Để đối phó với nguy cơ máy bay bị bắn hạ hoặc binh sĩ bị cô lập phía sau chiến tuyến đối phương, quân đội Mỹ đã xây dựng một chương trình huấn luyện toàn diện mang tên SERE - viết tắt của “Survival, Evasion, Resistance and Escape” (tạm dịch: Sinh tồn, Lẩn tránh, Kháng cự và Thoát nạn).

Theo một video tuyển dụng của Không quân Mỹ, triết lý cốt lõi của chương trình rất rõ ràng: “Nhiệm vụ của người sống sót là trở về trong danh dự”.

SERE được triển khai rộng khắp trong các binh chủng Mỹ, nhưng đặc biệt quan trọng đối với lực lượng không quân. Lý do là các phi công chiến đấu thường hoạt động sâu trong không phận đối phương, nơi họ có thể bị bắn hạ và rơi vào tình thế hoàn toàn đơn độc.

Ông David A. Deptula, cựu trung tướng Không quân Mỹ, nhận định: “Phi công có thể bất ngờ rơi vào lãnh thổ thù địch mà không có bất kỳ cảnh báo nào. SERE giúp họ duy trì sự sống, tránh bị bắt, chống lại việc khai thác thông tin nếu bị bắt và tăng cơ hội được giải cứu”.

Thực tế chiến trường gần đây đã cho thấy tầm quan trọng của chương trình này. Một sĩ quan điều khiển vũ khí trên chiếc F-15 của Mỹ bị bắn rơi tại Iran đã sống sót trong 36 giờ tại khu vực núi non hiểm trở, dù bị thương nặng và bị lực lượng đối phương truy lùng gắt gao. Giới chuyên gia nhận định, nếu không được huấn luyện SERE, khả năng sống sót trong điều kiện như vậy là rất thấp.

Nếu bị bắt, quân nhân này không chỉ đối mặt với nguy cơ cá nhân mà còn có thể trở thành công cụ mặc cả chính trị và tuyên truyền trong bối cảnh xung đột.

Bốn trụ cột của SERE

Chương trình SERE được xây dựng dựa trên bốn trụ cột chính, phản ánh toàn bộ chuỗi hành động mà một quân nhân cần thực hiện để sống sót và trở về.

Sinh tồn (Survive)

Giai đoạn đầu tiên bắt đầu ngay khi máy bay bị bắn hạ. Phi công thường phải nhảy dù trong điều kiện hỗn loạn, chịu áp lực lớn về thể chất và tinh thần. Khi chạm đất, họ có thể bị thương, mất phương hướng và thiếu thốn trang bị.

Trong bối cảnh đó, ưu tiên hàng đầu là sinh tồn. SERE dạy quân nhân cách đánh giá nhanh tình hình, xử lý vết thương, tìm nơi trú ẩn và quản lý nguồn lực hạn chế như nước và thức ăn.

Quân đội Mỹ sử dụng nhiều phương pháp ghi nhớ để giúp học viên phản ứng nhanh trong tình huống khẩn cấp. Một trong số đó là hệ thống dựa trên từ “survival” (sinh tồn), trong đó mỗi chữ cái đại diện cho một hành động cụ thể. "S" là viết tắt của việc đánh giá tình huống, bao gồm xử lý vết thương và xác định nơi trú ẩn; "V" có nghĩa là duy trì ý chí sống sót cho đến học hỏi và thích nghi với môi trường; "L" là viết tắt của việc học những điều cơ bản.

Các khóa huấn luyện SERE đưa học viên vào nhiều môi trường khắc nghiệt khác nhau như sa mạc, rừng rậm, vùng băng giá. Họ học cách tìm nước từ tự nhiên, nhóm lửa không cần thiết bị hiện đại, dựng nơi trú ẩn từ vật liệu sẵn có, thậm chí chế biến thức ăn từ côn trùng hoặc thực vật hoang dã.

Những kỹ năng này không chỉ mang tính lý thuyết mà được rèn luyện trong điều kiện mô phỏng sát thực tế chiến trường.

Lẩn tránh (Evade)

Chỉ sinh tồn thôi là chưa đủ, quân nhân còn phải tránh bị phát hiện. Theo chuyên gia huấn luyện Jason Smith, mục tiêu quan trọng nhất là “không để bị bắt”.

Các phi công trước khi thực hiện nhiệm vụ đều được phổ biến kế hoạch dự phòng, bao gồm các điểm liên lạc, tín hiệu nhận diện và phương án giải cứu. Do đó, trong khi lẩn tránh đối phương, họ đồng thời tìm cách di chuyển đến vị trí thuận lợi để lực lượng cứu hộ tiếp cận.

Việc di chuyển thường được thực hiện vào ban đêm, hạn chế để lại dấu vết và tránh các khu vực có khả năng bị kiểm soát. Mọi hành động đều phải cân nhắc kỹ lưỡng nhằm giảm thiểu rủi ro bị phát hiện.

Một trong những ví dụ nổi bật nhất về kỹ năng lẩn tránh là trường hợp của đại úy Scott F. O'Grady trong Chiến tranh Bosnia. Sau khi máy bay bị bắn hạ, ông đã sống sót 6 ngày trong lãnh thổ đối phương bằng cách ăn côn trùng, di chuyển vào ban đêm và sử dụng tín hiệu radio ngắt quãng để liên lạc mà không bị phát hiện.

Kháng cự (Resist)

Trong trường hợp xấu nhất, khi bị phát hiện hoặc bắt giữ, SERE chuyển sang trụ cột thứ ba đó là “kháng cự”.

Dù nhiều nội dung trong giai đoạn này không được công khai, các nguồn mở cho thấy quân nhân được huấn luyện các kỹ năng chiến đấu cơ bản, sử dụng vũ khí cá nhân và cách ứng xử khi bị thẩm vấn.

Ông Jason Smith cho biết các học viên được chuẩn bị để đối phó với nhiều tình huống khác nhau, nhưng từ chối tiết lộ chi tiết do tính nhạy cảm.

Bộ Quy tắc Ứng xử cho quân nhân Mỹ được ban hành dưới thời Tổng thống Dwight D. Eisenhower. Một trong những nguyên tắc quan trọng là nếu bị bắt, quân nhân chỉ cung cấp thông tin cơ bản như tên, cấp bậc, ngày sinh và số hiệu quân nhân, đồng thời tiếp tục tìm cách kháng cự trong khả năng cho phép.

Thoát nạn (Escape)

Mục tiêu cuối cùng của SERE là giúp quân nhân thoát khỏi vùng nguy hiểm và trở về an toàn.

Theo huấn luyện viên Michael Salvaggio, chương trình được thiết kế để đảm bảo rằng “ngay cả khi rơi vào tình huống tồi tệ nhất, họ vẫn có cơ hội trở về”.

Các kỹ năng thoát nạn bao gồm sử dụng thiết bị phát tín hiệu như pháo sáng, radio, gương phản chiếu hoặc các công cụ định vị. Quan trọng hơn, quân nhân phải biết khi nào nên chủ động phát tín hiệu và khi nào cần giữ im lặng để tránh bị lộ vị trí.

Trường hợp của Scott O’Grady một lần nữa cho thấy hiệu quả của SERE. Khi trực thăng cứu hộ xuất hiện, ông đã sử dụng pháo sáng để xác định vị trí và được giải cứu thành công giữa làn đạn đối phương.

Trong bối cảnh chiến tranh ngày càng phụ thuộc vào công nghệ, các kỹ năng sinh tồn truyền thống có thể bị xem nhẹ. Tuy nhiên, thực tế cho thấy chúng vẫn giữ vai trò sống còn. Chương trình SERE vì vậy không chỉ là một khóa huấn luyện, mà còn là “lá chắn cuối cùng” giúp bảo vệ tính mạng quân nhân trong những hoàn cảnh khắc nghiệt nhất.

Với triết lý “trở về trong danh dự”, SERE tiếp tục được xem là một trong những chương trình huấn luyện khắc nghiệt nhưng thiết yếu nhất của quân đội Mỹ.

Chiến dịch “đánh lạc hướng” của CIA giúp giải cứu phi công Mỹ ở Iran

VOV.VN - Việc một chiến đấu cơ Mỹ bị bắn hạ trên không phận Iran đã kích hoạt chiến dịch tìm kiếm - cứu nạn quy mô lớn, trong đó một kế hoạch đánh lạc hướng táo bạo của CIA đóng vai trò then chốt, giúp lực lượng đặc nhiệm Mỹ giành lại lợi thế trước Iran.