Áp lực trên đường băng

Chiều 21/4, Tổng thống Donald Trump đã chủ trì cuộc họp kín với Hội đồng An ninh Quốc gia tại Nhà Trắng để chốt phương án hành động tiếp theo của Mỹ đối với vấn đề Iran.

Trong bối cảnh lệnh ngừng bắn đang tiến dần đến những phút cuối, chuyên cơ Không lực Hai đã sẵn sàng trên đường băng tại căn cứ không quân liên hợp Andrews, chờ Phó Tổng thống J.D. Vance lên đường tới Pakistan để tham dự vòng đàm phán kế tiếp. Thế nhưng, sự im lặng từ phía Iran lại đẩy chính quyền Mỹ vào thế khó.

Trước đó vài ngày, Washington đã chuyển tới Tehran một danh sách các nguyên tắc thỏa thuận mà họ kỳ vọng phía Iran chấp thuận trước khi bước vào đàm phán trực tiếp. Tuy nhiên, thời gian trôi qua mà không có bất kỳ phản hồi nào, làm dấy lên nghi ngại về hiệu quả của chuyến đi nếu ông Vance vẫn khởi hành theo kế hoạch, ba quan chức am hiểu vấn đề cho biết.

Trong lúc Tổng thống Trump làm việc với ông Vance cùng Ngoại trưởng Marco Rubio, Bộ trưởng Quốc phòng Pete Hegseth, Chủ tịch Hội đồng Tham mưu trưởng Liên quân Dan Caine và Giám đốc CIA John Ratcliffe, Nhà Trắng vẫn chưa nhận được tín hiệu nào từ Tehran. Trước tình hình đó, Washington đã gây sức ép lên bên trung gian hòa giải Pakistan, đứng đầu là Thống chế Asim Munir, yêu cầu phải có ít nhất một phản hồi chính thức từ Iran trước khi chuyên cơ Không lực Hai rời đường băng.

Nhưng nhiều giờ trôi qua, sự im lặng vẫn kéo dài.

Tại Washington, các trợ lý cấp cao của Tổng thống tin rằng nguyên nhân thực sự nằm ở những rạn nứt trong nội bộ giới lãnh đạo Iran. Theo các nguồn tin, nhận định này phần nào dựa trên thông tin do các kênh trung gian Pakistan cung cấp. Theo đó, Tehran chưa đạt được sự đồng thuận về lập trường đàm phán, cũng như về mức độ trao quyền cho các nhà ngoại giao trong các vấn đề then chốt như chương trình làm giàu uranium và tương lai của kho dự trữ hiện có.

Trước những diễn biến bất định của tiến trình ngoại giao, Nhà Trắng đã chính thức thông báo hủy bỏ chuyến thăm của Phó Tổng thống J.D. Vance tới Islamabad, Pakistan.

Cánh cửa ngoại giao chưa khép lại

Dù vậy, cánh cửa ngoại giao vẫn chưa hoàn toàn khép lại. Một nguồn tin quan chức tiết lộ rằng cơ hội để các nhà đàm phán Mỹ và Iran ngồi vào bàn tiệc sớm vẫn đang được để ngỏ, dù thời điểm và điều kiện cụ thể vẫn là ẩn số.

Trong khi đó, thay vì lựa chọn leo thang quân sự, Tổng thống Trump đã quyết định gia hạn thỏa thuận ngừng bắn với Iran thêm hai tuần ngay trước khi hết hạn, song lần này không ấn định rõ mốc kết thúc.

Trên nền tảng Truth Social, Tổng thống Trump cho biết ưu tiên hàng đầu của ông là một giải pháp ngoại giao. Tuy nhiên, sự bế tắc trong đàm phán ở thời điểm hiện tại đã phơi bày những thách thức nan giải mà ông Trump phải đối mặt.

Iran đã công khai yêu cầu ông Trump dỡ bỏ lệnh phong tỏa đối với các tàu thuyền ra vào các cảng của Iran ở eo biển Hormuz trước khi Tehran tham gia vòng đàm phán mới. Ông Trump đã phản đối yêu cầu này.

"Chúng tôi sẽ không mở cửa eo biển cho đến khi đạt được thỏa thuận cuối cùng", ông nói trên kênh CNBC sáng 21/4.

Tại cuộc họp chiều cùng ngày, Tổng thống Donald Trump và các quan chức an ninh quốc gia đã thống nhất gia hạn lệnh ngừng bắn. Mặc dù các nhà trung gian Pakistan cảnh báo thời hạn hiệu lực chỉ còn tính bằng giờ, song cá nhân ông Trump tin rằng thỏa thuận này sẽ được duy trì cho đến tối 22/4 (theo giờ Washington).

Trên lý thuyết, động thái này có thể mở thêm khoảng thời gian để Tehran thống nhất lập trường chung dưới sự chấp thuận của lãnh đạo tối cao Khamenei, dù các quan chức Mỹ thừa nhận khả năng đó khó được bảo đảm.

Theo các nguồn tin, chỉ cần Iran phát đi tín hiệu thiện chí, một vòng đàm phán mới sẽ được khởi động ngay lập tức. Trong bối cảnh lệnh phong tỏa eo biển đang gây ra những thiệt hại kinh tế nặng nề cho cả đôi bên, giới quan chức khu vực kỳ vọng áp lực tài chính cộng hưởng sẽ trở thành đòn bẩy buộc cả Washington và Tehran phải sớm tìm kiếm một lối thoát chung.

Về phía Pakistan, các quan chức nước này - những người đã tích cực vận động Iran tham gia đối thoại trong ngày 21/4, cũng khuyến khích ông Trump kéo dài lệnh ngừng bắn. Khi thời hạn cận kề, nhà lãnh đạo Mỹ đã kêu gọi “gia hạn thỏa thuận cho đến khi phía bên kia đệ trình đề xuất và các cuộc thảo luận đi đến hồi kết, bằng cách này hay cách khác”.

Khó khăn trước mắt

Phía Iran đã đáp trả bằng một thái độ cực kỳ cứng rắn. Ông Mahdi Mohammadi, cố vấn cấp cao của Iran, thẳng thừng bác bỏ ý nghĩa của việc gia hạn ngừng bắn và tuyên bố "bên thua cuộc không được phép ra điều kiện". Iran cũng cảnh báo sẽ coi việc tiếp tục phong tỏa là một hành động tấn công quân sự và tuyên bố sẽ đáp trả không khoan nhượng.

Quyết định của ông Trump đã khép lại một ngày đầy biến động, bắt đầu bằng tuyên bố gây sốc về việc "ném bom" Iran lần nữa. Tuy vậy, trong nội bộ Nhà Trắng, một số cố vấn đã kín đáo cảnh báo rằng việc nới lỏng áp lực mà không đặt ra thời hạn cụ thể có thể vô tình tạo điều kiện để Tehran kéo dài tiến trình đàm phán - một kịch bản tiềm ẩn nhiều rủi ro đối với Washington.

Giới quan sát kỳ vọng ít nhất một thỏa thuận khung sẽ được xác lập giữa Mỹ và Iran ngay trong tuần này. Các quan chức Washington đặt mục tiêu đây sẽ là nền tảng để đôi bên tiến tới các vòng thảo luận chuyên sâu và chi tiết hơn về từng điều khoản cụ thể của một hiệp ước chính thức trong những tuần kế tiếp.

Dù vậy, hướng tiếp cận này vẫn vấp phải không ít ý kiến phản đối. Những người hoài nghi cảnh báo rằng Tehran có thể đang sử dụng đàm phán như một "chiến thuật câu giờ" để triển khai lại các hệ thống tên lửa từng được cất giấu trong suốt cuộc chiến. Theo các nguồn tin thân cận với tiến trình thương lượng, nhiều nút thắt then chốt vẫn chưa được tháo gỡ, bao gồm giới hạn năng lượng làm giàu uranium của Iran, số phận kho dự trữ uranium cấp độ cao và lộ trình dỡ bỏ các lệnh trừng phạt kinh tế.

Khả năng đạt được thỏa thuận cuối cùng hoàn toàn phụ thuộc vào mức độ nhượng bộ của mỗi bên đối với các điều khoản cốt lõi. Riêng với Tổng thống Donald Trump, "lằn ranh đỏ" bất di bất dịch chính là việc không bao giờ quay lại mô hình của Kế hoạch Hành động Toàn diện chung (JCPOA) thời người tiền nhiệm Barack Obama. Ông Trump vẫn giữ quan điểm phản đối thỏa thuận hạt nhân năm 2015, coi đó là một thỏa thuận “yếu kém, thiếu sức răn đe” mà ông đã dứt khoát từ bỏ vào năm 2018.

Khoảng lặng từ Nhà Trắng

Những ngày gần đây, Tổng thống Trump liên tục bày tỏ lạc quan về triển vọng đàm phán với Iran.

“Tôi tin rằng cuối cùng chúng ta sẽ đạt được một thỏa thuận lớn”, ông nhấn mạnh. “Họ thực sự không còn nhiều lựa chọn. Chúng ta đã phá hủy hải quân, không quân và cả bộ máy lãnh đạo của họ. Nói thẳng ra, điều đó lại khiến mọi thứ trở nên phức tạp hơn”.

Tuy nhiên, chỉ vài giờ sau đó, tại buổi vinh danh các vận động viên sinh viên ở Phòng ăn Chính phủ, ông chủ Nhà Trắng lại bất ngờ giữ im lặng về cuộc xung đột tại Trung Đông. Trước những câu hỏi dồn dập từ giới truyền thông, ông chỉ khẽ vẫy tay chào rồi nhanh chóng rời khán phòng.

Giờ đây, thế giới nín thở chờ đợi xem liệu sự im lặng tại Phòng ăn Chính phủ là sự khởi đầu của một tiến trình ngoại giao khó khăn trước mắt, hay chỉ là sự chuẩn bị cho một "cú bắt tay" bất ngờ với Iran mà ông Trump vẫn hằng kỳ vọng.

Ông Trump: Dỡ phong tỏa Hormuz sẽ làm mất cơ hội thỏa thuận với Iran

VOV.VN - Tổng thống Mỹ Donald Trump ngày 21/4 cho rằng Tehran thực chất mong muốn eo biển Hormuz được mở lại, song ông cảnh báo việc Washington dỡ bỏ phong tỏa các cảng của Iran có thể làm suy giảm triển vọng đạt được một thỏa thuận hòa bình giữa hai bên.