Chiến lược "siết chặt" kinh tế và những nhượng bộ trên bàn cờ ngoại giao

Hôm 21/4, Tổng thống Mỹ Donald Trump đã đơn phương gia hạn lệnh ngừng bắn thêm hai tuần sau khi rút lại những lời đe dọa trước đó về việc "xóa sổ" nền văn minh Iran hồi đầu tháng này. Cả hai động thái trên đều được thực hiện theo yêu cầu của Pakistan, quốc gia đang đóng vai trò trung gian đàm phán. Tuy nhiên, nỗ lực của ông Trump trong việc bóp nghẹt nền kinh tế Iran bằng biện pháp phong tỏa đường biển vẫn chưa mang lại kết quả cụ thể trên bàn thương lượng.

Hiện tại, phía Mỹ đã thu hẹp các mục tiêu chiến tranh xuống còn việc đảm bảo Iran sẽ không bao giờ có được vũ khí hạt nhân - một mục tiêu mơ hồ mà chính quyền ông Trump vẫn đang để ngỏ cho nhiều cách diễn giải khác nhau.

Ông Alex Vatanka, chuyên gia cấp cao kiêm Giám đốc chương trình Iran tại Viện Trung Đông, nhận định: “Tôi không tin Iran sẽ chấm dứt chương trình hạt nhân”. Dù vậy, ông cũng cho rằng Iran “rõ ràng” đang sẵn sàng đưa ra nhiều đảm bảo hơn so với những gì họ từng cam kết với chính quyền Tổng thống Obama vào năm 2015. Tuy nhiên, những cam kết đó vẫn chưa đủ để làm hài lòng ông Trump, khi ông đang tìm cách đạt được một thỏa thuận tốt hơn so với thỏa thuận mà ông đã hủy bỏ vào năm 2018.

Hiện Iran vẫn duy trì một kho dự trữ đáng kể urani làm giàu ở mức cao - loại nhiên liệu cần thiết cho vũ khí hạt nhân. Để kiểm soát kho dự trữ này, Mỹ sẽ cần sự đồng thuận của Iran hoặc phải tiến hành một cuộc tấn công trên bộ dưới một hình thức nào đó. Việc Iran đóng cửa eo biển Hormuz đã biến tuyến đường thủy này thành trọng tâm của các cuộc đàm phán và mang lại cho Tehran đòn bẩy quan trọng trong mọi cuộc đối thoại sắp tới.

Dù Tổng thống Trump bị đoàn đàm phán Iran từ chối vòng đối thoại thứ hai (vốn dự kiến diễn ra vào 22/4), Nhà Trắng vẫn nỗ lực thể hiện sự kiểm soát đối với diễn biến cuộc chiến. Thư ký báo chí Nhà Trắng Karoline Leavitt phát biểu với phóng viên rằng ông Trump đang “hào phóng dành một chút sự linh hoạt” cho Iran, ám chỉ việc gia hạn lệnh ngừng bắn. Bà Leavitt cho rằng: “Đây là cuộc chiến giữa phe thực dụng với phe cứng rắn tại Iran và Tổng thống mong muốn một phản ứng thống nhất từ phía họ”.

Mặc dù chính quyền Iran đã đưa ra những thông điệp trái chiều về eo biển Hormuz trong tuần qua, cả Lãnh tụ tối cao Mojtaba Khamenei và người đứng đầu phái đoàn đàm phán - Chủ tịch Quốc hội Mohammad Bagher Qalibaf đều được xem là có mối liên hệ chặt chẽ với quân đội.

Iran đặt “quân bài mới” vào thế trận, sẵn sàng đối đầu Mỹ nếu ngừng bắn sụp đổ

VOV.VN - Iran cảnh báo rằng nước này đã chuẩn bị “những quân bài mới” để sử dụng nếu thỏa thuận ngừng bắn mong manh với Mỹ sụp đổ.

Thế khó của Washington trong trò chơi "tổng bằng 0"

Bà Elisa Ewers, chuyên gia cấp cao về nghiên cứu Trung Đông tại Hội đồng Quan hệ Đối ngoại (CFR) nhận định rằng, mọi phương án của ông Trump đều tiềm ẩn rủi ro lớn. Bà nhấn mạnh: “Đó chính là sự nguy hiểm của chu kỳ leo thang có "tổng bằng 0" - một bên leo thang với mục tiêu buộc bên kia phải đầu hàng. Khi điều đó không xảy ra, họ buộc phải lựa chọn: hoặc duy trì tình trạng bế tắc và xuống thang, hoặc cân nhắc nấc thang leo thang tiếp theo. Tất cả đều phải trả giá”.

Về phía mình, Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian đã đổ lỗi cho ông Trump làm đảo lộn các cuộc đàm phán. Ông khẳng định việc Mỹ đưa ra lệnh phong tỏa cảng biển cũng như những lời đe dọa bạo lực và “vi phạm các cam kết” đã khiến đàm phán không thể duy trì. Trên nền tảng X, ông Pezeshkian viết: “Thế giới thấy rõ những phát ngôn đạo đức giả không hồi kết và sự mâu thuẫn giữa tuyên bố và hành động của Mỹ”.

Tờ New York Post đưa tin ông Trump và các quan chức Pakistan đang thúc đẩy để cuộc đàm phán với Iran diễn ra vào thứ Sáu (24/4). Tuy nhiên, bà Leavitt cũng cho biết Tổng thống chưa đặt hạn chót để Iran đưa ra đề xuất mới nhằm chấm dứt chiến tranh, đồng thời cho biết thời gian sẽ do ông Trump quyết định.

Chuyên gia Vatanka lưu ý rằng thỏa thuận hạt nhân dưới thời Tổng thống Obama đã mất hơn một năm để hoàn thiện: “Lần này cũng sẽ mất nhiều tháng, nhưng cần phải duy trì lệnh ngừng bắn, mở cửa eo biển Hormuz và xây dựng lòng tin”. Trong khi đó, bà Morgan Viña, người từng phục vụ tại Liên hợp quốc trong nhiệm kỳ đầu của ông Trump, nhận định rằng Iran có khả năng chịu đựng áp lực tốt hơn Tổng thống Mỹ, xét đến những cam kết của ông về việc tránh các “cuộc chiến không hồi kết” và việc đảng Cộng hòa phải đối mặt với bầu cử giữa kỳ trong bối cảnh giá xăng dầu tăng cao.

Phát biểu trên podcast “Fault Lines”, bà Viña cho rằng: “Kéo dài cuộc chiến và bào mòn đối phương là lợi thế của Iran. Tôi nghĩ việc Tổng thống Trump muốn nhanh chóng đạt được một thỏa thuận sẽ gây bất lợi cho chúng ta trong việc tìm kiếm giải pháp dài hạn”. Áp lực tại eo biển Hormuz vẫn đè nặng lên cả Mỹ và Iran trong suốt ngày 22/4, kéo theo những hệ lụy cho nền kinh tế toàn cầu. Iran đã tấn công ba con tàu tại eo biển và áp giải hai tàu khác về cảng, sau khi Mỹ đổ bộ lên tàu chở dầu Iran M/T Tifani ở Ấn Độ Dương ngày 21/4.

Tại phiên điều trần trước Ủy ban Phân bổ Ngân sách Thượng viện, Bộ trưởng Tài chính Scott Bessent cho biết chính quyền đã chịu áp lực phải ban hành thêm một lệnh miễn trừ trừng phạt trong 30 ngày để cho phép dầu Nga lưu thông trên thị trường theo yêu cầu của “hơn 10 quốc gia nghèo và dễ tổn thương nhất về năng lượng”. Quyết định này của ông Bessent đã bị Thượng nghị sĩ Chris Coons chỉ trích vì cho rằng nó đã mang về cho Nga 4,5 tỷ USD giữa lúc xung đột Ukraine vẫn tiếp diễn.

Trong bối cảnh ông Trump chưa thể khai thông eo biển Hormuz, Anh và Pháp đã tập hợp các nhà hoạch định quân sự từ hơn 30 quốc gia để thảo luận về kế hoạch khôi phục quyền tiếp cận tuyến đường thủy này. Động thái này diễn ra sau một hội nghị quốc tế tuần trước với sự tham gia của hơn 50 quốc gia.

Chuyên gia Ewers từ CFR nhận định: “Rõ ràng Iran không muốn lệnh phong tỏa tồn tại. Nhưng họ sẵn sàng sống chung với nó và câu hỏi đặt ra là điều đó sẽ diễn ra trong bao lâu. Hiện tại chúng ta đang trong trạng thái mơ hồ. Vấn đề là làm thế nào Tổng thống Trump có thể tuyên bố chiến thắng trong bối cảnh hiện tại. Tôi thực sự nghĩ điều đó khó khăn hơn bao giờ hết, khi vẫn chưa có một mục tiêu chiến lược cuối cùng rõ ràng”.

Mỹ vấp phải “tường sắt” từ Iran, đàm phán ngừng bắn vẫn dậm chân tại chỗ

VOV.VN - Bất chấp những nỗ lực từ phía Washington và quyết định gia hạn lệnh ngừng bắn của Tổng thống Donald Trump, tiến trình ngoại giao Mỹ - Iran vẫn rơi vào bế tắc trước thái độ cứng rắn của Tehran.