Không trả tiền bản quyền âm nhạc, quán cà phê có thể bị xử lý ra sao?

Âm nhạc là một phần không thể thiếu giúp tạo nên không gian và giữ chân khách hàng tại các quán cà phê, nhà hàng. Tuy nhiên, việc sử dụng các tác phẩm âm nhạc, bản ghi âm, ghi hình đã công bố nhằm mục đích thương mại mà chưa xin phép, chưa ký hợp đồng hoặc chưa thực hiện nghĩa vụ đóng phí bản quyền sẽ khiến các cơ sở kinh doanh phải đối mặt với những rủi ro pháp lý rất lớn.

Theo phân tích của Luật sư Hoàng Hà (Đoàn Luật sư TPHCM), các hành vi vi phạm này có thể bị xử lý đồng thời theo nhiều chế tài nghiêm khắc từ hành chính đến dân sự.

Ba hướng xử lý nghiêm khắc từ dân sự đến hành chính

Nhiều chủ quán cà phê nhỏ vẫn mang tâm lý chủ quan rằng việc "bật nhạc cho vui" thì không ai để ý, hoặc cùng lắm khi có người đến nhắc nhở thì tắt đi là xong. Tuy nhiên, Luật sư Hoàng Hà (Đoàn Luật sư TPHCM) cảnh báo:

“Nếu quán cà phê hoặc nhà hàng mở nhạc trong hoạt động kinh doanh nhưng chưa xin phép, chưa ký hợp đồng hoặc chưa trả tiền bản quyền trong trường hợp phải trả, thì có thể bị xử lý theo ba hướng. Thứ nhất là yêu cầu dân sự từ chủ thể quyền. Chủ sở hữu quyền hoặc tổ chức đại diện hợp pháp có thể yêu cầu quán dừng sử dụng nhạc, ký hợp đồng, thanh toán tiền bản quyền còn thiếu và bồi thường thiệt hại nếu chứng minh được thiệt hại. Luật Sở hữu trí tuệ cho phép chủ thể quyền yêu cầu chấm dứt hành vi xâm phạm, bồi thường thiệt hại, yêu cầu cơ quan nhà nước xử lý hoặc khởi kiện”.

Thứ hai là xử phạt hành chính. Luật sư Hoàng Hà dẫn Nghị định 341/2025/NĐ-CP, hành vi không trả tiền bản quyền cho chủ sở hữu quyền tác giả, chủ sở hữu quyền liên quan, người biểu diễn khi sử dụng tác phẩm, bản ghi âm, ghi hình đã công bố nhằm mục đích thương mại tại nhà hàng, quán cà phê, khách sạn, cửa hàng, siêu thị, trung tâm thương mại, cơ sở thể dục, chăm sóc sức khỏe, thẩm mỹ và hoạt động tương tự có thể bị phạt từ 10 triệu đến 20 triệu đồng đối với cá nhân hoặc hộ kinh doanh. Nếu chủ thể vi phạm là tổ chức, mức phạt gấp đôi, tức 20 triệu đến 40 triệu đồng.

Thứ ba là biện pháp khắc phục hậu quả. Theo Luật sư Hoàng Hà, ngoài tiền phạt, cơ sở kinh doanh vẫn có thể bị buộc chấm dứt hành vi vi phạm, buộc trả tiền bản quyền, hoặc bị yêu cầu bồi thường qua thủ tục dân sự. Điều 35 Nghị định 17/2023/NĐ-CP cũng đặt nguyên tắc sử dụng bản ghi âm, ghi hình đã công bố nhằm mục đích thương mại thì không phải xin phép nhưng phải trả tiền bản quyền theo thỏa thuận hoặc theo biểu mức nếu không thỏa thuận được”.

Như vậy, cái giá phải trả cho việc tiết kiệm một khoản phí bản quyền nhỏ hàng tháng lại là những án phạt lên tới hàng chục triệu đồng, đi kèm với nguy cơ bị phong tỏa hoạt động phát nhạc.

Các tổ chức như VCPMC, RIAV không có quyền xử phạt hành chính

Một trong những hiểu lầm kinh điển và gây ra nhiều sự xung đột, tranh cãi gay gắt trên thực tế là việc nhiều chủ quán cà phê lầm tưởng rằng các tổ chức đại diện bản quyền như Trung tâm Bảo vệ Quyền tác giả Âm nhạc Việt Nam (VCPMC), Hiệp hội Công nghiệp Ghi âm Việt Nam (RIAV) hay Hiệp hội Ghi âm Việt Nam (IPCC) là các cơ quan thanh tra công quyền, có quyền lực pháp lý để lập biên bản vi phạm hành chính và trực tiếp ra quyết định phạt tiền cơ sở của họ. Từ sự hiểu lầm này, nhiều chủ quán nảy sinh tâm lý chống đối, từ chối tiếp đón hoặc không thèm làm việc khi nhân viên của các tổ chức này đến liên hệ.

Để làm rõ ranh giới quyền lực này dưới góc độ luật định, trả lại đúng bản chất của quy trình thực thi pháp luật, Luật sư Hoàng Hà phân tích và đính chính rõ:

“Cần tách rõ người phát hiện, người yêu cầu xử lý và cơ quan có thẩm quyền xử phạt. VCPMC, RIAV, IPCC hoặc chủ sở hữu quyền có thể phát hiện việc sử dụng nhạc, ghi nhận chứng cứ, gửi thông báo yêu cầu thanh toán, đề nghị ký hợp đồng hoặc yêu cầu chấm dứt sử dụng. Tuy nhiên, các tổ chức này không có quyền xử phạt hành chính. Họ chỉ là chủ thể quyền hoặc tổ chức đại diện quyền, có quyền yêu cầu cơ quan nhà nước xử lý nếu cho rằng có vi phạm”.

Vậy cơ quan nào mới thực sự có đầy đủ tư cách pháp lý để thanh tra và ra quyết định xử phạt hành chính đối với một quán cà phê dùng nhạc vi phạm bản quyền? Luật sư Hoàng Hà chỉ rõ danh mục các cơ quan công quyền nắm giữ thẩm quyền này:

“Cơ quan có thẩm quyền xử lý gồm Chủ tịch UBND các cấp, các cơ quan thuộc ngành văn hóa, trong đó có Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch hoặc Sở Văn hóa và Thể thao. Nghị định 341/2025/NĐ-CP cũng quy định thẩm quyền xử phạt cho một số cơ quan chuyên ngành khác tùy bối cảnh vi phạm, như báo chí, phát thanh truyền hình, xuất bản, giao thông công cộng và lực lượng quản lý thị trường trong phạm vi chức năng được giao”.

Bên cạnh đó, Luật sư cũng mô tả một cách trực quan, chi tiết về quy trình xử lý trên thực tế để các chủ kinh doanh nắm rõ lộ trình, từ đó có cách ứng xử phù hợp, chuyên nghiệp:

“Quy trình thực tế thường bắt đầu từ việc tổ chức đại diện quyền hoặc chủ sở hữu quyền ghi nhận quán đang sử dụng nhạc, sau đó gửi thông báo yêu cầu quán xuất trình hợp đồng, hóa đơn, giấy phép hoặc làm việc để ký hợp đồng. Nếu quán không hợp tác, hồ sơ có thể được chuyển đến cơ quan có thẩm quyền. Nghị định 341/2025/NĐ-CP ghi nhận chủ thể quyền, tổ chức, cá nhân bị thiệt hại hoặc phát hiện hành vi xâm phạm có quyền yêu cầu cơ quan nhà nước có thẩm quyền xử phạt vi phạm hành chính. Khi tiếp nhận, cơ quan nhà nước sẽ kiểm tra, lập biên bản nếu có căn cứ, yêu cầu bên sử dụng giải trình, cung cấp chứng từ, rồi ra quyết định xử phạt hoặc áp dụng biện pháp khắc phục hậu quả nếu đủ điều kiện. Chủ cơ sở vẫn có quyền giải trình, chứng minh đã được cấp phép, đã trả tiền hoặc khiếu nại quyết định xử phạt nếu cho rằng việc xử lý không đúng”.

Nhạc AI, nhạc tự sáng tác hay Royalty-free không mặc nhiên được miễn phí

Để tìm đường né tránh việc đóng phí bản quyền, không ít chủ kinh doanh tính đến các giải pháp thay thế như tự viết nhạc, sử dụng trí tuệ nhân tạo (AI) tạo nhạc, hoặc tải các kho nhạc miễn phí. Tuy nhiên, Luật sư Hoàng Hà lưu ý đây không phải là chiếc "kim bài miễn tử":

“Nhạc thuê người sáng tác riêng không mặc nhiên thuộc về chủ quán. Phải xem hợp đồng thuê sáng tác... Nếu hợp đồng chỉ ghi “sáng tác bài hát” mà không chuyển giao quyền tài sản, quyền làm bản ghi, quyền phát tại cơ sở kinh doanh, thì chủ quán vẫn có thể thiếu quyền. Nhạc AI cũng không đồng nghĩa với miễn bản quyền... Nếu nhạc AI mô phỏng giọng ca sĩ, lấy sample, beat, lời, giai điệu hoặc bản ghi có bản quyền, thì vẫn có thể phải xin phép, trả tiền, thậm chí bị khiếu nại”.

Đối với trào lưu sử dụng các kho nhạc quốc tế được dán nhãn "royalty-free" hay "no copyright", Luật sư Hà phân tích các bẫy pháp lý ngầm:

“Các cụm từ 'royalty free' hoặc 'no copyright' không nên được hiểu giản đơn là muốn dùng thế nào cũng được. Đây thường chỉ là cách gọi thương mại, còn quyền sử dụng thật sự nằm trong điều khoản cấp phép của từng kho nhạc. Chủ cơ sở cần kiểm tra trước hết là giấy phép có cho sử dụng thương mại hay không. Mở nhạc trong quán cà phê, nhà hàng... là sử dụng trong hoạt động kinh doanh, nên giấy phép chỉ cho 'personal use' hoặc 'non commercial use' là không đủ. Thứ hai, phải xem giấy phép có cho phát công khai tại địa điểm kinh doanh hay chỉ cho dùng trong video, podcast... Nhiều kho nhạc cho phép chèn vào clip YouTube nhưng không đồng nghĩa cho phép phát làm nhạc nền tại cửa hàng”.

Hãy coi bản quyền âm nhạc là chi phí vận hành cần quản trị từ đầu

Để âm nhạc thực sự trở thành công cụ hỗ trợ kinh doanh đắc lực, tăng doanh thu mà không biến thành ngòi nổ phát sinh các tranh chấp pháp lý tai hại, Luật sư Hoàng Hà đưa ra những lời khuyên chiến lược, mang tính thực tiễn cao dành riêng cho các hộ kinh doanh quy mô nhỏ:

“Theo tôi hộ kinh doanh nhỏ không nên nhìn bản quyền âm nhạc như một khoản 'phí bất ngờ', mà nên coi đây là một phần chi phí vận hành cần được quản trị từ đầu. Việc đầu tiên là kiểm kê nhu cầu thật sự. Quán có cần mở nhạc suốt ngày không, hay chỉ cần vài khung giờ, vài khu vực, một chi nhánh, một playlist cố định. Phạm vi càng rõ thì càng có cơ sở thương lượng mức phí phù hợp, tránh trả theo gói rộng hơn nhu cầu thực tế.

Thứ hai, phải chọn nguồn nhạc hợp pháp. Không nên dùng tài khoản cá nhân Spotify, YouTube, CD, USB rồi cho rằng đã đủ quyền. Chủ quán có thể cân nhắc một trong ba hướng: ký hợp đồng với tổ chức đại diện quyền phù hợp; mua gói nhạc thương mại dành riêng cho cơ sở kinh doanh; hoặc dùng nhạc tự sáng tác, nhạc thuê riêng, nhạc AI, royalty free nhưng phải có giấy phép cho sử dụng thương mại và phát tại địa điểm kinh doanh.

Thứ ba, khi có đơn vị đến thu, cần yêu cầu họ làm rõ thu cho quyền nào. Quyền tác giả là phần nhạc, lời, giai điệu. Quyền liên quan là bản ghi âm, ca sĩ, người biểu diễn, nhà sản xuất bản ghi. Chủ quán cần xem hợp đồng có bao gồm một quyền hay cả hai quyền, danh mục tác phẩm nào, thời hạn bao lâu, địa điểm nào, có hóa đơn và chứng từ hay không”.

Cuối cùng, một nguyên tắc "vàng" trong quản trị rủi ro pháp lý kinh doanh được Luật sư nhấn mạnh chính là kỹ năng đàm phán hợp đồng văn bản và ý thức lưu trữ hồ sơ chứng cứ đối soát:

“Cách làm an toàn là ghi rõ trong hợp đồng: quán sử dụng nhạc vào khung giờ nào, khu vực nào, mục đích gì, số ngày hoạt động trong tuần, loại quyền được cấp và mức phí tương ứng. Nếu hợp đồng chỉ ghi chung chung 'sử dụng âm nhạc tại cơ sở kinh doanh' thì sau này rất khó tranh luận rằng mình chỉ dùng hạn chế để yêu cầu giảm phí. Phải lưu hồ sơ. Hợp đồng, hóa đơn, playlist, điều khoản nền tảng, email trao đổi, giấy phép tải nhạc là căn cứ quan trọng nếu sau này bị kiểm tra hoặc bị yêu cầu trả thêm”.

Thu phí bản quyền âm nhạc: Liệu quán cà phê có tìm đến nhạc AI?

VOV.VN - Từ ngày 1/7, quy định thu phí bản quyền âm nhạc đối với quán cà phê, nhà hàng tiếp tục thu hút nhiều ý kiến. Nhạc sĩ Tuấn Cry cho rằng việc trả phí bản quyền là sự tôn trọng công sức sáng tạo, đồng thời chia sẻ quan điểm về khả năng các cơ sở kinh doanh chuyển sang sử dụng nhạc AI để tiết kiệm chi phí.