Sơn La đánh thức nguồn lực văn hóa: Làm du lịch từ văn hóa bản

Bài 1: Sơn La đánh thức nguồn lực văn hóa: Giá trị văn hóa từ phiên chợ vùng cao

Bài 2: Sơn La đánh thức nguồn lực văn hóa: Trao không gian để văn hóa “cất lời”

Trên cung đường qua đèo Pha Đin, tỉnh Sơn La, những chiếc xe dừng lại lâu hơn. Có người tìm một góc đẹp giữa núi rừng để chụp ảnh. Có người nghỉ chân, thưởng thức món ăn địa phương. Cũng có du khách tìm hiểu thêm về một địa danh gắn với lịch sử chiến dịch Điện Biên Phủ.

Pha Đin đang có thêm một diện mạo mới. Không chỉ từ cảnh quan, mà từ những giá trị văn hóa của cộng đồng. Và những người trẻ đang là một phần của sự chuyển động ấy.

Bùi Hoài Linh, sinh năm 1989, cùng các thành viên Hợp tác xã du lịch Pha Đin bắt đầu gây dựng Pha Đin Top từ năm 2016 khi mới chưa đầy 30 tuổi: "Chúng tôi làm du lịch tại đây muốn khai thác và phát huy giá trị lịch sử của đèo Pha Đin và làm tô thêm vẻ đẹp của đỉnh đèo này".

Gần mười năm kiên trì, Pha Đin Top dần hình thành cảnh quan, nhà nghỉ và những không gian để du khách dừng chân. Nhưng một điểm du lịch đẹp chưa chắc đã có khách.

"Những ngày đầu mới làm lượng khách rất ít, do khâu quảng bá của hợp tác xã rất hạn chế, chưa được tham gia các lớp đào tạo, tập huấn về cách làm du lịch" - chị Linh kể.

Có cảnh quan, có lịch sử, nhưng để giữ chân du khách cần có thêm trải nghiệm. Và đó cũng là lúc câu chuyện về cộng đồng bắt đầu.

Trong quá trình vận hành chính quyền địa phương hai cấp, xã Bình Thuận, tỉnh Sơn La tìm một cách làm phù hợp hơn với điều kiện thực tế. Ông Đỗ Ngọc Quang, Chủ tịch UBND xã quả quyết, nguồn lực ngân sách hỗ trợ trực tiếp cho người dân còn hạn chế, nhưng chính quyền đến gần người dân hơn, kết nối cộng đồng với điểm du lịch và đẩy mạnh quảng bá trên các nền tảng số.

Sơn La đánh thức nguồn lực văn hóa: Giá trị văn hóa từ phiên chợ vùng cao

VOV.VN - Nghị quyết 80-NQ/TW xác định văn hóa là nền tảng tinh thần, nguồn lực nội sinh và động lực phát triển; nhân dân là chủ thể sáng tạo và thụ hưởng văn hóa. Ở Sơn La, tinh thần ấy đang được cụ thể hóa từ những điều gần gũi trong đời sống.

"Xã đã kết nối chặt chẽ với Hợp tác xã du lịch Pha Đin, chủ khu du lịch Pha Đin Top để tạo không gian mở, khuyến khích người trẻ mở gian hàng ẩm thực và trải nghiệm" - ông Quang thông tin.

Không phải một dự án đầu tư lớn. Trước hết là tạo không gian và cơ hội để người dân có sản phẩm gặp được du khách.

Nhà cách Pha Đin Top hơn 10 km, Lầu Trung Anh, chàng trai Mông mới 24 tuổi, cùng anh em, họ hàng dựng một ngôi nhà gỗ 5 gian.

Trung Anh không chọn mô hình nhà hàng hiện đại. Cậu đưa đến đây những gì quen thuộc nhất trong đời sống người Mông: gà đen bản địa, lợn bản, rau rừng, mèn mén, óc đậu... và chiếc cối đá gắn với gian bếp của nhiều gia đình đồng bào Mông.

"Tôi muốn giữ được nét văn hóa đặc sắc của dân tộc Mông, muốn giữ được hương vị của dân tộc... Mong muốn của tôi là phát triển du lịch trên đèo Pha Đin bằng chính văn hóa của dân tộc mình" - Trung Anh bày tỏ.

Với người Mông, mèn mén, óc đậu hay gà đen là những món ăn quen thuộc. Nhưng với du khách, đó lại là một trải nghiệm văn hóa.

Đã nhiều lần lên Pha Đin Top trải nghiệm, bà Lường Thị Dơn, ở xã Tuần Giáo, tỉnh Điện Biên lần này đã nghỉ lại Pha Đin Top để thưởng thức món mèn mén của mẹ con chị Sồng Thị Dua tại chợ phiên: Hôm nay tôi đến chợ phiên này và thấy có món mèn mén, tôi cũng ăn để ôn lại kỷ niệm khi mình còn bé. Món ăn rất bùi, ngậy của ngô. Giờ món này thành đặc sản rồi.

"Mỗi phiên chợ tôi làm 5 kg ngô, 2 kg gạo, 2 kg óc đậu. Có phiên ngay buổi sáng đã bán hết mèn mén rồi. Khách rất thích trải nghiệm ăn món mèn mén với óc đậu, thịt gà đen, gà thiến. Mỗi phiên được khoảng 1 triệu - 1,5 triệu đồng đấy" - chị Sồng Thị Dua cho hay.

Một món ăn, một chiếc cối đá, một ngôi nhà gỗ. Những thứ vốn rất bình thường trong đời sống người Mông, khi được đặt trong hành trình du lịch lại trở thành câu chuyện để du khách khám phá. Và với người dân, đó cũng là cơ hội để văn hóa tạo ra thu nhập.

Theo chị Bùi Hoài Linh, thành viên Hợp tác xã du lịch Pha Đin, từ khi có các phiên chợ và thêm sản phẩm trải nghiệm, lượng khách đến Pha Đin Top tăng đáng kể: Trước đây chưa có phiên chợ, lượng khách vào cuối tuần của chúng tôi chỉ tầm 1.000 - 2.000 người, nay có ngày lên tới 5.000-6.000 khách.

Điều đáng mừng không chỉ là có thêm khách. Sau nhiều năm tự mình gây dựng một điểm đến, những người làm du lịch ở Pha Đin đã có thêm người dân bản địa cùng tham gia tạo sản phẩm.

Để kết nối được hợp tác xã và người dân bản địa, theo ông Đỗ Ngọc Quang, Chủ tịch UBND xã Bình Thuận công tác tuyên truyền là chìa khóa thành công: Chúng tôi tuyên truyền, vận động người dân, đặc biệt là thanh niên tham gia các phiên chợ; như chơi thể thao, văn nghệ, mở gian hàng ẩm thực, trải nghiệm văn hóa, kết nối với khu Pha Đin Top... Phối hợp tập huấn, nâng cao năng lực cho cán bộ và người dân kỹ năng làm du lịch cộng đồng.

Ở đây, người dân không chỉ là người thụ hưởng chính sách. Họ là chủ thể tạo ra sản phẩm văn hóa và trực tiếp hưởng lợi từ việc phát huy những giá trị của cộng đồng.

Còn Lầu Trung Anh đang tính xa hơn một gian hàng: Trong không gian chợ phiên này, tôi đang thiếu nhất là lò rèn, nghề truyền thống của đồng bào Mông. Tôi sẽ tìm hiểu thêm ở các ông, các bà về bản sắc dân tộc mình để mở rộng thêm mô hình... Và sẽ quảng bá về gian hàng tại chợ phiên trên Facebook của mình và tạo Fanpage riêng.

Từ mèn mén, óc đậu đến nghề rèn, Trung Anh đang thử biến những giá trị quen thuộc thành sản phẩm có thể duy trì và phát triển.

Đó cũng là cách người trẻ tiếp cận văn hóa của mình: không chỉ giữ lại, mà tìm cách để văn hóa tiếp tục sống trong đời sống hiện đại.

Dẫu vậy, Pha Đin vẫn còn nhiều bài toán: khoảng cách địa lý, hạ tầng, khả năng quảng bá, nguồn nhân lực và sự ổn định của thị trường. Ba tháng tăng khách là tín hiệu đáng mừng nhưng để những gian hàng như của Trung Anh trở thành sinh kế ổn định, cần nỗ lực hơn nữa.

Ông Đỗ Ngọc Quang, Chủ tịch UBND xã Bình Thuận nhấn mạnh vai trò của xã để thúc đẩy du lịch phát triển: UBND xã đẩy mạnh liên kết tour tuyến với các điểm đến trong tỉnh và liên tỉnh Sơn La - Điện Biên; kết nối doanh nghiệp, công ty lữ hành để đưa khách về địa phương. Tăng cường đào tạo, tập huấn năng lực cho cán bộ và người dân. Phát huy vai trò của người trẻ trong giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa gắn với làm du lịch. Đẩy mạnh quảng bá, chuyển đổi số, xây dựng nội dung số, kênh truyền thông và huy động nguồn lực xã hội hóa, thu hút đầu tư hạ tầng và dịch vụ. Quy hoạch khu lịch sử văn hóa đèo Pha Đin theo hướng bền vững, hướng tới để trở thành khu du lịch cấp tỉnh.

Một cô gái trẻ bắt đầu với một điểm du lịch từ gần mười năm trước. Một chàng trai người Mông 24 tuổi mang gian bếp, món ăn và sinh hoạt truyền thống của cộng đồng mình đến Pha Đin. Và một chính quyền cơ sở, trong điều kiện nguồn lực còn hạn chế, đang tìm cách kết nối những người ấy với cộng đồng và thị trường.

Pha Đin có thể còn nhiều việc phải làm. Nhưng một điều đang thay đổi: người dân bắt đầu nhìn những giá trị vốn có của mình bằng một cách khác.

Những món ăn, nếp nhà, trang phục, tiếng khèn, phiên chợ, cách xay ngô... không chỉ là ký ức. Khi được bảo tồn đúng cách, tổ chức thành sản phẩm và kết nối với thị trường, những giá trị ấy có thể tạo ra sinh kế, tạo thêm thu nhập và góp phần nâng cao đời sống. Văn hóa vì thế không chỉ được giữ lại. Văn hóa đang trở thành một nguồn lực để phát triển.

Biên cương Sơn La mùa trăng tròn

VOV.VN - Như bao bạn bè cùng trang lứa, những trẻ em vùng cao biên giới Sơn La đang đón một mùa Tết Trung thu đầy ý nghĩa. Đó là món quà mà các cán bộ chiến sĩ biên phòng, các thầy cô giáo và những tấm lòng hảo tâm dành tặng từ tình yêu thương, thấu hiểu và sẻ chia.