Khơi dậy nguồn lực sáng tạo

Di sản không chỉ là những gì chúng ta giữ lại từ quá khứ. Di sản còn có thể là nguyên liệu để tạo nên những giá trị mới cho tương lai. Một lễ hội có thể trở thành thương hiệu du lịch; một bộ phim có thể mở ra một không gian sáng tạo; một làn điệu dân gian, một nghề truyền thống hay một câu chuyện của vùng đất có thể được kể lại bằng những cách mới để chạm đến công chúng hôm nay.

Nhưng để một di sản thực sự trở thành “nguồn lực phát triển”, chỉ sáng tạo thôi chưa đủ. Cần một hệ sinh thái đủ rộng để kết nối, đầu tư, tổ chức và đưa những giá trị văn hóa ấy đến với công chúng và thị trường.

Mỗi mùa hè, Đà Nẵng lại bừng sáng với những đêm pháo hoa rực rỡ. Từ những màn trình diễn nghệ thuật trên sông Hàn, Lễ hội Pháo hoa quốc tế Đà Nẵng – DIFF đã không còn đơn thuần là một sự kiện giải trí, mà từng bước trở thành một sản phẩm văn hóa – du lịch có sức hút, đưa hình ảnh thành phố Đà Nẵng đến với hàng triệu du khách. Hiệu ứng của lễ hội không dừng lại ở những khán đài hay màn trình diễn pháo hoa, mà còn lan sang các ngành dịch vụ, lưu trú, ẩm thực và thương mại của thành phố. Chị Nguyễn Phương Anh, chủ một nhà hàng ở phường Sơn Trà nhìn nhận:

"DIFF không chỉ là một lễ hội bắn pháo hoa bình thường mà nó còn tạo kích cầu kinh tế và du lịch cho thành phố. Mỗi mùa DIFF tới thì các khách sạn, nhà hàng của Đà Nẵng được tăng thêm nhiều KPI cho nhà hàng và cũng kết nối được nhiều khách hàng, khách du lịch đến với thành phố".

Từ thành công của những đêm lễ hội pháo hoa, Đà Nẵng tiếp tục mở rộng không gian sáng tạo sang lĩnh vực điện ảnh với Liên hoan phim châu Á Đà Nẵng – DANAFF. Qua các lần tổ chức, DANAFF từng bước tạo được dấu ấn riêng, không chỉ thu hút các nhà làm phim, nghệ sĩ và công chúng, mà còn mở ra cơ hội kết nối giữa điện ảnh Việt Nam với khu vực và thế giới. Đằng sau một liên hoan phim không chỉ là những bộ phim được trình chiếu hay những thảm đỏ rực rỡ, mà còn là sự kết nối của cả một hệ sinh thái sáng tạo, từ cơ quan quản lý, doanh nghiệp, nhà làm phim đến các trường đại học, viện nghiên cứu.

Pháo hoa và điện ảnh cho thấy một điều: những giá trị văn hóa, nếu được đầu tư, tổ chức và sáng tạo đúng cách, có thể trở thành sản phẩm có sức hút, tạo dòng khách, việc làm và giá trị kinh tế. Tiến sĩ Ngô Phương Lan, Chủ tịch Hiệp hội Xúc tiến và Phát triển Điện ảnh Việt Nam (VFDA), Phó Trưởng Tiểu ban Lý luận, phê bình văn học, nghệ thuật, Hội đồng Lý luận Trung ương cho rằng:

 “Rất khó tìm thấy ở đâu một địa điểm tuyệt vời như Đà Nẵng, nơi có thể hòa vào không khí nhiệt huyết của điện ảnh, cùng với không khí rất sôi động, nồng nhiệt của một thành phố biển. Đây là nơi có cảnh đẹp, có đầy đủ điều kiện về cơ sở vật chất, thiên nhiên, con người và đặc biệt là tình yêu điện ảnh. Tôi rất mong Liên hoan phim châu Á Đà Nẵng sẽ có những bước phát triển trong thời gian rất gần”.

Thực hiện Nghị quyết 80 của Bộ Chính trị, Đà Nẵng xác định phát triển văn hóa theo hướng lấy công nghiệp văn hóa làm động lực tăng trưởng mới, gắn bảo tồn và phát huy giá trị di sản với sáng tạo, du lịch và kinh tế. Thành phố tập trung xây dựng hệ sinh thái công nghiệp văn hóa, ưu tiên các lĩnh vực có lợi thế như điện ảnh, lễ hội, du lịch văn hóa, nghệ thuật biểu diễn và truyền thông số; đồng thời đầu tư các thiết chế văn hóa hiện đại, thu hút doanh nghiệp tham gia phát triển sản phẩm văn hóa có sức cạnh tranh trong nước và quốc tế. Bà Trương Thị Hồng Hạnh, Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch thành phố Đà Nẵng cho biết: Mục tiêu đến năm 2030, Đà Nẵng trở thành trung tâm công nghiệp văn hóa, thành phố sáng tạo và điểm đến văn hóa của khu vực.

“Thành phố đã ban hành kế hoạch phát triển các ngành công nghiệp văn hóa Đà Nẵng đến năm 2030, và đang xây dựng đề án phát triển Đà Nẵng trở thành trung tâm văn hóa nghệ thuật, nghiên cứu khoa học và đào tạo nguồn nhân lực văn hóa nghệ thuật của vùng Duyên hải Nam Trung Bộ và Tây Nguyên. Thành phố sẽ tiếp tục nghiên cứu tham mưu hình thành hệ sinh thái công nghiệp văn hóa và thí điểm khu tổ hợp công nghiệp văn hóa sáng tạo, trong đó tập trung triển khai các giải pháp và có cơ chế chính sách khuyến khích phát triển các ngành công nghiệp văn hóa Đà Nẵng có tiềm năng và thế mạnh”.

Còn tại Huế, những kỳ Festival, những đêm diễn trong Hoàng thành, các chương trình Nhã nhạc, trình diễn áo dài, nghệ thuật cung đình ngày càng hấp dẫn người dân và du khách. Thành phố Huế đang tập trung xây dựng Đề án phát triển công nghiệp văn hóa, dựa trên lợi thế về di sản và nguồn chất liệu văn hóa phong phú. Thành phố xác định 6 nhóm trọng tâm, gồm: di sản văn hóa; tổ chức sự kiện, Festival bốn mùa; nhiếp ảnh và điện ảnh; phát triển các sản phẩm công nghệ số cho di sản; làng nghề thủ công truyền thống gắn với du lịch, dịch vụ và quà lưu niệm.

Theo ông Trần Hữu Thùy Giang, Phó Chủ tịch UBND thành phố Huế, điểm mới trong cách làm của Huế là không chỉ chú trọng tổ chức sự kiện mà bắt đầu đo lường tác động kinh tế, như lượng khách ngoài địa phương, thời gian lưu trú và khả năng xây dựng các gói kích cầu phù hợp. Thành phố đồng thời thay đổi cách truyền thông, chủ động công bố sớm lịch sự kiện cho các đơn vị lữ hành, tăng cường truyền thông chuyên nghiệp và mở rộng hợp tác với các kênh truyền thông quốc tế, trong nước, KOLs và các nền tảng đa phương tiện.

“Thành phố đặc biệt chú trọng công tác truyền thông một cách chuyên nghiệp, làm sớm. Ngoài ra, thành phố cũng vừa phê duyệt một đề án truyền thông rất lớn, 120 tỷ đồng từ nay đến năm 2030, với nhiều hạng mục, trong đó có phối hợp truyền thông với các kênh lớn trên thế giới, các cơ quan báo chí trong nước, KOLs, các công ty quản lý mạng xã hội và các kênh truyền thông đa phương tiện. Chúng tôi hy vọng rằng với cách làm mới, làm sớm, làm chuyên nghiệp thì hiệu quả khai thác kinh tế cho các sự kiện này sẽ tốt hơn”.

Những sự kiện ấy cũng cho thấy văn hóa đang dần bước ra khỏi không gian bảo tồn để trở thành sản phẩm có khả năng thu hút công chúng và tạo nguồn thu. Dù cách tiếp cận khác nhau, điểm chung của các địa phương là đưa văn hóa bước ra khỏi không gian bảo tồn để trở thành nguồn cảm hứng cho sáng tạo, thu hút đầu tư, tạo việc làm và từng bước hình thành chuỗi giá trị của công nghiệp văn hóa. Đây cũng chính là tinh thần mà Nghị quyết 80 đặt ra: Biến di sản thành tài sản phát triển, để văn hóa không chỉ được gìn giữ mà còn trở thành động lực tăng trưởng trong nền kinh tế tri thức.

Theo PGS.TS Nguyễn Thị Thu Phương, Viện trưởng Viện Văn hóa, Nghệ thuật, Thể thao và Du lịch Việt Nam, (VICAST) thuộc Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, thực tế ở một số đô thị lớn cho thấy, mỗi địa phương đều có thể lựa chọn thế mạnh riêng để hình thành những sản phẩm và không gian văn hóa mới: “Trong một bước tiến mới về phát triển các ngành công nghiệp văn hóa, Việt Nam hoàn toàn có thể phát huy tiềm năng gắn với phát triển du lịch. Hà Nội có thể phát huy vai trò thành phố thiết kế sáng tạo, củng cố và mở rộng các không gian sáng tạo, kết nối với các địa phương và quốc tế. Huế có hệ thống di sản dày đặc, đặc biệt là di sản ẩm thực vô cùng phong phú, có thể kết nối với nghệ thuật biểu diễn, thiết kế, du lịch và công nghệ. Còn Thành phố Hồ Chí Minh, với việc gia nhập Mạng lưới các thành phố sáng tạo của UNESCO ở lĩnh vực điện ảnh, có thể phát triển du lịch thông qua kết nối điện ảnh với các lĩnh vực khác của công nghiệp văn hóa, đồng thời phát huy kinh tế đêm”.

Những nhận định ấy cũng cho thấy, công nghiệp văn hóa không thể phát triển bằng những nỗ lực riêng lẻ của từng địa phương hay từng doanh nghiệp. Điều cần thiết hơn là hình thành một không gian sáng tạo chung, nơi di sản được kết nối với công nghệ, nghệ sĩ được kết nối với doanh nghiệp, còn các địa phương liên kết để tạo nên chuỗi sản phẩm văn hóa đủ sức cạnh tranh.

Từ bảo tồn di sản đến công nghiệp văn hóa: Đánh thức nguồn lực từ di sản

VOV.VN - Từ những giá trị di sản được gìn giữ qua hàng trăm năm, TP Huế đang đứng trước cơ hội biến di sản thành nguồn lực phát triển mới. Không chỉ bảo tồn, TP Huế hướng tới khai thác giá trị văn hóa để hình thành các sản phẩm du lịch, dịch vụ sáng tạo, thúc đẩy công nghiệp văn hóa và nâng cao đời sống người dân.