Chính quyền Tổng thống Mỹ Donald Trump đang chuẩn bị chuyển trọng tâm chiến dịch sang hướng kinh tế, nhằm gây sức ép buộc Iran phải nhượng bộ thay vì chỉ dựa vào biện pháp quân sự. Cách tiếp cận này được áp dụng trong trường hợp hai bên chưa thể đạt thỏa thuận chấm dứt xung đột hoặc gia hạn lệnh ngừng bắn dự kiến hết hạn vào tuần tới.

Phát biểu tại cuộc họp báo ở Nhà Trắng ngày 15/4, Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent cho biết các biện pháp mới nhằm gia tăng sức ép kinh tế đối với Iran sẽ “tương đương về tài chính” với một chiến dịch ném bom. Theo ông, việc đe dọa áp đặt các biện pháp trừng phạt thứ cấp đối với các quốc gia vẫn duy trì hoạt động kinh doanh với các cá nhân, công ty và tàu thuyền liên quan đến Iran - bao gồm cả các đồng minh và đối thủ cạnh tranh - là bước leo thang so với các lệnh trừng phạt hiện tại.

Chiến dịch “dội bom kinh tế”

Bộ trưởng Tài chính Mỹ cho biết, Washington đã “thông báo với các công ty và các quốc gia rằng nếu tiếp tục mua dầu của Iran, hoặc để tiền của Iran lưu giữ trong hệ thống ngân hàng của mình, Mỹ sẵn sàng áp dụng các biện pháp trừng phạt thứ cấp – một biện pháp rất nghiêm khắc”. Ông cũng nhấn mạnh Tehran cần hiểu rằng đây sẽ là “phiên bản tài chính” của các hoạt động quân sự trước đó.

Cảnh báo được đưa ra một ngày sau khi Bộ Tài chính Mỹ gửi thư tới các tổ chức tài chính tại một số nước, dọa áp đặt trừng phạt thứ cấp nếu họ tiếp tục làm ăn với Iran, đồng thời cáo buộc các quốc gia này tạo điều kiện cho các hoạt động tài chính mà Washington cho là bất hợp pháp của Iran.

Một nguồn tin am hiểu nội bộ chính quyền cho biết, đây là một phần trong “kịch bản kinh tế” mà Tổng thống Donald Trump có thể sử dụng để gây sức ép buộc Iran chấp nhận các đề xuất của Mỹ về hạn chế tham vọng hạt nhân. Theo lập luận được trình lên Tổng thống Trump, Iran có thể cho rằng họ đủ sức chống chịu trước các biện pháp trừng phạt, nhưng nếu không thể duy trì tài chính cho các lực lượng ủng hộ, điều này sẽ buộc Tehran phải quay lại bàn đàm phán.

Một số quan chức trong chính quyền Mỹ nhận định vẫn còn nhiều mục tiêu kinh tế khác có thể bị nhắm tới, trong đó có “bonyad” – các quỹ từ thiện chiếm tỷ lệ đáng kể trong nền kinh tế Iran.

Bộ trưởng Tài chính Mỹ cũng cho hay các quốc gia vùng Vịnh hiện sẵn sàng xem xét đóng băng tài sản của Iran trong hệ thống ngân hàng của họ, trong bối cảnh Tehran có những hành động bị cho là mang tính gây hấn trong xung đột.

Lo ngại hiệu quả và nguy cơ phản tác dụng

Tuy nhiên, một số nghị sĩ và chuyên gia đánh giá việc gia tăng trừng phạt có thể không mang lại hiệu quả như kỳ vọng, thậm chí gây phản tác dụng. Thượng nghị sĩ bang Massachusetts Elizabeth Warren, thành viên cấp cao của đảng Dân chủ trong Ủy ban Ngân hàng Thượng viện, nhận định rằng các lệnh trừng phạt mới có thể bị triệt tiêu bởi nguồn thu tài chính mà Iran có được sau xung đột.

Theo bà Warren, việc phong tỏa tại eo biển Hormuz - kết hợp với giá dầu tăng mạnh - đã phần nào hỗ trợ nền kinh tế Iran, thay vì làm suy yếu nước này. Những biện pháp hiện tại chỉ là nỗ lực khắc phục hậu quả từ quyết định phát động chiến dịch quân sự của Tổng thống Donald Trump.

Nội bộ đảng Cộng hòa cũng có sự hoài nghi về hiệu quả của các biện pháp trừng phạt bổ sung. Một số nghị sĩ của đảng này ủng hộ việc gia tăng sức ép đối với Iran bằng mọi biện pháp có thể. Thượng nghị sĩ Thom Tillis cho biết ông sẵn sàng ủng hộ mọi đề xuất của chính quyền nhằm tăng cường áp lực lên Tehran.

Tuy nhiên, một số ý kiến khác chỉ ra rằng Iran đã quen với hàng loạt chế tài kinh tế nhưng hành vi không thay đổi đáng kể. Theo Thượng nghị sĩ Mike Rounds, các lệnh trừng phạt hiện nay đã rất nặng nề, song ông không lạc quan về khả năng giải quyết vấn đề nếu không có sự thay đổi về chính quyền tại Iran.

Luật sư chuyên về trừng phạt Daniel Pickard cảnh báo việc áp dụng trừng phạt thứ cấp có thể dẫn tới “phản ứng ngoại giao và kinh tế” từ các đồng minh, qua đó làm suy yếu nỗ lực xây dựng liên minh quốc tế nhằm gây sức ép lên Tehran.

“Hiệu quả của các biện pháp trừng phạt thường tăng lên khi có sự tham gia rộng rãi của nhiều quốc gia. Tuy nhiên hiện nay nhiều đối tác thương mại của Mỹ đã công khai phản đối xung đột với Iran”, ông Pickard phân tích.

Cùng ngày, Mỹ đã áp đặt trừng phạt đối với một mạng lưới buôn lậu dầu mỏ có liên hệ với cố quan chức an ninh cấp cao Iran Ali Shamkhani. Các biện pháp này nhắm vào hàng chục cá nhân, công ty và tàu thuyền tham gia vận chuyển, buôn bán trái phép dầu mỏ của Iran và Nga thông qua các công ty “bình phong”, nhiều trong số đó đặt tại UAE.

Bộ Tài chính Mỹ khẳng định sẽ tiếp tục cắt đứt các mạng lưới buôn lậu và hỗ trợ khủng bố của Iran, đồng thời cảnh báo các tổ chức tài chính rằng Washington sẽ sử dụng mọi công cụ, bao gồm cả trừng phạt thứ cấp, đối với những bên tiếp tục hỗ trợ Tehran.

Cục diện đang thay đổi?

Các quan chức chính quyền Tổng thống Donald Trump ngày càng tin tưởng rằng lệnh ngừng bắn và việc phong tỏa hoạt động vận chuyển từ các cảng Iran tại eo biển Hormuz đã giúp Washington giành lợi thế.

Iran đã phải chịu thiệt hại lên tới hàng chục tỷ USD đối với cơ sở hạ tầng, trong đó có ngành công nghiệp dầu mỏ - trụ cột của nền kinh tế vốn đã chịu nhiều cô lập - và có thể mất nhiều năm để khôi phục.

Phó Tổng thống JD Vance ngày 14/4 cho biết Tổng thống Donald Trump không hướng tới một thỏa thuận “nhỏ lẻ” mà mong muốn đạt được một “thỏa thuận toàn diện”. Theo đó, nếu Iran cam kết không phát triển vũ khí hạt nhân, Mỹ sẽ tạo điều kiện để nền kinh tế nước này phát triển.

Trong khi đó, Phó Chánh Văn phòng Nhà Trắng Stephen Miller cho rằng việc phong tỏa tại eo biển Hormuz đã đặt Iran vào thế bất lợi. Ông cảnh báo, nếu Tehran lựa chọn con đường thỏa thuận, điều đó sẽ mang lại lợi ích cho toàn cầu; ngược lại, nếu tiếp tục đối mặt với sự siết chặt kinh tế, Iran có nguy cơ bị gạt ra bên lề khi các tuyến năng lượng và chuỗi cung ứng mới được thiết lập.

Phong tỏa Hormuz: Đòn siết kinh tế của Mỹ và bài toán sinh tồn của Iran

VOV.VN - Trong bối cảnh chiến sự giữa Mỹ và Iran bước vào giai đoạn căng thẳng mới, quyết định phong tỏa hàng hải nhằm vào Tehran của chính quyền Tổng thống Mỹ Donald Trump đang mở ra một mặt trận khác – nơi kinh tế trở thành vũ khí chủ đạo.