Ông Andy Burnham trở thành Thủ tướng Anh: Điều gì sẽ thay đổi?

Là thủ tướng thứ bảy của Anh trong vòng một thập kỷ, ông Andy Burnham bước vào số 10 phố Downing với chương trình nghị sự mang dấu ấn “Manchesterism” (tạm dịch: Chủ nghĩa Manchester), nhấn mạnh phân quyền và tái công nghiệp hóa. Đồng thời, ông được cho là sẽ có cách tiếp cận thận trọng hơn với Mỹ so với người tiền nhiệm Keir Starmer.

Việc ông Andy Burnham trở thành Thủ tướng Anh sau khi ông Keir Starmer từ chức, kết thúc nhiệm kỳ chỉ sau hai năm, đánh dấu sự thay đổi đáng chú ý trong định hướng của Công đảng. Trọng tâm chính sách được dự báo sẽ chuyển từ mô hình điều hành tập trung tại Westminster sang ưu tiên phát triển các địa phương, thúc đẩy đầu tư và phục hồi nền kinh tế quốc gia.

Đối với Mỹ và Liên minh châu Âu (EU), câu hỏi đặt ra là liệu ông Burnham chỉ tiếp nối đường lối của người tiền nhiệm với phong cách khác biệt, hay sẽ tạo ra những thay đổi đáng kể trong chính sách đối nội và đối ngoại của Anh.

Từ chính trị gia kỳ cựu đến “Vua phương Bắc”

Sinh năm 1970 tại Aintree, vùng ngoại ô Liverpool, ông Andy Burnham lần đầu được bầu vào Hạ viện năm 2001 và từng đảm nhiệm nhiều cương vị trong các chính phủ của Thủ tướng Tony Blair và Gordon Brown, trong đó có Bộ trưởng Văn hóa và Bộ trưởng Y tế. Dấu ấn lớn của ông là thúc đẩy thành lập Hội đồng điều tra độc lập về thảm họa sân vận động Hillsborough năm 1989, qua đó xây dựng hình ảnh một chính trị gia bảo vệ quyền lợi người dân và sẵn sàng đối đầu với những sai phạm của bộ máy công quyền.

Sau hai lần không thành công trong cuộc đua lãnh đạo Công đảng, ông Burnham rời Westminster để trở thành Thị trưởng vùng Đại Manchester vào năm 2017. Ông liên tiếp tái đắc cử ba nhiệm kỳ với tỷ lệ ủng hộ ngày càng cao, được truyền thông gọi là “Vua phương Bắc”, nhờ các chính sách về giao thông công cộng, nhà ở và hỗ trợ người vô gia cư.

Trong bài phát biểu đầu tiên trước số 10 phố Downing, ông Burnham cam kết “xây dựng một nền kinh tế mới, trong đó những dịch vụ thiết yếu của người dân sẽ được đặt dưới sự kiểm soát mạnh mẽ hơn của Nhà nước”.

Con đường trở thành Thủ tướng

Quá trình đưa ông Burnham từ vị trí Thị trưởng Manchester lên làm Thủ tướng diễn ra nhanh chóng và khá bất ngờ. Chính phủ của Thủ tướng Keir Starmer dần mất uy tín sau nhiều lần thay đổi chính sách, những nghi ngờ về năng lực điều hành, thất bại trong cuộc bầu cử địa phương tháng 5/2026 và quyết định gây tranh cãi khi bổ nhiệm ông Peter Mandelson làm Đại sứ Anh tại Mỹ.

Ban lãnh đạo Công đảng từng tìm cách ngăn ông Burnham trở lại Quốc hội song kế hoạch này không thành công. Hồi tháng 5 vừa qua, nghị sĩ Josh Simons đã chủ động từ chức để tạo điều kiện cho ông Burnham quay trở lại Hạ viện. Trong cuộc bầu cử bổ sung ngày 18/6, ông Burnham giành chiến thắng và trở lại Hạ viện. Chỉ 4 ngày sau, ông Starmer tuyên bố từ chức, đúng ngày ông Burnham tuyên thệ nhậm chức nghị sĩ.

Các ứng viên tiềm năng khác nhanh chóng rút lui. Cựu Bộ trưởng Y tế Wes Streeting công khai ủng hộ ông Burnham, còn Bộ trưởng Các lực lượng vũ trang Al Carns cũng quyết định không tranh cử.

Sau cuộc gặp với Quốc vương Charles III ngày 20/7, ông Burnham chính thức trở thành Thủ tướng Anh. Tuy nhiên, việc ông lên nắm quyền mà không thông qua một cuộc bầu cử lãnh đạo trong đảng khiến dư luận còn nhiều ý kiến trái chiều. Một cuộc khảo sát của Ashcroft cho thấy chỉ 27% người dân Anh cho rằng Burnham nên trở thành thủ tướng mà không cần một cuộc cạnh tranh chính thức.

Hiện chính phủ Anh chưa bắt buộc phải tổ chức tổng tuyển cử trước tháng 8/2029. Tuy nhiên, trong bối cảnh đảng Reform UK liên tục dẫn đầu nhiều cuộc thăm dò hơn một năm qua, áp lực buộc ông Burnham phải tìm kiếm một sự ủy nhiệm trực tiếp từ cử tri có thể sẽ gia tăng.

“Manchesterism” - ưu tiên phân quyền và tái công nghiệp hóa

Ông Burnham cho rằng vấn đề lớn nhất của nước Anh là quyền lực và nguồn lực quá tập trung tại chính quyền trung ương, khiến nhiều địa phương bị tụt lại phía sau. Ông cam kết thúc đẩy tăng trưởng bằng cách huy động nguồn vốn công và tư để đầu tư vào giao thông, nhà ở và hạ tầng, đồng thời mở rộng quyền tự chủ cho chính quyền địa phương thông qua mô hình “Số 10 phía Bắc” đặt tại Manchester.

Các ưu tiên khác gồm mở rộng nhà ở xã hội, tăng quyền kiểm soát của Nhà nước đối với một số dịch vụ công, quốc hữu hóa ngành thép và nâng cao chất lượng hệ thống chăm sóc xã hội.

Để trấn an thị trường tài chính, ông Burnham cam kết duy trì kỷ luật ngân sách và tuân thủ các giới hạn vay nợ hiện hành. Nhiều chính sách kinh tế của ông vẫn kế thừa định hướng từ chính phủ Thủ tướng Starmer, nhưng được đặt trong tầm nhìn lớn hơn về phục hồi năng lực sản xuất và tăng khả năng tự chủ trong các ngành chiến lược như năng lượng, đóng tàu, AI và công nghệ lượng tử.

Tăng cường hợp tác với EU nhưng không đảo ngược Brexit

Ông Burnham được đánh giá là thủ tướng có quan điểm thân châu Âu nhất kể từ thời ông Tony Blair. Năm 2025, ông từng bày tỏ hy vọng Anh sẽ quay trở lại EU trong tương lai. Tuy nhiên, trong chiến dịch tranh cử tại Makerfield - khu vực từng ủng hộ Brexit - ông khẳng định chưa chủ trương đưa Anh tái gia nhập EU vào thời điểm hiện nay.

Một trong những nhiệm vụ đầu tiên của ông Burnham là nối lại Hội nghị thượng đỉnh Anh - EU lần thứ hai. Hội nghị dự kiến diễn ra ngày 22/7 tại Brussels nhưng đã bị hoãn sau khi ông Starmer từ chức. Nhiều thỏa thuận quan trọng giữa hai bên mới chỉ đạt đồng thuận về nguyên tắc mà chưa được ký kết chính thức. Việc sớm tổ chức lại hội nghị và hoàn tất các thỏa thuận này sẽ là phép thử đầu tiên đối với ông Burnham.

Trong dài hạn, ông Burnham xác định ưu tiên hợp tác với châu Âu về kiểm soát nhập cư bất hợp pháp, an ninh kinh tế và tăng cường khả năng chống chịu của xã hội. Tuy vậy, ông vẫn duy trì các “lằn ranh đỏ” của Công đảng khi không ủng hộ Anh quay trở lại liên minh thuế quan, thị trường chung hay khôi phục quyền tự do đi lại với EU.

Giới quan sát cho rằng chương trình xây dựng “năng lực chủ quyền” của ông Burnham có nhiều điểm tương đồng với xu hướng “tự chủ chiến lược” mà EU đang theo đuổi. Nếu Anh giảm phụ thuộc vào Mỹ trong các lĩnh vực AI và công nghệ trọng yếu, London nhiều khả năng sẽ tăng cường hợp tác với các nước châu Âu về khoáng sản chiến lược, điện toán đám mây và hạ tầng thanh toán.

Quan hệ với Mỹ có thể giữ ổn định nhưng bớt gắn bó hơn

Trong chính sách đối ngoại, ông Burnham tái khẳng định cam kết của Anh đối với NATO, lực lượng răn đe hạt nhân và tiếp tục hỗ trợ Ukraine về quân sự, tài chính và ngoại giao. Tuy nhiên, cách tiếp cận với Washington được dự báo sẽ độc lập hơn. Khác với người tiền nhiệm Keir Starmer, ông Burnham không coi chuyến thăm Mỹ là ưu tiên hàng đầu sau khi nhậm chức và chỉ mô tả quan hệ Anh - Mỹ là “rất quan trọng”, thay vì “mối quan hệ đặc biệt” như cách các chính phủ Anh thường sử dụng.

Về Trung Đông, ông từng chỉ trích chính phủ tiền nhiệm phản ứng chậm trước xung đột Gaza, đồng thời ủng hộ các biện pháp cứng rắn hơn đối với các khu định cư của Israel bị cộng đồng quốc tế coi là bất hợp pháp.

Theo giới phân tích, ông Burnham kỳ vọng khôi phục sức mạnh của Anh thông qua tái công nghiệp hóa và tăng chi tiêu quốc phòng. Tuy nhiên, việc cân bằng giữa các ưu tiên đối nội với vai trò quốc tế của Anh, đồng thời xử lý quan hệ với Mỹ, EU và sự trỗi dậy của đảng Reform UK sẽ là những thách thức lớn nhất trong nhiệm kỳ của ông.

Ông Andy Burnham chính thức trở thành Thủ tướng thứ 59 của Vương quốc Anh

VOV.VN - Ông Andy Burnham đã chính thức trở thành Thủ tướng Vương quốc Anh sau khi diện kiến Vua Charles III tại Cung điện Buckingham ở thủ đô London.