ chiến lược này.

Ông Farzin Nadimi, chuyên gia cấp cao tại Viện Washington, nhận định rằng nếu Tehran quyết định sử dụng các tên lửa tầm xa nhằm vào châu Âu trong một cuộc tấn công bất ngờ, những mục tiêu tiềm năng có thể bao gồm: Căn cứ không quân RAF Fairford và Căn cứ RAF Lakenheath tại Anh - nơi lực lượng Mỹ triển khai nhiều khí tài quân sự cùng Trung tâm hậu cần và viễn thông quân sự Ramstein tại Đức.

Tuy nhiên, ông Nadimi cho rằng đây sẽ là lựa chọn chỉ được cân nhắc trong trường hợp căng thẳng leo thang tới mức cực đoan nhất.

“Iran nhiều khả năng sẽ chỉ sử dụng kịch bản này ở cấp độ leo thang cao nhất", ông Nadimi nhận định.

Theo các chuyên gia, phần lớn những kịch bản trên hiện vẫn mang tính giả định và được sử dụng như một công cụ răn đe chiến lược trong đàm phán. Tuy nhiên, chúng cho thấy Iran vẫn còn nhiều lựa chọn để gia tăng sức ép quân sự và kinh tế nếu tiến trình ngoại giao với Mỹ đổ vỡ và chiến tranh tái bùng phát.

Tấn công UAV với công nghệ cao hơn 

Để nâng cao khả năng xuyên thủng hệ thống phòng thủ của đối phương, Iran có thể triển khai các đợt tấn công bằng UAV với mức độ phối hợp và công nghệ cao hơn đáng kể so với trước đây.

Theo ông Nadimi, Tehran có thể sử dụng các bầy đàn UAV tích hợp trí tuệ nhân tạo (AI), được trang bị camera và khả năng liên lạc với nhau trong quá trình tác chiến. Những UAV này có thể tự động chia sẻ dữ liệu, điều chỉnh đường bay và tốc độ theo thời gian thực nhằm tránh các biện pháp gây nhiễu điện tử cũng như vượt qua hệ thống phòng không của đối phương.

“Họ chưa từng chứng minh được các năng lực này trên thực địa, nhưng trước đây đã từng thảo luận về việc phát triển công nghệ đó", ông Nadimi cho biết.

Bên cạnh UAV, chuyên gia này nhận định Iran cũng có thể tìm cách nâng cấp năng lực tên lửa hành trình bằng cách cải tiến các hệ thống hiện có để đạt tốc độ siêu thanh, qua đó làm tăng khả năng xuyên thủng các lá chắn phòng thủ và giảm thời gian phản ứng của đối phương.

Ngoài ra, Tehran cũng có thể mở rộng hoạt động tác chiến điện tử, bao gồm các nỗ lực gây nhiễu hoặc làm gián đoạn hoạt động của các vệ tinh quân sự phục vụ thông tin liên lạc, trinh sát và giám sát. Ông Nadimi cho rằng, việc kết hợp UAV thông minh, tên lửa hành trình tốc độ cao và các biện pháp gây nhiễu vệ tinh có thể giúp Iran nâng cao đáng kể hiệu quả của các chiến dịch tấn công trong trường hợp xung đột với Mỹ hoặc với các đồng minh của Washington tái bùng phát.

Thế kẹt của ông Trump khi thỏa thuận khung Mỹ - Iran cận kề

VOV.VN - Tổng thống Donald Trump đang rơi vào thế tiến thoái lưỡng nan khi tìm cách chấm dứt cuộc chiến Iran: Vừa chịu áp lực phải mở lại eo biển Hormuz và giảm giá xăng dầu tại Mỹ, vừa phải đối mặt với phản ứng dữ dội từ những người cứng rắn trong chính đảng của mình trước bất kỳ sự nhượng bộ nào đối với Iran.