Pháo binh từ lâu là trụ cột trong học thuyết quân sự Nga, với chiến thuật sử dụng hỏa lực tập trung để bào mòn lực lượng đối phương, tạo điều kiện cho bộ binh và thiết giáp khai thác kết quả trên chiến trường. Trong xung đột Nga - Ukraine, vai trò trung tâm đó được thể hiện rõ khi Nga từng sử dụng hơn 10.000 quả đạn pháo mỗi ngày.

Tuy nhiên, sau 4 năm giao tranh liên tục, cùng những đổi mới chiến thuật từ phía Ukraine, hiệu quả của pháo binh Nga đang bị đặt trước những thách thức ngày càng lớn. Trước sức ép đó, Moscow dường như đang tìm kiếm các phương tiện thay thế để duy trì hỏa lực, ngày càng dựa nhiều hơn vào máy bay không người lái, hệ thống robot mặt đất và các chiến thuật tác chiến mới.

Những thách thức đối với pháo binh Nga

Lực lượng Nga đã chịu tổn thất đáng kể về pháo binh trong suốt cuộc chiến, phần lớn do năng lực tấn công ngày càng hiệu quả của máy bay không người lái Ukraine. Những tổn thất đó buộc Nga phải phụ thuộc vào kho dự trữ thời Liên Xô và nhập khẩu thêm các hệ thống từ nước ngoài để bù đắp thiếu hụt.

Bên cạnh thiệt hại chiến đấu, bốn năm tác chiến cường độ cao cũng khiến các hệ thống pháo Nga chịu hao mòn nghiêm trọng. Nòng pháo, vốn có tuổi thọ hữu hạn, xuống cấp nhanh sau thời gian sử dụng kéo dài, làm giảm hiệu quả chiến đấu. Vấn đề càng trầm trọng hơn khi Nga phải đưa nhiều khí tài thời Chiến tranh Lạnh từ kho niêm cất trở lại chiến trường, nhiều hệ thống bị vận hành vượt quá giới hạn thiết kế.

Nga đã đẩy mạnh sản xuất và sửa chữa nhưng tốc độ hao mòn của nòng pháo vẫn là thách thức dai dẳng trong các chiến dịch cường độ cao.

Dù đối mặt nhiều khó khăn, Nga vẫn duy trì triển khai số lượng lớn pháo binh hiện đại lẫn cũ trên toàn mặt trận. Tuy nhiên, Ukraine đang tập trung khai thác một điểm yếu then chốt: chuỗi tiếp tế đạn dược.

Mỗi khẩu pháo tự hành của Nga cần nguồn tiếp tế đạn liên tục với khối lượng lớn, trong khi các phương tiện hậu cần này lại là mục tiêu tương đối dễ bị tổn thương trước các đòn tấn công bằng máy bay không người lái của Ukraine. Nếu chuỗi tiếp tế bị gián đoạn, năng lực tác chiến của pháo binh Nga có thể nhanh chóng bị suy giảm.

Chuyển dịch từ pháo binh sang máy bay không người lái

Khi Ukraine bắt đầu đối mặt tình trạng thiếu đạn pháo, nước này chuyển sang sử dụng máy bay không người lái, đặc biệt là các UAV tấn công góc nhìn thứ nhất (FPV) và triển khai chúng trên quy mô lớn.

Phần lớn hoạt động UAV của Nga lâu nay vẫn tập trung vào trinh sát và hỗ trợ chỉ thị mục tiêu cho pháo binh. Khi hiệu quả và khả năng duy trì pháo binh bị thách thức, Nga nhiều khả năng sẽ đẩy mạnh chuyển hướng sang các nền tảng UAV tấn công và ném bom như một phương án thay thế hỏa lực.

Để phục vụ quá trình chuyển đổi này, Nga đã bắt đầu mở rộng năng lực sản xuất máy bay không người lái, đặc biệt là các mẫu FPV giá rẻ có thể triển khai số lượng lớn nhằm bù đắp sự suy giảm hỏa lực pháo binh. Nỗ lực này không chỉ đòi hỏi sản xuất hàng loạt mà còn yêu cầu điều chỉnh thiết kế nhanh chóng, liên tục thích ứng với các biện pháp chống UAV ngày càng tinh vi của Ukraine.

Cùng với đó là nhu cầu đào tạo và duy trì lực lượng lớn binh sỹ điều khiển UAV để vận hành hiệu quả các hệ thống này trên quy mô chiến trường rộng. Trên thực tế, Nga được cho đang tìm cách gia tăng tính linh hoạt và quy mô của các phi đội UAV. Song song với đó, Moscow cũng tăng cường sản xuất các hệ thống tấn công như Lancet để bổ trợ cho mạng lưới FPV quy mô lớn.

Sự chuyển dịch sang hỏa lực dựa trên máy bay không người lái mang lại nhiều lợi thế so với pháo binh truyền thống. Các cuộc tấn công bằng UAV có độ chính xác cao hơn, cho phép đạt hiệu quả tương đương với lượng đạn dược ít hơn — yếu tố quan trọng trong một cuộc chiến tiêu hao kéo dài.

Bên cạnh đó, mô hình này rút ngắn đáng kể chu trình nhắm mục tiêu, khi drone trinh sát phát hiện mục tiêu, UAV chuyển tiếp duy trì liên lạc và UAV tấn công hoặc ném bom thực hiện đòn đánh gần như theo thời gian thực. “Vòng lặp cảm biến - tác chiến” được rút ngắn này giúp tăng tốc độ phản ứng và khả năng thích ứng trên chiến trường biến động nhanh.

Sử dụng robot mặt đất hỗ trợ hỏa lực

Song song với nỗ lực phát triển máy bay không người lái, Nga đang đẩy mạnh phát triển các hệ thống robot mặt đất như một phần trong quá trình điều chỉnh năng lực tác chiến. Cả Nga và Ukraine đều đã triển khai robot mặt đất cho hậu cần, rà phá bom mìn và sơ tán thương vong, nhưng gần đây Moscow được cho đang mở rộng vai trò của các nền tảng này sang nhiệm vụ tấn công.

Một số robot mặt đất mới được thiết kế như các hệ thống tấn công tự chế mang theo thuốc nổ, cung cấp lựa chọn thay thế cho UAV, đặc biệt trong môi trường mà tác chiến điện tử hoặc phòng không làm suy giảm hiệu quả của máy bay không người lái. Với khả năng ẩn nấp và tận dụng địa hình che chắn, các nền tảng này cũng khó bị phát hiện hơn.

Nga đồng thời thử nghiệm robot mặt đất như nền tảng hỏa lực gián tiếp cơ động, trong đó có các hệ thống trang bị súng cối như Bagulnik cỡ 82 mm. Những nền tảng này có thể tiếp cận vị trí tiền tuyến, hạn chế nguy cơ bị lộ diện, đồng thời thực hiện nhiệm vụ bắn từ xa hoặc bán tự động.

Một số thiết kế tích hợp cơ chế nạp đạn tự động, cho phép duy trì hỏa lực mà không cần kíp vận hành trực tiếp. Sau khi tiêu thụ hết cơ số đạn, robot có thể rút lui để tiếp đạn rồi tái triển khai, qua đó giảm rủi ro cho binh sĩ trong khi vẫn duy trì năng lực hỏa lực gián tiếp. Xét tổng thể, các hệ thống này mở rộng thêm lựa chọn tấn công cho Nga ngoài pháo binh truyền thống.

Điều chỉnh chiến thuật để vượt qua thách thức của pháo binh

Cùng với việc đưa vào sử dụng các hệ thống mới, Nga cũng đang điều chỉnh cách tác chiến ở cấp chiến thuật, giảm dần phụ thuộc vào hỏa lực pháo binh truyền thống. Một xu hướng đáng chú ý là chuyển từ đội hình lớn, tập trung sang các đơn vị nhỏ, phân tán hơn.

Các đơn vị này hoạt động với dấu hiệu bộc lộ thấp hơn, giảm nguy cơ bị UAV Ukraine phát hiện, đồng thời có thể thâm nhập khu vực tranh chấp, khai thác điểm yếu và tiến hành các đòn tấn công cục bộ mà không cần chuẩn bị hỏa lực quy mô lớn.

Thay vì dựa vào pháo binh để “định hình chiến trường”, các đơn vị này tạo hiệu ứng chiến đấu thông qua kết hợp UAV, hỏa lực trực tiếp và giao tranh tầm gần, qua đó mở đường cho lực lượng tăng viện hoặc các mũi tiến công tiếp theo.

Bên cạnh đó, Nga cũng đang tận dụng các hệ thống sẵn có trong kho vũ khí để đảm nhận những vai trò vốn trước đây do pháo binh chi phối, chẳn hạn như tăng cường sử dụng các vũ khí phóng tự trên không, đặc biệt là bom lượn và các loại đạn tấn công tầm xa. Song song với đó, Moscow cũng mở rộng sử dụng bãi mìn và tác chiến điện tử.

Nhìn rộng hơn, những thách thức Nga đang đối mặt cho thấy nhu cầu thích ứng nhanh chóng trước áp lực của chiến trường hiện đại. Trong Thế chiến II, Liên Xô từng buộc phải tái thiết sau tổn thất ban đầu bằng cách thay đổi chiến thuật, tái tổ chức lực lượng và mở rộng năng lực công nghiệp quốc phòng.

Một quá trình tương tự, dù ở quy mô khác, dường như đang diễn ra hiện nay khi Nga điều chỉnh trước những thực tế công nghệ và tác chiến mới đang định hình vai trò của pháo binh.

Khả năng tích hợp máy bay không người lái, robot mặt đất và các chiến thuật đang phát triển thành một hệ thống hỏa lực thống nhất có thể trở thành yếu tố quan trọng định hình giai đoạn tiếp theo của cuộc xung đột.

Ukraine tăng cường đòn tấn công tầm xa, tuyên bố gây thiệt hại lớn cho Nga

VOV.VN - Tổng thống Ukraine Zelensky hôm 23/4 cho biết, Mỹ vẫn tiếp tục cung cấp vũ khí cho Ukraine bất chấp cuộc xung đột với Iran. Đồng thời, Kiev vẫn duy trì các cuộc tấn công tầm xa duy trì, tập trung vào các cơ sở dầu mỏ và công nghiệp quốc phòng của Nga.