“Kết quả tức thì” và “cuộc chơi dài hạn”

Tổng thống Donald Trump tự xem mình là bậc thầy của “ngoại giao cưỡng ép”, buộc đối thủ phải nhanh chóng nhượng bộ trước các yêu cầu của Washington hoặc đối mặt với nguy cơ bị tấn công. Tuy nhiên, trong quá trình xử lý vấn đề Iran suốt 6 tuần qua, ông Trump nhận ra rằng mình đang đối diện với một quốc gia đề cao khả năng chịu đựng và chiến lược trì hoãn. Điều này thể hiện rõ nhất trong những ngày gần đây, khi ông Trump tìm cách gây sức ép bằng tuyên bố rằng phía Iran đã đầu hàng. Nhà lãnh đạo Mỹ nói rằng họ “đã đồng ý với mọi thứ” mà ông đưa ra hôm 17/4 nhưng thực tế cho thấy cách tiếp cận này không phát huy hiệu quả. Các quan chức Iran nhanh chóng lên mạng xã hội bác bỏ, cho rằng những phát biểu này hoàn toàn bịa đặt.

Trong những ngày tới, với giả định Phó Tổng thống JD Vance sẽ lên đường tới Islamabad vào 21/4 nhằm tìm kiếm một khuôn khổ thỏa thuận, hai cách tiếp cận đối lập này nhiều khả năng sẽ va chạm trực tiếp.

Ông Robert Malley - người từng tham gia đàm phán với Iran trước thềm thỏa thuận hạt nhân năm 2015 nhận định: “Tổng thống Trump đòi hỏi kết quả ngay lập tức, còn lãnh đạo Iran theo đuổi chiến lược dài hạn. Ông Trump muốn một kết quả ấn tượng, thu hút truyền thông; trong khi Iran chú trọng từng chi tiết nhỏ. Ông Trump tin rằng sức mạnh cứng có thể buộc đối phương tuân theo; còn Iran sẵn sàng chịu đựng tổn thất lớn thay vì nhượng bộ các lợi ích cốt lõi".

Không phải ngẫu nhiên mà vòng đàm phán lớn gần đây nhất, hoàn tất cách đây 11 năm, đã kéo dài gần hai năm, từ các cuộc tiếp xúc bí mật với một tổng thống Iran khi đó theo xu hướng thực dụng, cho tới các cuộc thương lượng toàn diện với hàng chục vòng họp.

Thỏa thuận cuối cùng dài hơn 160 trang, bao gồm 5 phụ lục kỹ thuật quy định các giới hạn đối với hoạt động hạt nhân của Iran, lộ trình dỡ bỏ trừng phạt và quan trọng nhất là nghĩa vụ tuân thủ các cuộc thanh sát của Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế. Thỏa thuận đạt được vào năm 2015, dù không phải là một hiệp ước chính thức đã bị ông Trump hủy bỏ vào năm 2018. Kể từ đó, Iran liên tục nhấn mạnh rằng việc đàm phán với một Tổng thống Mỹ sẽ trở nên vô nghĩa nếu người kế nhiệm có thể đơn phương xóa bỏ toàn bộ kết quả đạt được.

Tháng 6/2025 và tháng 2 năm nay, Tổng thống Donald Trump đã ra lệnh tấn công Iran ngay trong lúc các cuộc đàm phán ngoại giao đang diễn ra. Phía Iran coi đây là hành động bội tín, cho thấy ông Trump không phải là một đối tác đàm phán đáng tin cậy.

Cuối tuần qua, tại khu vực gần eo biển Hormuz, các tàu của Iran đã nổ súng vào hai tàu hàng mà họ cáo buộc vi phạm quy định kiểm soát nghiêm ngặt của Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran về việc tàu thuyền nào được phép đi qua eo biển. Đáp lại, vào ngày 20/4, Hải quân Mỹ đã bắn vào khoang động cơ của một tàu container lớn treo cờ Iran và sau đó bắt giữ con tàu này. Ông Trump cho biết con tàu từng bị Bộ Tài chính Mỹ trừng phạt năm 2020, vào cuối nhiệm kỳ đầu của ông, do có “từng hoạt động phi pháp”.

“Chúng tôi đã hoàn toàn kiểm soát con tàu và đang kiểm tra những gì có trên đó!”, ông Trump viết trên mạng xã hội.

Các động thái này được cho là một cách nhằm định hình tiến trình đàm phán, tương tự như cách các tướng lĩnh tìm cách tạo lợi thế trên chiến trường. Iran muốn phát đi tín hiệu rằng, bất kể điều gì xảy ra hay dù phải nhượng bộ ra sao, họ vẫn có khả năng kiểm soát hoạt động thương mại qua eo biển này và thu phí hàng triệu USD cho mỗi lượt đi qua. Trong khi đó, chính quyền ông Trump thể hiện rằng họ sẵn sàng nối lại các hành động quân sự nếu đàm phán thất bại. Tổng thống Trump đã tiếp tục nhấn mạnh thông điệp này vào 19/4, khi khẳng định một thỏa thuận tốt đang được đặt trên bàn đàm phán.

“Tôi hy vọng họ sẽ chấp nhận, bởi nếu không, Mỹ sẽ phá hủy toàn bộ các nhà máy điện và mọi cây cầu ở Iran. KHÔNG CÒN CHUYỆN NHẸ TAY NỮA", ông Trump viết.

Mỹ vội vã cố đạt một thỏa thuận hời hợt, nhiều rủi ro với Iran?

VOV.VN - Các đồng minh của Mỹ ở châu Âu lo ngại rằng nhóm đàm phán thiếu kinh nghiệm của Mỹ có thể vội vã thúc đẩy việc đạt một thỏa thuận khung với Iran nhằm gây tiếng vang nhưng kết cục lại phản tác dụng, dẫn đến bế tắc kỹ thuật, theo các nhà ngoại giao nhiều kinh nghiệm tương tác với Tehran.

Phong cách đàm phán khác biệt dưới thời ông Trump

Đây là ví dụ mới nhất cho thấy cách ông Trump chuyển từ việc ca ngợi các lãnh đạo mới của Iran - những người thay thế các quan chức thiệt mạng trong các cuộc không kích bắt đầu từ ngày 28/2 là “hợp lý hơn” so với những người tiền nhiệm, sang việc cảnh báo về nguy cơ leo thang căng thẳng nếu các yêu cầu của ông không được đáp ứng.

Dù đây là yếu tố mới trong tiến trình đàm phán nhưng sự khác biệt trong cách tiếp cận thương lượng giữa hai bên không phải là điều xa lạ. Khoảng cách này từng thể hiện rõ cách đây 11 năm, tại sảnh lớn sang trọng của Khách sạn Beau-Rivage Palace hơn 160 năm tuổi ở Lausanne, Thụy Sĩ - nơi Ngoại trưởng John Kerry cùng các đối tác từ năm quốc gia khác đã nỗ lực đạt được một thỏa thuận sơ bộ với Iran.

Trong suốt quá trình đàm phán ở thời điểm đó, phái đoàn Mỹ mỗi ngày đều tập trung vào các vấn đề kỹ thuật cụ thể như số lượng máy ly tâm cần tháo dỡ và khối lượng urani phải chuyển ra khỏi lãnh thổ Iran. Tuy nhiên, khi các quan chức Iran, trong đó có ông Abbas Araghchi, hiện là Ngoại trưởng trả lời họp báo, phần lớn các câu hỏi về những chi tiết này đều bị gạt đi. Thay vào đó, phía Iran nhấn mạnh đến việc bảo vệ quyền lợi và chủ quyền quốc gia.

“Tôi nhớ rằng chúng tôi cuối cùng đã đạt được sự đồng thuận về các tham số tại khách sạn. Nhưng chỉ vài ngày sau, Lãnh tụ tối cao Iran lại tuyên bố rằng "thực ra cần những điều khoản hoàn toàn khác", bà Wendy Sherman, trưởng đoàn đàm phán của Mỹ khi đó, cho biết hôm 20/4.

Bà Sherman, người sau này trở thành Thứ trưởng Ngoại giao trong chính quyền ông Biden, thường tham gia đàm phán cùng một đội ngũ đông đảo. Bà thường có chuyên gia hàng đầu về Iran của Cục Tình báo Trung ương (CIA) hiện diện trong phòng hoặc ở gần đó. Ngoài ra còn có Bộ trưởng Năng lượng Ernest Moniz, một chuyên gia về thiết kế vũ khí hạt nhân. Các đề xuất do phía Iran đưa ra sẽ được gửi về các phòng thí nghiệm quốc gia của Mỹ - nơi thiết kế và thử nghiệm vũ khí để các chuyên gia phân tích xem liệu các điều khoản đang được thảo luận có đủ để giữ Iran cách xa việc chế tạo bom hạt nhân ít nhất một năm hay không.

Ngược lại, nhóm đàm phán của ông Donald Trump lại theo cách tiếp cận gọn nhẹ hơn, không có đội ngũ chuyên gia đông đảo và cũng ít các phiên họp chuẩn bị. Ông Jared Kushner và ông Steve Witkoff cho biết họ đã rèn luyện kỹ năng đàm phán trong lĩnh vực bất động sản tại New York và tin rằng “một thỏa thuận là một thỏa thuận”. Họ khẳng định đã nghiên cứu sâu về chương trình hạt nhân của Iran và nắm rõ các chi tiết liên quan.

Hơn nữa, dù các vấn đề hiện tại về cơ bản không khác nhiều so với những gì các nhà đàm phán thời Tổng thống Barack Obama từng đối mặt, ông Kushner và ông Witkoff cho rằng việc dành hàng giờ xem xét lại lịch sử ngoại giao là không cần thiết, đặc biệt khi xét đến quan điểm của ông Trump về thỏa thuận trước đó. Tuy nhiên, rõ ràng ông Trump có vẻ rất nhạy cảm với những so sánh sắp tới.

“Thỏa thuận mà chúng tôi đang xây dựng với Iran sẽ TỐT HƠN RẤT NHIỀU so với Kế hoạch Hành động chung Toàn diện (JCPOA). Đó là con đường đảm bảo vũ khí hạt nhân sẽ không và không thể xảy ra với thỏa thuận mà chúng tôi đang theo đuổi", ông Trump tuyên bố.

Theo giới quan sát, với tuyên bố này, ông Trump cũng đồng thời đặt ra tiêu chuẩn để đánh giá chính cuộc đàm phán của mình, nếu nó đạt được kết quả.

Ba "chiếc đồng hồ" trong cuộc chiến Iran

VOV.VN - Tổng thống Trump đang chạy đua với cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ, Iran lựa chọn chiến lược dựa vào sức bền, còn Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu lại đặt cược vào một cuộc chiến không hồi kết.