Kiến tạo cực tăng trưởng văn hóa

Từ Huế với chiều sâu di sản, Đà Nẵng với năng lực sáng tạo và hội nhập đến Quảng Trị với những giá trị lịch sử, ký ức và khát vọng hòa bình, mỗi địa phương đang nắm giữ một mắt xích quan trọng. Khi những mắt xích ấy được liên kết bằng thể chế, công nghệ, nguồn nhân lực và thị trường, văn hóa không chỉ được bảo tồn mà có thể trở thành một cực tăng trưởng mới của miền Trung.

Trong bài cuối của loạt bài “Từ di sản đến động lực phát triển”, Nhóm phóng viên VOV miền Trung đi tìm lời giải cho bài toán kiến tạo một không gian văn hóa liên kết vùng – nơi di sản, sáng tạo, du lịch và công nghiệp văn hóa cùng cộng hưởng, để những giá trị được trao truyền qua nhiều thế hệ thực sự trở thành nguồn lực nội sinh cho phát triển bền vững.

Nghị quyết 80 của Bộ Chính trị đặt yêu cầu mới: văn hóa không chỉ là lĩnh vực cần bảo tồn, mà phải trở thành nguồn lực và động lực cho phát triển. Đến năm 2030, các ngành công nghiệp văn hóa được đặt mục tiêu đóng góp 7% GDP

Nghị quyết này cũng xác định hình thành hệ sinh thái công nghiệp văn hóa, phát triển thị trường, xây dựng thương hiệu và đưa các giá trị văn hóa Việt Nam ra thế giới. Đến năm 2045, kinh tế sáng tạo và công nghiệp văn hóa trở thành một trong những trụ cột của phát triển bền vững.

Nhìn trên bản đồ miền Trung hôm nay có thể thấy, mỗi địa phương đang nắm giữ một mắt xích quan trọng trong chuỗi giá trị văn hóa. Huế là trung tâm di sản của quốc gia, nơi hội tụ những giá trị cung đình, nghệ thuật truyền thống và chiều sâu lịch sử hàng trăm năm. Đà Nẵng là trung tâm giao thương, đổi mới sáng tạo và hội nhập quốc tế, sở hữu hạ tầng hiện đại, năng lực tổ chức các sự kiện quy mô lớn và hệ sinh thái công nghệ số đang phát triển mạnh. Quảng Trị mang đến chiều sâu của văn hóa lịch sử, ký ức chiến tranh, khát vọng hòa bình cùng hệ thống di tích lịch sử đặc biệt, mở ra dư địa phát triển các sản phẩm du lịch ký ức, giáo dục truyền thống và trải nghiệm văn hóa cộng đồng.

Với Huế, nơi sở hữu hệ thống di sản đặc biệt phong phú, việc xây dựng một hệ sinh thái công nghiệp văn hóa gắn với thế mạnh di sản đang mở ra những hướng đi mới. Tiến sĩ Phan Thanh Hải, Ủy viên Hội đồng Di sản văn hóa Quốc gia nhận định:“Huế với tư cách là đô thị di sản từ năm 2025 trở thành thành phố trực thuộc Trung ương, có cơ hội lớn trở thành trung tâm công nghiệp văn hóa sáng tạo, với định hướng đột phá là "Festival bốn mùa" làm động lực cho thị trường biểu diễn nghệ thuật, kết hợp du lịch văn hóa và các khu công nghiệp văn hóa gắn với không gian rất đẹp của Huế”.

Miền Trung hội tụ gần như đầy đủ những điều kiện để hình thành một chuỗi giá trị văn hóa quy mô vùng. Thế nhưng, thực tế những nguồn lực ấy vẫn chủ yếu được khai thác theo địa giới hành chính. Mỗi địa phương xây dựng một thương hiệu, tổ chức một lễ hội, phát triển một sản phẩm và quảng bá theo cách riêng. Những kết quả đó rất đáng ghi nhận, nhưng chưa đủ để tạo nên sức cạnh tranh của cả vùng.

Điều miền Trung còn thiếu không phải là di sản hay bản sắc, mà là một cơ chế để những giá trị ấy cùng vận hành trong một chiến lược phát triển thống nhất. Miền Trung có thể hình thành một không gian văn hóa thống nhất – nơi di sản, sáng tạo và công nghiệp văn hóa cùng cộng hưởng để tạo nên một cực tăng trưởng mới.

Đó cũng chính là tư duy phát triển mà Nghị quyết số 80 của Bộ Chính trị đặt ra: Đưa văn hóa vượt ra khỏi giới hạn của bảo tồn, trở thành nguồn lực nội sinh cho phát triển kinh tế - xã hội.

Các địa phương trong khu vực cũng đang nhìn thấy yêu cầu phải thay đổi cách tiếp cận. Nếu trước đây mục tiêu là thu hút du khách đến từng điểm đến, thì nay yêu cầu đặt ra là hình thành những chuỗi sản phẩm văn hóa liên vùng, mỗi địa phương phát huy thế mạnh riêng, nhưng cùng tạo nên giá trị chung. Đó cũng là cách kéo dài thời gian lưu trú, mở rộng không gian tiêu dùng văn hóa và thu hút đầu tư vào các ngành sáng tạo.

Liên kết vùng vì thế không còn là câu chuyện của riêng ngành văn hóa, du lịch, càng không chỉ là kết nối các điểm đến. Đó là yêu cầu về một tư duy phát triển mới, nơi các địa phương cùng chia sẻ nguồn lực, dữ liệu, hạ tầng, nhân lực và thị trường để hình thành một hệ sinh thái văn hóa đủ sức cạnh tranh ở tầm quốc gia và từng bước vươn ra khu vực.

PGS.TS Bùi Hoài Sơn, Phó Trưởng Ban Tuyên giáo Trung ương, Ủy viên Hội đồng Lý luận, phê bình văn học, nghệ thuật Trung ương cho rằng: “Lần đầu tiên, công nghiệp văn hóa được đặt trong mối liên hệ hữu cơ với khoa học và công nghệ, với chuyển đổi số, kinh tế đô thị, với kinh tế đêm, lễ hội, thương hiệu vùng và thương hiệu quốc gia. Văn hóa không đứng riêng lẻ mà hòa vào dòng chảy chung của phát triển, không chỉ là chính sách bảo tồn di sản mà là kích hoạt di sản, làm cho di sản sống động trong dòng chảy đương đại và có sức cạnh tranh quốc tế”.

Không chỉ tìm kiếm những điểm đến mới, du khách ngày nay ngày càng quan tâm đến những câu chuyện, trải nghiệm và sự kết nối chân thực với văn hóa bản địa. Đây cũng là dư địa để công nghiệp văn hóa tạo thêm giá trị cho du lịch, biến những di sản, lối sống và bản sắc cộng đồng thành những trải nghiệm có sức hấp dẫn riêng.

Từ góc nhìn của một quốc gia có nhiều nét tương đồng về văn hóa với Việt Nam, bà Urawadi Sriphiromya, Đại sứ Vương quốc Thái Lan tại Việt Nam cho rằng, điều làm nên sức hút của Việt Nam chính là những giá trị văn hóa được sống và trải nghiệm một cách chân thực: “Việt Nam có nguồn di sản văn hóa phong phú, cùng sức sáng tạo lớn để biến những giá trị ấy thành động lực cho du lịch và phát triển bền vững”.

Cũng theo các chuyên gia, trong bối cảnh cạnh tranh hiện nay, giá trị không còn được tạo ra từ những điểm đến riêng lẻ mà từ những hệ sinh thái phát triển. Điều đó cũng đồng nghĩa, miền Trung không nên chỉ quảng bá Huế, Đà Nẵng hay Quảng Trị như những thương hiệu độc lập, mà cần kiến tạo một thương hiệu chung - Không gian văn hóa miền Trung, nơi di sản, sáng tạo, du lịch và công nghiệp văn hóa cùng bổ trợ cho nhau.

Theo PGS.TS Nguyễn Thị Thu Phương, Viện trưởng Viện Văn hóa, Nghệ thuật, Thể thao và Du lịch Việt Nam (VICAST) thuộc Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, việc kiến tạo hệ sinh thái du lịch và văn hóa bền vững có vai trò vô cùng quan trọng: “Chúng ta vừa có Nghị quyết 68 về phát triển kinh tế tư nhân, có thể hiện thực hóa các giá trị văn hóa Việt Nam thành những sản phẩm, dịch vụ công nghiệp văn hóa gắn với du lịch. Còn cộng đồng là chủ thể của sáng tạo, gìn giữ, truyền tải bản sắc và kể câu chuyện của mình tại các điểm đến du lịch theo cách riêng. Đó cũng chính là cách Việt Nam tạo ra câu chuyện và giá trị của chính mình”.

Xa hơn, việc xây dựng một quỹ hỗ trợ phát triển công nghiệp văn hóa cấp vùng, thu hút doanh nghiệp đầu tư vào lĩnh vực sáng tạo, cùng các chính sách đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao sẽ tạo nền tảng để văn hóa trở thành một ngành kinh tế có khả năng tạo giá trị gia tăng. Khi ấy, mỗi lễ hội sẽ không chỉ dừng lại ở vài ngày diễn ra sự kiện, mỗi di sản cũng không chỉ là nơi để tham quan, mà tất cả sẽ trở thành những mắt xích trong một chuỗi giá trị kinh tế văn hóa được vận hành bằng công nghệ, sáng tạo và sự liên kết.

Khi các địa phương cùng chung một tầm nhìn, doanh nghiệp mạnh dạn đầu tư, nghệ sĩ và nghệ nhân được trao không gian sáng tạo, còn người dân trở thành chủ thể của quá trình phát triển, văn hóa sẽ không chỉ được bảo tồn mà còn tạo ra giá trị mới, việc làm mới và động lực tăng trưởng mới.

Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng khẳng định, phát triển công nghiệp văn hóa cần được đặt trong mối quan hệ hài hòa giữa bảo tồn và phát triển: “Chúng ta cần kết hợp hài hòa giữa truyền thống và hiện đại, giữa bảo tồn và phát triển, giữa văn hóa và công nghệ, giữa con người và tăng trưởng để cùng kiến tạo cơ hội hợp tác, động lực phát triển mới”.

Những định hướng từ Trung ương đang mở ra cơ hội để các địa phương không chỉ bảo tồn tốt hơn các giá trị văn hóa, mà còn chủ động kiến tạo những mô hình phát triển mới: từ tư duy quản lý sang tư duy phát triển; từ khai thác từng giá trị đơn lẻ sang hình thành hệ sinh thái văn hóa; từ phát triển theo địa giới hành chính sang liên kết vùng; và từ bảo tồn di sản sang tạo lập những giá trị mới cho nền kinh tế sáng tạo.

Khi di sản được đánh thức, sáng tạo được khơi nguồn và những vùng đất cùng chung một tầm nhìn phát triển, văn hóa sẽ không chỉ kể câu chuyện của lịch sử, mà còn mở ra những cơ hội mới cho tăng trưởng bền vững. Đó cũng là một trong những nội dung quan trọng trong Nghị quyết 80 của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam giai đoạn mới.

Ban Tuyên giáo Trung ương triển khai hệ sinh thái số

VOV.VN - Vừa qua, Ban Tuyên giáo Trung ương đã tổ chức triển khai Hệ sinh thái số nhằm đáp ứng yêu cầu tăng cường ứng dụng dữ liệu số phục vụ công tác lãnh đạo, chỉ đạo.