Indonesia và câu chuyện tìm kiếm “AI có chủ quyền”

Tìm kiếm “AI có chủ quyền” trong các lĩnh vực chiến lược quốc gia cụ thể, Indonesia đang nỗ lực để có quyền tự chủ và tự quyết trong kỷ nguyên AI, chứ không đơn thuần chỉ trở thành một thị trường lớn trả tiền cho công nghệ AI thuộc sở hữu của các quốc gia và công ty khác.

Định hình cuộc đua AI mới

Các cuộc thảo luận về việc "Indonesia muốn tạo ra và kiểm soát AI hay chỉ là một thị trường lớn trả tiền công nghệ AI thuộc sở hữu của các quốc gia và công ty khác?" đang ngày càng trở nên quan trọng khi cuộc đua AI toàn cầu đã thay đổi. Ở giai đoạn đầu, sự chú ý tập trung vào việc ai có Chatbot thông minh nhất hoặc ứng dụng AI phổ biến nhất. Giờ đây, cuộc cạnh tranh đã chuyển sang một cấp độ sâu hơn: ai kiểm soát điện toán, GPU, chip, trung tâm dữ liệu, năng lượng, mô hình, nhân tài, dữ liệu, nền tảng và hệ sinh thái ứng dụng?

Có một vấn đề thường bị bỏ qua khi áp dụng AI: sự phụ thuộc kinh tế. Các công ty Indonesia hiện có thể sử dụng API từ nhiều mô hình AI toàn cầu. Ban đầu, cách tiếp cận này chắc chắn là hiệu quả. Không cần phải tự xây dựng mô hình, mua hàng nghìn GPU và duy trì một đội ngũ nghiên cứu lớn. Nhưng khi trí tuệ nhân tạo (AI) trở thành một phần thiết yếu của ngân hàng, dịch vụ chính phủ, chăm sóc sức khỏe, giáo dục, công nghiệp và kinh doanh kỹ thuật số, sự phụ thuộc vào một vài nhà cung cấp mô hình toàn cầu có thể trở thành một vấn đề. Hãy tưởng tượng nếu hàng triệu dịch vụ thiết yếu của Indonesia phụ thuộc vào một số ít mô hình AI nước ngoài, sau đó giá cả thay đổi, quyền truy cập API bị hạn chế, các mô hình bị ngừng hoạt động, quy định sử dụng thay đổi, hoặc xảy ra các biến động địa chính trị. Khi đó, vấn đề không còn đơn thuần là phí đăng ký nữa mà vấn đề sẽ là liệu Indonesia có lựa chọn nào khác không?

Vì vậy vấn đề AI ở Indonesia không đơn thuần là trả lời câu hỏi "Loại AI nào có thể được tạo ra?” mà "Indonesia nên làm chủ khâu nào trong chuỗi giá trị AI?". Bởi vì một ứng dụng AI trông đơn giản trên màn hình, thực chất dựa trên một chuỗi công nghệ. Bên dưới là các trung tâm dữ liệu, điện, GPU, mạng lưới, điện toán đám mây, chip, mô hình, dữ liệu, phần mềm, bảo mật và những người phát triển và vận hành chúng. Nếu tất cả các lớp này phụ thuộc vào nhau, Indonesia có thể có nhiều người dùng AI, nhưng chưa chắc đã có được chủ quyền về AI.

Indonesia đang bắt đầu có những cuộc thảo luận sâu hơn về vấn đề chủ quyền AI khi chính phủ không còn coi AI đơn thuần là một ứng dụng có thể mua và sử dụng, mà là một công nghệ chiến lược bao gồm cơ sở hạ tầng, điện toán, chip, dữ liệu, nhân tài và thậm chí cả các mô hình AI. Bộ Truyền thông và Kỹ thuật số tháng 8/2026 tuyên bố, Indonesia đang chuẩn bị nền tảng cho Chủ quyền Trí tuệ nhân tạo thông qua việc phát triển các mô hình AI nội địa, cơ sở hạ tầng điện toán và tăng cường nhân tài kỹ thuật số. Trên thực tế, theo chính phủ, việc phát triển chủ quyền Trí tuệ nhân tạo phải được thực hiện trên toàn bộ chuỗi giá trị, từ điện, nước, GPU và chip đến nền tảng và ứng dụng.

Chủ quyền AI trong lĩnh vực chiến lược quốc gia

Đối với Indonesia, Chủ quyền Trí tuệ nhân tạo không nhất thiết phải xây dựng từ đầu, không chỉ đơn thuần thuê mọi thứ từ nước ngoài hoặc tự cô lập mình khỏi công nghệ toàn cầu. Indonesia đang sử dụng các mô hình nền tảng hiện có và tiến hành đào tạo cho các nhu cầu cụ thể như y tế, nông nghiệp và giáo dục… Chủ quyền có nghĩa là Indonesia có khả năng lựa chọn công nghệ một cách độc lập, duy trì an ninh dữ liệu, xây dựng năng lực quốc gia và đảm bảo công nghệ đáp ứng nhu cầu của Indonesia.

Cách tiếp cận này được giới chuyên gia đánh giá hợp lý. Indonesia không cần phải ngay lập tức tạo ra một "ChatGPT Indonesia" có thể cạnh tranh với các mô hình lớn nhất thế giới. Điều quan trọng hơn là xây dựng năng lực quốc gia trong các lĩnh vực chiến lược. Đối với nhu cầu về ngôn ngữ Indonesia, ngôn ngữ vùng miền, dịch vụ công cộng, giáo dục, y tế, nông nghiệp, công nghiệp, luật pháp hoặc chính phủ, một mô hình nhỏ hơn hiểu rõ bối cảnh Indonesia có thể hữu ích hơn nhiều so với một mô hình toàn cầu lớn không được thiết kế riêng cho nhu cầu của Indonesia.

Với cách tiếp cận như vậy, Indonesia không cần phải khao khát trở thành như Mỹ hay Trung Quốc trong cuộc đua tạo ra mô hình AI lớn nhất. Indonesia có thể đi theo một con đường khác bằng cách tận dụng những thế mạnh vốn có: thị trường nội địa rộng lớn, số lượng người dùng kỹ thuật số đông đảo, nguồn tài nguyên khoáng sản quan trọng, tiềm năng năng lượng, vị trí địa lý, lợi thế dân số và nhu cầu đa dạng trong nước. Trí tuệ nhân tạo cho nông nghiệp nhiệt đới, AI cho tiếng Indonesia và các ngôn ngữ khu vực, AI cho giáo dục, AI cho chăm sóc sức khỏe, AI cho dịch vụ công cộng, AI cho quản lý thiên tai, AI cho các vấn đề hàng hải, AI cho công nghiệp và AI cho nền kinh tế sáng tạo có thể trở thành những lĩnh vực chiến lược hơn với Indonesia so với việc chỉ theo đuổi quy mô mô hình.

Chiến tranh, AI và khí hậu làm nóng hội nghị lãnh đạo thế giới tại Liên hợp quốc

VOV.VN - Phiên thảo luận chung cấp cao của khóa họp thứ 81 Đại hội đồng Liên hợp quốc diễn ra trong tuần này, với những nội dung nóng như chiến tranh, AI (trí tuệ nhân tạo) và những cú sốc khí hậu…

Không để thuật ngữ chỉ là khẩu hiệu

Chiến lược của Indonesia nhấn mạnh 5 lớp của hệ sinh thái AI: năng lượng, cơ sở hạ tầng, chip, nhân tài và ứng dụng. Cách tiếp cận này được giới chuyên gia đánh giá rất quan trọng vì Indonesia có xu hướng mạnh ở lĩnh vực chế biến và sử dụng công nghệ ở khâu cuối chuỗi cung ứng, trong khi các lĩnh vực đầu chuỗi cung ứng như điện toán, chất bán dẫn và công nghệ cốt lõi vẫn còn nhiều thách thức. Chính phủ cũng tuyên bố muốn đầu tư công nghệ toàn cầu không chỉ dừng lại ở việc xây dựng cơ sở vật chất, mà còn dẫn đến chuyển giao công nghệ, nâng cao năng lực nguồn nhân lực và củng cố hệ sinh thái đổi mới sáng tạo quốc gia.

Tháng 8/2026, chính phủ hoan nghênh việc xây dựng Nhà máy AI, dự kiến ​​đạt công suất lên tới 1 GW trong vòng 3 năm, tham vọng trở thành trung tâm trí tuệ nhân tạo (AI) Đông Nam Á. Chính phủ cũng tuyên bố xây dựng nhà máy sản xuất GPU đầu tiên của Indonesia tại Cikarang. Nếu sự phát triển này đi kèm với việc tăng cường nhân tài, nghiên cứu, phần mềm, mô hình và ngành công nghiệp trong nước, cơ sở hạ tầng này có thể trở thành nền tảng quan trọng. Indonesia cũng đang củng cố chủ quyền AI thông qua chương trình AI Talent Factory (AITF), đào tạo sinh viên xây dựng các giải pháp AI, thúc đẩy một hệ sinh thái học tập để đào tạo hàng nghìn nhà phát triển và chuyên gia AI trong tương lai.

Điều đặc biệt trong tư tưởng Macron về EU tự chủ chiến lược và thế giới đa cực

VOV.VN - Tư tưởng đa cực là một ý tưởng được lòng nhiều người hiện nay. Thay vì chỉ trích, giới phê bình ở Mỹ và châu Âu nên tìm hiểu điều gì đã thúc đẩy Tổng thống Pháp Macron từ bỏ quan điểm cũ về chính trị thế giới, để theo đuổi tư tưởng thế giới đa cực và EU “tự chủ chiến lược”.

Indonesia có thể có hàng triệu công ty sử dụng AI, hàng triệu người lao động sử dụng AI, thậm chí cả các dịch vụ chính phủ hoạt động trên AI, nhưng phần lớn giá trị gia tăng vẫn sẽ chảy về tay các chủ sở hữu chip, điện toán đám mây, mô hình và nền tảng nước ngoài. Ngược lại, nếu Indonesia xây dựng thành công năng lực của mình từ thượng nguồn đến hạ nguồn, tình hình này sẽ thay đổi. Indonesia vẫn có thể tận dụng công nghệ toàn cầu, nhưng đồng thời, quốc gia này phải có năng lực quốc gia để phát triển các mô hình riêng, tinh chỉnh chúng, xây dựng ứng dụng, cung cấp điện toán, đào tạo nhân tài, quản lý dữ liệu và phát triển công nghệ phù hợp với nhu cầu quốc gia. Thách thức hiện nay là đảm bảo tham vọng này được chuyển hóa thành năng lực hữu hình: điện toán sẵn có, nhân tài giỏi, nghiên cứu sôi động, ngành công nghiệp chip đang phát triển, dữ liệu an toàn, các mô hình phù hợp, các công ty địa phương có sở hữu trí tuệ và một hệ sinh thái có khả năng tạo ra giá trị kinh tế.

Theo các chuyên gia, chủ quyền AI không phải là tạo ra "ChatGPT Indonesia" mà để đảm bảo rằng khi AI trở thành cơ sở hạ tầng quan trọng cho nền kinh tế, chính phủ và xã hội, Indonesia không đánh mất khả năng tự quyết định tương lai. Bởi vì trong kỷ nguyên trí tuệ nhân tạo, quốc gia có nhiều người dùng sẽ sở hữu thị trường, nhưng quốc gia có năng lực tính toán, nhân tài, dữ liệu, công nghệ và sở hữu trí tuệ sẽ có vị thế để quyết định ai được hưởng lợi từ thị trường đó.