Đã mua Youtube, Spotify Premium, vì sao quán cà phê vẫn phải trả tiền bản quyền?

Trong bối cảnh các quy định pháp lý về sở hữu trí tuệ ngày càng được siết chặt, nhiều chủ cơ sở kinh doanh, đặc biệt là các quán cà phê, nhà hàng kinh doanh dịch vụ đang gặp phải những băn khoăn lớn về nghĩa vụ tài chính đối với âm nhạc. Một câu hỏi rất phổ biến được đặt ra là: "Tại sao tôi đã trả tiền đăng ký tài khoản Spotify Premium hoặc YouTube Premium hàng tháng rồi mà khi mở nhạc tại quán vẫn bị yêu cầu phải đóng thêm tiền bản quyền âm nhạc?".

Theo Luật sư Hoàng Hà (Đoàn Luật sư TPHCM), đây là một sự nhầm lẫn vô cùng phổ biến giữa tiền thuê dịch vụ nền tảng công nghệ và tiền bản quyền để sử dụng âm nhạc trong hoạt động kinh doanh thương mại.

Youtube, Spotify Premium chỉ dành cho cá nhân

Nhiều chủ kinh doanh dịch vụ thường mang tâm lý cho rằng, một khi họ đã bỏ tiền túi để mua gói dịch vụ cao cấp từ các nền tảng xuyên biên giới thì họ đương nhiên có toàn quyền sử dụng kho nhạc đó ở bất cứ đâu. Tuy nhiên, dưới góc độ pháp lý, bản chất của hai khoản phí này hoàn toàn tách biệt.

Giải thích về vấn đề này, Luật sư Hoàng Hà (Đoàn Luật sư TPHCM) khẳng định: “Đây là nhầm lẫn rất phổ biến giữa tiền thuê dịch vụ nền tảng và tiền bản quyền để sử dụng âm nhạc trong kinh doanh. Tiền trả cho Spotify hoặc YouTube Premium là tiền để cá nhân sử dụng dịch vụ theo điều khoản của nền tảng: nghe nhạc, xem video, không quảng cáo, tải về nghe offline trong phạm vi tài khoản. Khoản này không đồng nghĩa với việc quán được phát nhạc công khai cho khách trong hoạt động thương mại”.

Thực tế, chính các điều khoản sử dụng ràng buộc pháp lý mà người dùng thường có thói quen "bỏ qua" khi đăng ký tài khoản đã quy định rất rõ ranh giới nghiêm ngặt này. Nền tảng công nghệ chỉ cấp quyền cho người dùng cuối với tư cách là một cá nhân độc lập trong môi trường phi thương mại. Luật sư Hoàng Hà phân tích chi tiết:

“Spotify nêu rõ dịch vụ của họ chỉ dành cho mục đích cá nhân, phi thương mại và không được phát công khai tại doanh nghiệp như quán bar, nhà hàng, trường học. YouTube cũng đặt việc sử dụng dịch vụ trong khuôn khổ điều khoản và pháp luật áp dụng, nên tài khoản Premium không phải là giấy phép biểu diễn hoặc truyền đạt âm nhạc tại cơ sở kinh doanh”.

Để giúp các chủ kinh doanh có một cái nhìn trực diện và dễ hiểu hơn, tránh việc vô tình bước qua ranh giới vi phạm pháp luật, Luật sư Hoàng Hà nhấn mạnh:

“Nói dễ hiểu, Spotify hoặc YouTube bán cho người dùng quyền truy cập dịch vụ cá nhân. Còn chủ quán cần quyền sử dụng âm nhạc trong không gian kinh doanh. Hai khoản này khác nhau về người nhận tiền, phạm vi quyền và mục đích sử dụng”.

Chính vì vậy, việc một cơ sở kinh doanh dịch vụ ăn uống, giải trí đã hoàn thành việc trả tiền cho Spotify hay YouTube Premium không tự động làm mất đi nghĩa vụ bản quyền khi quán dùng âm nhạc để phục vụ khách. Đó là hai tầng trách nhiệm dân sự hoàn toàn khác nhau mà bất kỳ nhà quản lý nào cũng phải nắm rõ trước khi bấm nút "phát nhạc" tại địa điểm kinh doanh của mình.

Pháp luật không đặt tiêu chí âm lượng lớn hay nhỏ để miễn nghĩa vụ

Bên cạnh câu chuyện ngộ nhận về các gói tài khoản Premium, nhiều ý kiến cho rằng quán của họ có quy mô rất nhỏ, chỉ mở nhạc nền với âm lượng vừa đủ nghe, thậm chí có nơi phân trần rằng họ chỉ bật tivi đặt ở góc quán cho nhân viên xem giải trí, việc khách hàng ngồi uống nước vô tình nghe thấy âm thanh là ngoài ý muốn chứ quán không chủ đích dùng âm nhạc để câu kéo khách hàng.

Đối với những trường hợp này, Luật sư Hoàng Hà lưu ý các chủ quán không nên hiểu một cách máy móc rằng cứ từ ngày 1/7 là mọi cơ sở có phát ra âm thanh đều bị ép buộc phải nộp phí bản quyền âm nhạc. Ông phân tích rõ căn cứ cốt lõi phát sinh trách nhiệm pháp lý:

“Tiêu chí cốt lõi là có sử dụng tác phẩm âm nhạc, bản ghi âm, ghi hình đã công bố trong hoạt động kinh doanh, thương mại hay không. Nghị định 17/2023/NĐ-CP quy định việc sử dụng bản ghi âm, ghi hình đã công bố nhằm mục đích thương mại thì không phải xin phép nhưng phải trả tiền bản quyền theo thỏa thuận. Nếu không thỏa thuận được thì áp dụng biểu mức tại Phụ lục II hoặc giải quyết tại tòa án”.

Từ nền tảng pháp lý đó, Luật sư Hoàng Hà khẳng định các lập luận về mặt âm lượng hay quy mô nhỏ đều không có giá trị miễn trừ nghĩa vụ đóng phí: “Với trường hợp quán chỉ mở nhạc nền rất nhỏ, theo tôi vẫn có thể thuộc diện phải trả, nếu âm nhạc được phát trong không gian phục vụ khách và là một phần của trải nghiệm kinh doanh. Pháp luật không đặt tiêu chí âm lượng lớn hay nhỏ làm căn cứ miễn nghĩa vụ”.

Đặc biệt, đối với chiếc tivi đặt trong không gian quán – nơi ranh giới giữa việc "phục vụ đời sống nội bộ của nhân viên" và "khai thác không gian thương mại phục vụ khách" thường xuyên bị nhầm lẫn, Luật sư Hoàng Hà đưa ra góc nhìn bóc tách rất bản chất:

“Trường hợp bật tivi cho nhân viên xem nhưng khách cũng nghe được thì phải xét mục đích và thực tế sử dụng. Nếu tivi đặt trong khu vực phục vụ, mở thường xuyên, khách có thể nghe, xem như một phần không gian dịch vụ, rủi ro bị coi là sử dụng trong kinh doanh là có. Ngược lại, nếu tivi ở khu vực nội bộ, chỉ phục vụ sinh hoạt của nhân viên, không hướng tới khách hàng, không dùng để tạo không gian kinh doanh, thì có cơ sở để lập luận không thuộc diện phải trả. Điểm quyết định không phải là thiết bị gì, mà là âm nhạc có được khai thác trong hoạt động thương mại hay không”.

Như vậy, pháp luật quy định danh mục các loại hình thường thuộc diện bắt buộc phải chi trả bao gồm quán cà phê, nhà hàng, khách sạn, cửa hàng, siêu thị, trung tâm thương mại, spa, phòng gym, khu vui chơi, quán bar, karaoke, vũ trường và các cơ sở tương tự. Toàn bộ các mô hình này, nếu dùng âm nhạc để tạo không gian, phục vụ khách, tăng trải nghiệm dịch vụ hoặc hỗ trợ hoạt động kinh doanh thì đều phát sinh nghĩa vụ tài chính đối với chủ thể quyền sở hữu trí tuệ.

Tiền bản quyền đóng xong sẽ đi về đâu và tính thế nào?

Một câu hỏi được rất nhiều chủ quán cà phê, nhà hàng quan tâm là khoản tiền họ đóng hàng năm thực chất sẽ đi đâu và được phân chia như thế nào. Tiền bản quyền thu được từ các cơ sở kinh doanh sẽ được nộp cho chủ sở hữu quyền hoặc các tổ chức đại diện tập thể được ủy quyền hợp pháp. Khoản tiền này được phân rã thành các lớp quyền rất rõ ràng cho từng nhóm đối tượng sáng tạo.

Giải thích về cấu trúc dòng tiền này, Luật sư Hoàng Hà cho biết: “Tiền bản quyền âm nhạc hiện nay được nộp cho chủ sở hữu quyền hoặc tổ chức đại diện tập thể được ủy quyền hợp pháp. Khoản tiền này được phân rã thành hai nhóm: Quyền tác giả đối với nhạc, lời, giai điệu (thường liên quan đến nhạc sĩ) và Quyền liên quan đối với bản ghi âm, cuộc biểu diễn (liên quan đến ca sĩ, nhạc công, nhà sản xuất bản ghi)”.

Về cơ chế phân chia định lượng, Luật sư dẫn chứng quy định mặc định tại Điều 35 Nghị định 17/2023/NĐ-CP: “Nếu các bên không có thỏa thuận khác, tỷ lệ phân chia mặc định là chủ sở hữu quyền tác giả hưởng 50%, người biểu diễn hưởng 25%, chủ sở hữu quyền liên quan đối với bản ghi âm, ghi hình hưởng 25% trên tổng số tiền bản quyền thu được. Vì vậy, chủ quán cần hỏi rõ khoản mình đóng là quyền tác giả, quyền liên quan hay cả hai. Nếu không làm rõ, rủi ro lớn nhất là trả rồi nhưng vẫn thiếu một lớp quyền, hoặc bị yêu cầu trả trùng cho cùng một phạm vi sử dụng”.

Để tránh tình trạng các đơn vị đi thu tự ý áp đặt mức phí vô căn cứ, Luật sư Hoàng Hà nhấn mạnh việc cần thiết phải bám sát biểu mức do Nhà nước ban hành tại Phụ lục II Nghị định 17/2023/NĐ-CP (được sửa đổi bởi Nghị định 134/2026/NĐ-CP):

“Đây là văn bản của Chính phủ, không phải biểu phí do các tổ chức tự ban hành. Công thức nền tảng là tiền bản quyền trong năm bằng mức lương cơ sở nhân với hệ số điều chỉnh tùy loại hình kinh doanh, quy mô, diện tích. Với quán cà phê, giải khát, cách tính thường dựa trên diện tích sử dụng”.

Tuy nhiên, Luật sư lưu ý khung pháp lý này mang tính chất định hướng và là bệ đỡ sau cùng khi xảy ra tranh chấp, chứ không bắt buộc áp dụng một cách máy móc: “Nguyên tắc đầu tiên vẫn là thỏa thuận giữa bên sử dụng nhạc và chủ sở hữu quyền. Chỉ khi không thỏa thuận được thì mới áp dụng biểu mức của Chính phủ hoặc giải quyết tại tòa án. Vì vậy, chủ cơ sở hoàn toàn có quyền thương lượng chi tiết về loại quyền, phạm vi sử dụng (nhạc nền hay sự kiện), diện tích tính phí, cũng như cách thức thanh toán linh hoạt”.

Tóm lại, khung pháp lý vĩ mô là do Nhà nước thiết lập để giữ trật tự thị trường, còn mức thu cụ thể bắt buộc phải dựa trên cơ sở hợp đồng dân sự. Chủ quán không nên cực đoan từ chối đóng phí, nhưng ngược lại cũng tuyệt đối không "nhắm mắt chi trả" nếu bên thu chưa chứng minh được đầy đủ quyền đại diện pháp lý và căn cứ tính phí minh bạch.

Thu phí bản quyền âm nhạc: Liệu quán cà phê có tìm đến nhạc AI?

VOV.VN - Từ ngày 1/7, quy định thu phí bản quyền âm nhạc đối với quán cà phê, nhà hàng tiếp tục thu hút nhiều ý kiến. Nhạc sĩ Tuấn Cry cho rằng việc trả phí bản quyền là sự tôn trọng công sức sáng tạo, đồng thời chia sẻ quan điểm về khả năng các cơ sở kinh doanh chuyển sang sử dụng nhạc AI để tiết kiệm chi phí.