Cuộc đua mới của rau quả Việt tại thị trường tỷ dân

Tầng lớp trung lưu Trung Quốc gia tăng

Ngành rau quả Việt Nam đang đứng trước yêu cầu chuyển đổi mạnh mẽ từ tăng trưởng dựa trên sản lượng sang phát triển dựa trên chất lượng, giá trị gia tăng và tính bền vững nhằm giữ vững và mở rộng thị phần tại thị trường Trung Quốc.

Tại Diễn đàn Thương mại Rau quả và Nông sản Việt Nam - Trung Quốc, ông Nguyễn Quốc Mạnh, Phó Cục trưởng Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật cho biết, những năm qua ngành rau quả Việt Nam đã phát triển nhanh cả về quy mô sản xuất lẫn xuất khẩu, trở thành một trong những lĩnh vực tăng trưởng mạnh nhất của ngành trồng trọt.

Công tác mở cửa thị trường đạt nhiều kết quả tích cực, đặc biệt với Trung Quốc - thị trường nhập khẩu rau quả lớn nhất của Việt Nam. Hai nước đã ký nhiều nghị định thư xuất khẩu đối với các sản phẩm như sầu riêng, măng cụt, mít, chuối, dừa, chanh leo, khoai lang, thạch đen và sầu riêng đông lạnh. Đồng thời, hai bên đang tiếp tục đàm phán để hoàn thiện các điều kiện xuất khẩu đối với nhãn, vải, chôm chôm, xoài, thanh long và nhóm cây có múi.

Trong cơ cấu xuất khẩu hiện nay, sầu riêng là ngành hàng tăng trưởng nổi bật nhất. Giai đoạn 2021-2025, Việt Nam đã xuất khẩu hơn 3 triệu tấn sầu riêng tươi và gần 190.000 tấn sầu riêng đông lạnh. Hiện có 28 quốc gia nhập khẩu sầu riêng tươi và hơn 20 quốc gia nhập khẩu sầu riêng đông lạnh của Việt Nam, trong đó Trung Quốc chiếm hơn 95% khối lượng xuất khẩu.

Tương tự, hơn 3,2 triệu tấn mít của Việt Nam đã được xuất khẩu ra thị trường quốc tế, trong đó khoảng 99% sản lượng xuất khẩu sang Trung Quốc. Những con số này cho thấy tiềm năng rất lớn của thị trường 1,4 tỷ dân đối với ngành rau quả Việt Nam.

Tuy nhiên, các thị trường nhập khẩu, đặc biệt là Trung Quốc, đang ngày càng siết chặt các yêu cầu về an toàn thực phẩm, truy xuất nguồn gốc, mã số vùng trồng, cơ sở đóng gói, bảo vệ môi trường và giảm phát thải carbon.

Phát biểu tại diễn đàn, Đại sứ Trung Quốc tại Việt Nam Hà Vĩ cho rằng, hợp tác nông nghiệp giữa hai nước đang bước sang giai đoạn phát triển sâu rộng hơn, chuyển từ trao đổi thương mại đơn thuần sang xây dựng chuỗi cung ứng toàn diện. Việc ngày càng nhiều loại nông sản Việt Nam được xuất khẩu chính ngạch vào Trung Quốc không chỉ giúp mở rộng đầu ra ổn định cho nông dân mà còn đáp ứng nhu cầu ngày càng tăng của người tiêu dùng Trung Quốc đối với các sản phẩm nhiệt đới chất lượng cao.

Hiện Việt Nam đã có hơn 20 loại rau quả được phép xuất khẩu chính ngạch vào thị trường này. Ông Hà Vĩ cho rằng hai nước đang có nhiều điều kiện thuận lợi để nâng tầm hợp tác nông nghiệp nhờ nền tảng tin cậy chính trị, sự cải thiện kết nối hạ tầng và quá trình chuyển đổi số trong thương mại nông sản.

Tuy nhiên, Đại sứ Trung Quốc đặc biệt nhấn mạnh vai trò của hải quan thông minh, cửa khẩu thông minh và công nghệ truy xuất nguồn gốc trong việc nâng cao hiệu quả thông quan, giảm chi phí logistics và tăng tính minh bạch của chuỗi cung ứng.

Đồng thời, trong nhiều năm, lợi thế của nông sản Việt Nam tại Trung Quốc chủ yếu đến từ nguồn cung dồi dào, khoảng cách địa lý gần và khả năng đáp ứng nhanh nhu cầu thị trường. Nhưng hiện tại tầng lớp trung lưu Trung Quốc gia tăng, nhu cầu tiêu dùng đang chuyển mạnh sang các sản phẩm chất lượng cao, an toàn thực phẩm và có nguồn gốc rõ ràng.

Chuyển từ cạnh tranh bằng sản lượng sang cạnh tranh bằng chất lượng

Ông Nguyễn Quốc Mạnh cho biết, đối với thị trường Trung Quốc, định hướng phát triển không chỉ dừng lại ở xuất khẩu sản phẩm tươi mà cần đẩy mạnh chế biến, chế biến sâu, xây dựng vùng nguyên liệu đạt chuẩn, tăng cường truy xuất nguồn gốc và hoàn thiện hệ thống logistics. Ngành rau quả Việt Nam cần chuyển từ tư duy sản xuất sang tư duy kinh tế nông nghiệp; từ xuất khẩu những gì mình có sang sản xuất những gì thị trường cần. Chỉ khi đáp ứng được các yêu cầu về chất lượng, minh bạch và phát triển bền vững, rau quả Việt Nam mới có thể nâng cao giá trị và mở rộng thị phần trên thị trường quốc tế.

Đồng quan điểm, ông Nguyễn Thanh Bình, Chủ tịch Hiệp hội Rau quả Việt Nam cho biết, đây vừa là cơ hội, vừa là thách thức đối với ngành rau quả Việt. Trung Quốc không chỉ là thị trường tiêu thụ lớn nhất mà còn là đối tác có ảnh hưởng lớn đến chuỗi giá trị nông sản khu vực. Việc liên tục nâng cao các tiêu chuẩn nhập khẩu đang tạo áp lực buộc doanh nghiệp Việt Nam phải thay đổi mô hình sản xuất và kinh doanh.

Rau quả hiện là một trong những lĩnh vực tăng trưởng nhanh nhất của ngành nông nghiệp với tốc độ tăng trưởng bình quân trên 20% mỗi năm. Nhiều mặt hàng như sầu riêng, thanh long, chuối, mít, bưởi và dừa đã xây dựng được vị thế đáng kể tại thị trường Trung Quốc.

Tuy nhiên, dư địa tăng trưởng trong thời gian tới không nằm ở việc mở rộng sản lượng bằng mọi giá mà ở khả năng nâng cao chất lượng và gia tăng giá trị. Điều đó đòi hỏi sự chuyển dịch từ sản xuất nhỏ lẻ sang liên kết chuỗi, từ xuất khẩu theo nhu cầu ngắn hạn sang đáp ứng các tiêu chuẩn dài hạn của thị trường.

Doanh nghiệp Việt Nam cần chuyển từ cạnh tranh bằng sản lượng sang cạnh tranh bằng chất lượng, độ an toàn và tính minh bạch của sản phẩm. Đồng thời, hoạt động thương mại cũng cần dịch chuyển từ xuất khẩu tiểu ngạch sang xuất khẩu chính ngạch, ổn định và bền vững hơn.

Ở chiều ngược lại, nhu cầu tìm kiếm nguồn cung ổn định của các doanh nghiệp Trung Quốc đang mở ra cơ hội hợp tác sâu rộng hơn với các doanh nghiệp Việt Nam có năng lực sản xuất bài bản. Đây được xem là nền tảng quan trọng để hình thành các chuỗi cung ứng nông sản quy mô lớn, đáp ứng yêu cầu của thị trường Trung Quốc cũng như các thị trường quốc tế khác.

Mỹ - Trung Quốc hạ nhiệt căng thẳng kinh tế, hé lộ quy mô gói xuất khẩu nông sản

VOV.VN - Nhà Trắng ngày 17/5 thông báo Trung Quốc cam kết mua tối thiểu 17 tỷ USD nông sản Mỹ mỗi năm trong giai đoạn 2026-2028. Đây được xem là một trong những kết quả đáng chú ý của cuộc gặp thượng đỉnh giữa Tổng thống Mỹ Donald Trump và Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình tại Bắc Kinh hồi tuần trước.