Gỡ "điểm nghẽn", kiến tạo nguồn cầu cho xuất bản

Thị trường xuất bản phát triển chưa tương xứng

Sáng 9/8, tiếp tục Chương trình Kỳ họp, Quốc hội thảo luận tại hội trường về dự án Luật Xuất bản (sửa đổi). Phiên thảo luận diễn ra trong bối cảnh Nghị quyết số 80 của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa và Chỉ thị số 04 của Ban Bí thư về hoạt động xuất bản đang được triển khai mạnh mẽ. Các văn kiện này đặt ra yêu cầu cấp bách phải tái định vị ngành xuất bản: Không coi đây là lĩnh vực hỗ trợ đơn thuần, mà phải phát triển thành vũ khí tư tưởng sắc bén, trụ cột hạ tầng tri thức quốc gia, công cụ ngoại giao văn hóa và một ngành kinh tế - công nghệ quan trọng.

Dự thảo đẩy mạnh cải cách hành chính, tăng cường phân cấp, phân quyền và chuyển đổi tư duy từ quản lý xuất bản phẩm đơn thuần sang quản lý hệ sinh thái xuất bản trong môi trường số, áp dụng các hình thức hậu kiểm phù hợp để giải phóng nguồn lực.

Đánh giá về thực trạng, các đại biểu nhận định dự thảo luật mới nhất đã có bước chuyển tư duy đột phá sau hơn 13 năm thi hành: đẩy mạnh phân cấp phân quyền, chuyển từ quản lý xuất bản phẩm đơn thuần sang quản lý hệ sinh thái xuất bản số và áp dụng cơ chế hậu kiểm phù hợp.

Tuy nhiên, đại biểu Vũ Văn Tiến (Đoàn ĐBQH TP. Hải Phòng) phân tích: "Dù đóng góp kinh tế của ngành xuất bản còn khiêm tốn, giá trị tư tưởng, văn hóa mà ngành mang lại cho đất nước là rất lớn. Vì thế, nếu không kiến tạo được nguồn cầu, thị trường xuất bản sẽ khó tạo bước phát triển đột phá".

Từ góc nhìn này, đại biểu Vũ Văn Tiến khẳng định, sửa đổi Luật Xuất bản không chỉ dừng lại ở việc tháo gỡ các vướng mắc thể chế thuần túy, mà cốt lõi là phải tạo dựng được một hệ sinh thái đọc, mở rộng thị trường và kiến tạo nguồn cầu đủ lớn để ngành xuất bản phát triển bền vững.

Đại biểu Nguyễn Thị Yến Nhi (Đoàn ĐBQH tỉnh Vĩnh Long) cho biết, tán thành việc quy định tại Điều 3: xuất bản vừa thuộc lĩnh vực văn hóa tư tưởng, vừa là ngành kinh tế công nghệ. Dù vậy, thực trạng hiện nay cho thấy nếu thiếu cơ chế cụ thể, ranh giới giữa nhiệm vụ chính trị và bài toán thị trường sẽ rất khó hài hòa.

Bên cạnh đó, sự bùng nổ của không gian mạng đang tạo ra khoảng trống pháp lý trong quản lý xuất bản phẩm số, cùng với nguy cơ buông lỏng biên tập, "bán giấy phép" trong hoạt động liên kết xuất bản khi chạy theo doanh thu.

Cần tăng đầu tư ngân sách để đặt hàng, mua sách

Để tháo gỡ điểm nghẽn này, đại biểu Vũ Văn Tiến đề xuất, cần coi hệ thống thư viện là một trong những động lực quan trọng để kích cầu thị trường xuất bản. Nhà nước cần tăng đầu tư ngân sách để đặt hàng, mua sách, không chỉ sách giáo khoa, bổ sung cho các thư viện công lập và thư viện trường học; đồng thời phát triển hệ thống thư viện số dùng chung, đa ngôn ngữ và đầu tư quyền truy cập các cơ sở dữ liệu học thuật.

Cùng với mở rộng đầu ra cho sách, cần hình thành nhu cầu đọc từ sớm. Theo đó, việc đưa tiết đọc sách trở thành hoạt động thường xuyên trong trường học sẽ góp phần hình thành thói quen đọc cho học sinh, phát triển văn hóa đọc và giảm sự phụ thuộc vào các thiết bị điện tử.

Về dài hạn, cần thành lập Quỹ xuất bản quốc gia và Quỹ dịch thuật quốc gia. Trong đó, Quỹ xuất bản quốc gia tập trung hỗ trợ các đầu sách có giá trị về khoa học, công nghệ, văn hóa, lịch sử; Quỹ dịch thuật quốc gia hỗ trợ đưa sách Việt Nam ra nước ngoài, đồng thời mua bản quyền những tác phẩm tinh hoa của thế giới để dịch và xuất bản tại Việt Nam.

Không chỉ bài toán thị trường, chất lượng nguồn nhân lực cũng là một yếu tố quyết định sức cạnh tranh của ngành xuất bản. Đại biểu Vũ Văn Tiến đề nghị có chính sách đào tạo và đãi ngộ phù hợp để xây dựng đội ngũ làm xuất bản có bản lĩnh chính trị vững vàng, trình độ chuyên môn cao.

Trong đó, có thể nghiên cứu miễn học phí cho sinh viên ngành xuất bản tương tự một số ngành đặc thù như sư phạm, lý luận chính trị; hoặc áp dụng chính sách học bổng như đối với các ngành khoa học cơ bản, công nghệ chiến lược. Cùng với đó, cần có chính sách đãi ngộ tương xứng đối với các vị trí then chốt, trực tiếp tham gia giữ vững mặt trận tư tưởng, trong đó nghiên cứu quy định cụ thể phụ cấp trách nhiệm đối với Tổng biên tập và Biên tập viên.

Tiếp nối giải pháp kích cầu, đại biểu Nguyễn Thị Yến Nhi kiến nghị đối với các chính sách ưu đãi (Điều 7) phục vụ đồng bào dân tộc thiểu số, vùng sâu vùng xa, trẻ em và đối tượng yếu thế, dự thảo luật cần cụ thể hóa về nguồn lực, định mức và cơ chế đặt hàng để chính sách thực sự đi vào cuộc sống, tránh dừng lại ở "quy định khung".

Cùng với đó, tiếp tục khẳng định nguyên tắc nhà xuất bản chịu trách nhiệm cuối cùng về nội dung, không được chuyển giao quyền quyết định nội dung dưới bất kỳ hình thức nào; đồng thời quy định rõ trách nhiệm của đối tác liên kết khi xảy ra vi phạm.

Đối với chính sách hỗ trợ xuất bản đại biểu Nguyễn Thị Sửu (Đoàn ĐBQH TP Huế) đề nghị: “Nguồn lực Nhà nước cần được sử dụng có trọng tâm đối với những giá trị tri thức mà thị trường khó tự bảo đảm. Dự thảo đã quy định việc đặt hàng, giao nhiệm vụ, đấu thầu đối với xuất bản phẩm phục vụ nhiệm vụ chính trị, vùng khó khăn, trẻ em, người khiếm thị và các nhóm yếu thế; đồng thời hỗ trợ bản quyền, dịch thuật, biên soạn, xuất bản và phát hành. Chính sách này cần thực hiện theo nguyên tắc “Nhà nước đầu tư có mục tiêu vào những giá trị mà thị trường khó tự bảo đảm chứ không bao cấp tràn lan”. Đây là đầu tư cho tài sản tri thức lâu dài của quốc gia, trong đó có việc bảo tồn và phát triển ngôn ngữ các dân tộc thiểu số".

Chấn chỉnh, nâng cao chất lượng xuất bản trong tình hình mới

VOV.VN - Sáng 7/8, Ban Tuyên giáo Trung ương phối hợp cùng Bộ Văn hoá, Thể thao và Du lịch, Hội Xuất bản Việt Nam tổ chức Hội nghị giao ban công tác xuất bản.