Giữ hồn đất nung trên nền tảng số ở Lâm Đồng

Giữ hồn đất nung

“Tôi học nghề từ bà Đặng Thị Quá, bà chỉ dạy xong, tôi thực hành liền, làm y chang, muốn sáng tạo thêm thì mình hỏi bà. Tôi bắt đầu học từ khoảng năm 1978 - 1979". "Trước đây làng này có hơn 120 hộ làm nghề gốm, nay còn chưa tới 20 hộ. Vì nguyên liệu ngày càng cạn kiệt, khó kiếm hơn trước. Hồi đó nghề gốm kiếm ăn được, còn nay lấy công làm lời”.

Đó là lời bộc bạch của bà Lương Thị Hoà và ông Lâm Hùng Sổi - 2 nghệ nhân lớn tuổi ở làng gốm Bình Đức, thôn Phan Hiệp, xã Bắc Bình, tỉnh Lâm Đồng (khu vực huyện Bắc Bình, tỉnh Bình Thuận cũ).

Gắn bó với nghề làm gốm hàng chục năm nay, cả hai nghệ nhân trên là những “cây đại thụ” của làng nghề. Với ông bà, giá trị của gốm Bình Đức không chỉ có ở chiều sâu văn hóa về tín ngưỡng cộng đồng người Chăm mà còn là câu chuyện về sự bền bỉ lặng thầm giữ nghề giữa dòng chảy hiện đại.

Làng gốm Bình Đức đã có từ lâu đời, gắn chặt với đời sống, phong tục tập quán của người Chăm. Việc trao truyền được thực hiện bằng phương thức kể chuyện và thực hành hằng ngày thông qua “Mẹ truyền con nối”. Bằng đôi tay khéo léo và những bước chân theo nhịp điệu nhẹ nhàng di chuyển xoay quanh chiếc bàn kê cố định, những nghệ nhân đã biến những cục đất sét vô tri thành các sản phẩm gốm tinh tế.

Với giá trị độc đáo, ngày 29/11/2022 Tổ chức Khoa học, Giáo dục và Văn hóa của Liên Hợp Quốc (UNESCO) đưa nghệ thuật làm gốm của người Chăm vào Danh sách Di sản văn hóa phi vật thể cần bảo vệ khẩn cấp. Đây chính là sự khẳng định, trân trọng của thế giới về một nét văn hóa, nhưng cũng là lời “nhắc nhở” để người dân hiểu hơn ý nghĩa của di sản, từ đó có những biện pháp bảo tồn, gìn giữ bản sắc dân tộc.

Hiện nay, trong bối cảnh đất nước đẩy mạnh chuyển đổi số, làng gốm Bình Đức cũng đang chuyển mình. Thế hệ trẻ chính là những người sẵn sàng đổi mới tư duy, ứng dụng công nghệ số trong việc bảo tồn di sản và đưa sản phẩm gốm Chăm Bình Đức vươn xa hơn.

Lan toả hồn đất trên nền tảng số

Chị Xích Mai Chi sinh ra trong gia đình nhiều đời làm gốm nên sớm quen với mùi đất, mùi khói mỗi khi nung gốm. Nhưng thay vì đốt bằng củi lộ thiên, chị lại nghiên cứu xây lò để nung gốm bằng than; thay vì chỉ bán cho thương lái như trước đây, nay chị mạnh dạn đưa sản phẩm lên YouTube, Facebook, Zalo để quảng bá và nhận được nhiều đơn hàng trong và ngoài tỉnh.

“Gia đình tôi gắn bó với nghề làm gốm khá lâu rồi. Ngoài các mặt hàng truyền thống như nồi, niêu, lò bánh căn, ấm đun nước… tôi còn đăng bài, làm video giới thiệu sản phẩm trên mạng xã hội. Nhờ vậy, khách hàng biết đến nhiều hơn. Trung bình mỗi tháng, tôi bán được hơn 200 đơn hàng trên toàn quốc” - chị Chi nói. 

Những đoạn clip quay cảnh nhào đất, tạo hình, nung gốm… không chỉ là câu chuyện kể về nghề làm gốm của người Chăm nơi đây mà còn giúp đưa sản phẩm gốm Bình Đức vượt khỏi ranh giới làng quê, đến với thị trường xa hơn, rộng lớn hơn.

Cùng chung khát vọng đó, chị Dụng Nguyễn Thị Tường Vôn, một người con của làng gốm Bình Đức cũng đã kế thừa nghề truyền thống của mẹ và bà.

Theo chị Vôn, khi sản phẩm thủ công được nâng tầm trải nghiệm và kể bằng câu chuyện văn hóa, giá trị của nó sẽ cao hơn và bền vững hơn nhiều so với việc chỉ bán một món đồ gia dụng đơn thuần.

“Từ xưa tới giờ các hộ gia đình gốm ở trong làng Bình Đức chỉ bán theo truyền thống, tức là có thị trường tiêu thụ cố định như là ở chợ, ở các thương lái, bây giờ mình phải mở rộng hơn trên các nền tảng số, đăng ký vào các sàn giao dịch như là Shopee hay là Lazada… thì tôi phát triển theo hướng đó. Làm sao cho gốm của mình vừa là đem lại kinh tế, vừa khẳng định giá trị của làng gốm Bình Đức” - chị Vôn cho biết. 

Ông Trần Quốc Tuấn, Phó Chủ tịch UBND xã Bắc Bình, tỉnh Lâm Đồng cho biết, thời gian qua, địa phương tranh thủ các nguồn vốn, đặc biệt là Chương trình mục tiêu Quốc gia về phát triển kinh tế vùng đồng bào dân tộc thiểu số để hỗ trợ đào tạo nghề, đầu tư cơ sở vật chất và thúc đẩy chuyển đổi số trong làng nghề. Song song đó địa phương còn chú trọng trang bị kỹ năng công nghệ thông tin, hướng dẫn livestream bán hàng, quảng bá sản phẩm trên nền tảng số cho bà con quan tâm.

“Hiện nay, làng gốm Chăm Bình Đức đang có xu hướng phát triển tốt, mẫu mã phong phú hơn, thị trường mở rộng hơn. Quan trọng nhất là nghề truyền thống được giữ gìn và tiếp nối bằng việc các bạn trẻ quảng bá và buôn bán trên các nền tảng xã hội" - ông Tuấn nói.

Nhờ không gian mạng mà sản phẩm gốm truyền thống Bình Đức, thôn Phan Hiệp, xã Bắc Bình, tỉnh Lâm Đồng được nhiều người biết đến.

Việc đưa sản phẩm gốm lên không gian số đang tạo nên mạch nối vững vàng, để chuyện làng, chuyện nghề và tín ngưỡng văn hóa Chăm được lưu giữ bền vững và vươn xa hơn.

Kể chuyện văn hóa Chăm trên đồi Bà Nài ở Lâm Đồng

VOV.VN - Tháp Pô Sah Inư là công trình kiến trúc Chăm cổ với hơn trăm năm tuổi, tọa lạc trên đồi Bà Nài, phường Phú Thủy, tỉnh Lâm Đồng (khu vực Thành phố Phan Thiết, tỉnh Bình Thuận cũ). Với những giá trị lịch sử và văn hóa độc đáo, điểm di tích này từ lâu đã thu hút đông đảo du khách trong và ngoài nước.