Trong nhiều thập kỷ, Lãnh tụ tối cao Ali Khamenei là người dung hòa và điều phối các phe phái quyền lực nhưng hiện chưa rõ ai có thể nắm giữ vai trò đó, nhất là đối với các nhân vật dân sự và các tướng lĩnh thuộc Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo (IRGC).

Tạm thời, các lực lượng này duy trì sự thống nhất bằng lập trường cứng rắn. Tuy nhiên, bất đồng về mức độ nhượng bộ trong đàm phán với Mỹ có thể sớm bộc lộ những rạn nứt nội bộ, trong bối cảnh Pakitan với vai trò trung gian đang nỗ lực tổ chức vòng đàm phán mới dự kiến sẽ diễn ra trong tuần này.

Cấu trúc quyền lực đa trung tâm của Iran

Sau khi ông Ali Khamenei thiệt mạng, vai trò của Đại giáo chủ Mojtaba Khamenei - người kế nhiệm Lãnh tụ tối cao vẫn còn nhiều nghi vấn, đặc biệt sau các thông tin cho rằng ông bị thương trong các cuộc tấn công. Kể từ khi lên nắm quyền, ông chưa xuất hiện công khai và cách thức truyền đạt chỉ đạo tới các lãnh đạo cấp cao vẫn là điều chưa rõ ràng.

Hiện tại, trung tâm quyền lực dường như tập trung vào Hội đồng An ninh Quốc gia Tối cao Iran. Cơ quan này bao gồm các quan chức dân sự và quân sự cấp cao, với Chủ tịch Quốc hội Mohammad Bagher Ghalibaf nổi lên như gương mặt đại diện và là trưởng đoàn đàm phán với Mỹ. Trước khi qua đời, ông Khamenei đã từng trao thêm quyền hạn cho hội đồng này, nhưng chiến tranh đã thúc đẩy quá trình tập trung quyền lực mạnh mẽ hơn.

Hội đồng bao gồm nhiều quan điểm chính trị khác nhau và tồn tại những cạnh tranh nội bộ gay gắt. Ông Saeed Jalili - một đối thủ chính trị của ông Ghalibaf và là người phản đối cứng rắn với Mỹ, đại diện cho lãnh tụ tối cao trong hội đồng, trong khi người đứng đầu danh nghĩa là Tổng thống Masoud Pezeshkian theo đường lối cải cách.

Các thành viên theo đường lối cứng rắn bao gồm Tư lệnh mới của IRGC Ahmad Vahidi và Tổng thư ký Hội đồng Mohammad Bagher Zolghadr - cũng là một chỉ huy của lực lượng này.

Theo các chuyên gia, chiến lược của Israel nhằm loại bỏ các lãnh đạo cấp cao của Iran có thể đã đánh giá chưa đầy đủ về cách thức vận hành của hệ thống chính trị tại nước này. Ông Ali Vaez, Giám đốc phụ trách vấn đề Iran tại Nhóm nghiên cứu Khủng hoảng Quốc tế nhận định, ban lãnh đạo Iran vẫn trụ vững “chính vì tồn tại nhiều trung tâm quyền lực với thẩm quyền chồng lấn”.

Tuy nhiên, kể từ khi chiến tranh nổ ra, ảnh hưởng ngày càng gia tăng của lực lượng IRGC trong hội đồng cũng làm dấy lên suy đoán rằng một sự thay đổi mang tính cấu trúc có thể đang hình thành trong nội bộ hệ thống quyền lực của Iran.

Đàm phán với Mỹ sẽ là phép thử với cấu trúc quyền lực Iran

Hội đồng An ninh Quốc gia Tối cao Iran hiện phải đối mặt với những câu hỏi có thể gây chia rẽ sâu sắc về mức độ nhượng bộ trong đàm phán với Mỹ giữa bối cảnh Washington đang yêu cầu Tehran đưa ra các cam kết lớn nhằm đảm bảo nước này không bao giờ phát triển vũ khí hạt nhân. Trong khi đó, Iran vẫn khẳng định chương trình của mình mang tính hòa bình, đồng thời nhấn mạnh quyền làm giàu urani là chính đáng. Trong cuộc trả lời phỏng vấn truyền hình nhà nước Iran hôm 19/4, Chủ tịch Quốc hội Mohammad Bagher Ghalibaf cho biết Tehran mong muốn đạt được một thỏa thuận toàn diện, mang lại “hòa bình bền vững”, trong đó Mỹ không còn tiến hành các cuộc tấn công nhằm vào Iran.

“Vòng luẩn quẩn nguy hiểm này cần phải được chấm dứt", ông Ghalibaf nói, đồng thời nhắc lại việc Mỹ đã hai lần tiến hành không kích Iran ngay trong quá trình đàm phán cấp cao, lần đầu trong cuộc xung đột kéo dài 12 ngày vào tháng 6/2025 và lần thứ hai trong cuộc khủng hoảng hiện tại diễn ra từ cuối tháng 2/2026.

Các thành viên hội đồng tin rằng Iran đang nắm lợi thế, đặc biệt nhờ khả năng kiểm soát eo biển Hormuz - tuyến vận tải dầu mỏ quan trọng của thế giới. Yếu tố này cho phép Tehran gây sức ép lên giá năng lượng toàn cầu, từ đó tạo áp lực chính trị trong nước đối với Tổng thống Donald Trump.

Các quan chức cấp cao khẳng định họ có thể kiên trì chờ đợi các đảm bảo rằng Iran sẽ không bị tấn công trở lại, ngay cả khi điều đó đồng nghĩa với nguy cơ xung đột tái bùng phát bởi họ tin rằng Iran có khả năng chịu đựng áp lực lâu hơn so với Mỹ và các đồng minh.

Tuy nhiên, theo giới quan sát, ưu tiên hàng đầu của ban lãnh đạo Iran vẫn là sự tồn tại của chế độ. Cuộc chiến cùng với các biện pháp phong tỏa của Mỹ, vốn đang đe dọa hoạt động xuất khẩu dầu của Iran, đã khiến nền kinh tế nước này chịu sức ép ngày càng lớn. Một thỏa thuận với phương Tây dẫn tới dỡ bỏ trừng phạt có thể giúp chính quyền duy trì kiểm soát trong nước.

“Vũ khí ngày tận thế” - công cụ răn đe của Iran không vượt ngưỡng hạt nhân

VOV.VN - Việc kiểm soát eo biển Hormuz đang mang lại cho Tehran một công cụ răn đe chiến lược đặc biệt, với tác động không chỉ về quân sự mà còn lan rộng tới toàn bộ nền kinh tế toàn cầu.

Dấu hiệu bất đồng nội bộ

Diễn biến cuối tuần liên quan đến eo biển Hormuz cho thấy những khác biệt đáng kể trong nội bộ Iran về mức độ nhượng bộ trong đàm phán. Việc tiếp xúc với Washington từ lâu đã là vấn đề gây chia rẽ trong giới lãnh đạo Iran, bất chấp sự thiếu tin tưởng sâu sắc đối với Mỹ.

Hôm 17/4, Ngoại trưởng Abbas Araghchi thông báo trên nền tảng X rằng Iran sẽ mở lại eo biển Hormuz như một phần của thỏa thuận ngừng bắn với Mỹ. Chỉ vài giờ sau, ông Trump tuyên bố Washington sẽ tiếp tục phong tỏa các cảng biển của Iran nhằm gia tăng sức ép buộc Tehran đạt được thỏa thuận về chương trình hạt nhân. Đến sáng 18/4, quân đội Iran thông báo đóng lại eo biển để đáp trả động thái của Mỹ.

Một số cơ quan truyền thông Iran đã chỉ trích ông Araghchi, cho rằng phát biểu của ông tạo ấn tượng về sự nhượng bộ và bộc lộ những khác biệt quan điểm ở hậu trường. Hãng tin Tasnim nhận định, quyết định liên quan đến eo biển đáng lẽ phải do chính Hội đồng An ninh Quốc gia Tối cao đưa ra.

Văn phòng Ngoại trưởng sau đó phản bác, khẳng định Bộ Ngoại giao “không thực hiện bất kỳ hành động nào mà không có sự phối hợp với các cơ quan cấp cao hơn”. Trong cuộc trả lời phỏng vấn hôm 19/4, ông Ghalibaf đã cố gắng xoa dịu những bất đồng, nhấn mạnh rằng toàn bộ ban lãnh đạo đều thống nhất về chiến lược của Iran trong các cuộc đàm phán với Mỹ.

Nhân vật có thể “bắc cầu” giữa các phe phái

Ở tuổi 64, Chủ tịch Quốc hội Mohammad Bagher Ghalibaf được đánh giá là nhân vật có vị thế thuận lợi nhất để thu hẹp khoảng cách giữa các phe phái trong nội bộ Iran, ông Arash Azizi, nhà báo và là cây viết của The Atlantic, người có nhiều nghiên cứu về giới tinh hoa chính trị và lực lượng IRGC cho hay.

Ông Ghalibaf từng là Tướng của IRGC và là cựu Chỉ huy cảnh sát quốc gia, đồng thời duy trì mối quan hệ chặt chẽ với lực lượng này trong suốt sự nghiệp chính trị. Trong giai đoạn giữ chức Thị trưởng Tehran từ năm 2005 - 2017, ông được xem là một chính trị gia thực dụng. Theo ông Azizi, Chủ tịch Quốc hội Ghalibaf có hiểu biết chính trị vững chắc trong lực lượng IRGC, nhận được sự ủng hộ của phe bảo thủ, đồng thời hiện cũng có sự hậu thuẫn đáng kể từ các lực lượng cải cách và trung dung.

Ông Ali Rabie, một nhân vật cải cách nổi tiếng và là trợ lý Tổng thống, tuần trước đã viết trong một bài xã luận rằng ông Ghalibaf là “đại diện của đất nước và chế độ”. Bên cạnh đó, ông Ghalibaf cũng có quan hệ gần gũi với gia đình Lãnh tụ tối cao Ali Khamenei, khi cả hai đều xuất thân từ thành phố linh thiêng Mashhad ở miền Đông Iran.

Bên cạnh đó, ông Ghalibaf cũng có quan hệ mật thiết với các chỉ huy cấp cao của IRGC - những người đã thay thế các lãnh đạo thiệt mạng trong các cuộc không kích của Israel và được cho là nắm giữ vai trò then chốt trong bất kỳ thỏa thuận nào với Mỹ trong tương lai.

Với sự ủng hộ rộng rãi giữa các phe phái, Chủ tịch Quốc hội Ghalibaf có thể đóng vai trò đảm bảo sự đồng thuận trong nước đối với một thỏa thuận, đặc biệt trong bối cảnh phải đối mặt với phản ứng từ các nhóm theo đường lối cứng rắn vốn phản đối mọi nhượng bộ.

3 lý do khiến cuộc chiến ở Iran có nguy cơ rơi vào trạng thái đóng băng

VOV.VN - Lệnh ngừng bắn giữa Mỹ - Israel và Iran vẫn mong manh, trong khi đàm phán hầu như không tiến triển, đặt ra câu hỏi xung đột sẽ đi về đâu?