Giao tranh bùng phát trở lại ngày 4/5, lần đầu tiên sau khoảng một tháng, khi Hải quân Mỹ nỗ lực khai thông eo biển Hormuz, trong khi Iran tấn công các tàu thương mại nhằm duy trì việc phong tỏa. Mỹ cho biết đã triển khai trực thăng Apache để đánh chìm các xuồng cao tốc của Iran bị cáo buộc quấy rối hoạt động hàng hải trong khu vực. Trong khi đó, Iran tấn công một cảng dầu khí trọng yếu tại Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) và nhiều tàu thuyền xung quanh tuyến đường chiến lược này.

Việc quay trở lại một giai đoạn bạo lực công khai hơn được dự báo sẽ đặt cả hai bên trước những phép thử lớn. Mỹ và Iran đều có động cơ để chấm dứt tình trạng bế tắc hiện nay tại eo biển, song đồng thời cũng phải đối mặt với những rủi ro đáng kể nếu các cuộc đụng độ vượt khỏi tầm kiểm soát. Đối với Iran, đó là nguy cơ tổn thất nghiêm trọng đối với nền kinh tế và giới lãnh đạo, trong khi với Tổng thống Donald Trump, đó là khả năng bị cuốn sâu hơn vào một cuộc chiến vốn không được ủng hộ trong nước.

Ông Bryan Clark, cựu quan chức cấp cao Hải quân Mỹ, hiện là nhà nghiên cứu cấp cao tại Viện Hudson nhận định, giai đoạn mới của xung đột nhiều khả năng sẽ diễn ra chủ yếu trên biển, với kịch bản có thể tương tự cuộc chiến tàu chở dầu Iran - Iraq vào những năm 1980. Diễn biến trên mở ra khả năng về một cuộc đối đầu kéo dài và âm ỉ, ít dữ dội hơn so với chiến dịch không kích quy mô lớn trong 5 tuần đầu, nhưng sẽ bị chi phối bởi các đợt bùng phát bạo lực theo chu kỳ, có thể leo thang nếu một trong hai bên tính toán sai lầm.

“Mỹ đang tìm cách gây sức ép buộc Iran phải nhượng bộ và khôi phục quyền tiếp cận tuyến hàng hải. Khi điều đó chưa đạt được, họ buộc phải chuyển sang phương án hộ tống tàu thuyền", ông Clark nhận định.

Đợt leo thang ngày 4/5 được cho là nghiêm trọng nhất kể từ khi Tổng thống Trump tuyên bố lệnh ngừng bắn vào đầu tháng 4/2026, diễn ra chỉ vài giờ sau khi nhà lãnh đạo Mỹ công bố một sáng kiến mới nhằm đưa các tàu đang mắc kẹt tại Vịnh Ba Tư thoát khỏi tuyến hàng hải then chốt này. Việc Tehran siết chặt kiểm soát eo biển, cùng với lệnh phong tỏa các cảng của Iran do Mỹ áp đặt, đã khiến thị trường toàn cầu thiếu hụt hàng triệu thùng dầu, đẩy giá xăng và nhiên liệu máy bay tăng cao, đồng thời gia tăng áp lực lên nền kinh tế Iran.

Tình báo Mỹ tiết lộ đánh giá bất ngờ về chương trình hạt nhân Iran

VOV.VN - Đánh giá mới của tình báo Mỹ cho thấy, năng lực hạt nhân của Iran nhìn chung không thay đổi bất chấp cuộc chiến đang diễn ra.

Căng thẳng leo thang tại eo biển Hormuz

Căng thẳng bắt đầu leo thang sau khi Mỹ điều động hai tàu khu trục đi qua eo biển Hormuz, đồng thời hỗ trợ hai tàu treo cờ Mỹ rời khỏi khu vực, nhằm phá vỡ thế kiểm soát của Iran đối với tuyến hàng hải này.

Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) đã đáp trả bằng việc phóng tên lửa hành trình và máy bay không người lái, đồng thời triển khai các xuồng cao tốc tấn công tàu thuyền. Đô đốc Brad Cooper, Chỉ huy Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ - cơ quan phụ trách khu vực Trung Đông cho biết, các tàu chiến và máy bay Mỹ đã phản công, đánh chìm nhiều xuồng tấn công của Iran. Các thủy thủ trên các tàu thương mại hoạt động quanh eo biển cho biết họ quan sát thấy máy bay chiến đấu và trực thăng quân sự bay lượn trên đầu, đồng thời chia sẻ hình ảnh và video về sự hiện diện của lực lượng Mỹ.

“Tổng thống Trump tuyên bố rằng nếu tiến trình này bị cản trở, chúng tôi sẽ phản ứng mạnh mẽ. Trong 12 giờ qua, Iran chính là bên cản trở", ông Cooper nói.

Chỉ huy Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ cho biết, Iran cũng đã phóng tên lửa hành trình nhằm vào các tàu chiến Mỹ. Tổng thống Donald Trump nói với một phóng viên của Fox News rằng Iran sẽ “bị xóa sổ khỏi bản đồ” nếu tấn công các tàu của Washington.

Các máy bay không người lái và thiết bị nổ của Iran bị cáo buộc tấn công nhiều tàu thuyền quanh Vùng Vịnh, đồng thời đánh trúng trung tâm dầu khí chiến lược tại Fujairah thuộc UAE.

UAE - quốc gia ủng hộ các biện pháp cứng rắn hơn đối với Iran, đã lần đầu phát cảnh báo liên tiếp trong ngày 4/5 kể từ đầu tháng 4 và cho biết nước này bị 4 tên lửa cùng nhiều máy bay không người lái nhắm vào. Học sinh được yêu cầu quay lại hình thức học trực tuyến, trong khi nhiều chuyến bay bị hủy do các mối đe dọa an ninh. Oman cho biết một tòa nhà cho công nhân cũng đã bị trúng đạn.

Ngoài khơi, các thủy thủ tàu thương mại chứng kiến một cuộc tấn công bằng máy bay không người lái nhằm vào tàu chở dầu JV Innovation treo cờ Quần đảo Marshall. Thuyền trưởng cho biết con tàu đang neo đậu chờ vượt eo biển thì bị tấn công. Các thủy thủ trên tàu lân cận cũng báo cáo đã nhìn thấy vụ nổ và đám cháy trên boong tàu.

Một tàu khác, HMM Namu, cũng bị nhắm trúng vào cuối ngày 4/5, theo công ty an ninh hàng hải Vanguard. UAE cho biết hai máy bay không người lái của Iran đã tấn công một tàu chở dầu thứ ba, thuộc sở hữu của công ty dầu khí quốc gia ADNOC, khi tàu này đang di chuyển qua eo biển.

Truyền thông nhà nước Iran cùng ngày công bố một bản đồ thể hiện phạm vi kiểm soát của lực lượng IRGC tại eo biển Hormuz, bao trùm cả Fujairah - điểm cuối của một đường ống mà UAE sử dụng để tránh sự phong tỏa tại eo biển Hormuz.

Eo biển Hormuz tiếp tục bất ổn giữa leo thang xung đột

Ông Jack Kennedy, người đứng đầu cơ quan phụ trách rủi ro quốc gia khu vực Trung Đông và Bắc Phi tại S&P Global Market Intelligence nhận định, Iran sẽ tiếp tục sử dụng các công cụ tác chiến bất đối xứng như máy bay không người lái và xuồng tấn công nhanh để nhắm vào tàu thuyền hoặc leo thang đối đầu với lực lượng Mỹ tại eo biển Hormuz.

IRGC đã bác bỏ sáng kiến của Tổng thống Donald Trump trong ngày 4/5, cảnh báo rằng các tàu đi qua khu vực mà không có sự cho phép của họ sẽ phải đối mặt với rủi ro nghiêm trọng.

“Không có bất kỳ thay đổi nào trong việc quản lý eo biển Hormuz”, ông Sardar Mohebbi, Người phát ngôn của IRGC, phát biểu với hãng tin Tasnim. Theo ông: “Các hoạt động hàng hải đi ngược lại những nguyên tắc do IRGC đề ra sẽ phải đối mặt với rủi ro nghiêm trọng. Những tàu vi phạm sẽ bị chặn lại bằng vũ lực".

Các chủ tàu cho biết họ không sẵn sàng mạo hiểm đi qua eo biển giữa lúc đối mặt với nguy cơ bị Iran tấn công và thiếu rõ ràng về cách thức triển khai chiến dịch mới của Mỹ nhằm khai thông tuyến hàng hải này. Chủ sở hữu người Đức của hai con tàu hiện đang mắc kẹt tại Vịnh Ba Tư cho biết các con tàu sẽ chỉ di chuyển khi chiến sự kết thúc và đạt được một thỏa thuận hòa bình đủ tin cậy.

“Một số công ty vận tải có thể cân nhắc đề xuất của Mỹ và chấp nhận rủi ro. Nhưng với các tập đoàn lớn, họ cần các đảm bảo an ninh mà hiện chưa được thiết lập", ông Lars Jensen, Giám đốc điều hành hãng tư vấn vận tải biển Vespucci Maritime có trụ sở tại Đan Mạch, nhận định.

Những diễn biến mới đã làm gia tăng bất định đối với eo biển Hormuz - nơi trung chuyển khoảng 1/5 lượng dầu toàn cầu, vốn đã bị Iran phong tỏa sau khi Mỹ và Israel tiến hành tấn công nước này ngày 28/2. Hàng triệu thùng dầu đã bị gián đoạn nguồn cung, trong khi hàng trăm tàu thuyền cùng thủy thủ đoàn vẫn mắc kẹt tại Vùng Vịnh. Mỹ đáp trả bằng việc phong tỏa các cảng của Iran và đánh chặn các tàu nằm trong “đội tàu bóng tối” vận chuyển dầu của nước này. Giá dầu tăng vọt vào đầu ngày 4/5 trước khi hạ nhiệt phần nào. Dầu Brent được giao dịch quanh mức 111 USD/thùng.

Các tàu chiến Mỹ đã tiến vào eo biển Hormuz từ đầu tháng 4/2026, lần đầu kể từ khi xung đột bùng phát. Giới phân tích quân sự cảnh báo rằng việc sử dụng lực lượng này để khai thông eo biển là nhiệm vụ khó khăn và nguy hiểm, do binh sĩ chỉ có vài giây để phản ứng trước các đòn tấn công từ lực lượng Iran bố trí gần khu vực đường biển hẹp.

Mỹ từng thực hiện nhiệm vụ hộ tống tàu tại Vùng Vịnh trong giai đoạn chiến tranh tàu chở dầu Iran - Iraq. Khi đó, Hải quân Mỹ có hơn 500 tàu đang hoạt động, so với khoảng 292 tàu trong biên chế hiện nay, theo Viện hải quân Mỹ.

Tổng thống Trump đã công bố sáng kiến mới mang tên “Dự án Tự do” trên mạng xã hội ngày 3/4. Mỹ đã liên hệ với hàng trăm tàu thương mại tại Vùng Vịnh và khuyến khích họ thử di chuyển qua eo biển. Ngay cả khi một số tàu có thể đi qua với sự hỗ trợ của Mỹ, con số này nhiều khả năng vẫn thấp hơn đáng kể so với khoảng 130 tàu/ngày trước khi chiến sự nổ ra.

Mỹ - Iran chấp nhận bế tắc trường kỳ tại Hormuz với cái giá cả thế giới phải chịu?

VOV.VN - Với các cuộc đàm phán giữa Mỹ và Iran một lần nữa vẫn bế tắc, cả Washington và Tehran đều phát tín hiệu về khả năng chịu đựng một tình trạng bế tắc kéo dài. Tuy nhiên, tình trạng bế tắc đó có thể buộc phần còn lại của thế giới phải trả giá đắt cho một cuộc chiến mà họ không lựa chọn.