Lễ hội gốm Bàu Trúc - dấu ấn văn hóa Chăm

Thổi hồn vào đất

Trong những ngày này, ở một góc sân nhà của chị Đổng Thị Mỹ Tiên ở thôn Bàu Trúc, xã Ninh Phước, tỉnh Khánh Hoà (khu vực huyện Ninh Phước, tỉnh Ninh Thuận cũ), những khối đất sét chất thành từng đóng, xung quanh là những người phụ nữ đang nhào nặn gốm thành những chiếc bình.

Chị Tiên cho biết, tất cả các sản phẩm gốm Bàu Trúc đều được các nghệ nhân và người thợ làm thủ công. Qua bàn tay khéo léo của các nghệ nhân, những sản phẩm gốm là các bình, lọ hoa bằng gốm với nhiều dáng vẻ rất đẹp. Nhờ hoạt động du lịch trải nghiệm ngày càng phát triển, các sản phẩm gốm nơi đây được quảng bá rộng rãi. Mùa Katê năm 2026 này, niềm vui của những người làm gốm như được nhân đôi vì có Lễ hội Gốm Chăm Bàu Trúc lần thứ I.

“Gốm Chăm bây giờ phát triển nhiều mẫu mã gốm mỹ nghệ và bán sỉ là chủ yếu. Dịp Katê làm ra nhiều hơn để bán cho du khách. Tinh thần bây giờ là dọn dẹp vệ sinh nhà cửa, khu trưng bày để chuẩn bị đón khách” - Chị Tiên nói. 

Còn tại HTX Gốm Chăm Bàu Trúc, các nghệ nhân và người lao động cũng đang tất bật hoàn thiện những sản phẩm mới để phục vụ khách tham quan. Ông Phú Hữu Minh Thuần, Giám đốc HTX Gốm Chăm Bàu Trúc cho biết, Lễ hội Gốm Chăm Bàu Trúc lần thứ I diễn ra đúng vào dịp Lễ hội Katê, nên HTX cũng đã tăng cường nhân công để sản xuất gốm. Đồng thời sẽ tham gia trình diễn nghệ thuật làm gốm.

“Đây là cơ hội để đồng bào Chăm giao lưu, học hỏi và cùng chung tay bảo tồn giá trị văn hóa truyền thống. HTX cũng tham gia thuyết minh du lịch cộng đồng, giới thiệu những nét đặc trưng riêng của văn hóa Chăm. Các nghệ nhân sẽ trực tiếp biểu diễn quy trình làm gốm để lan tỏa ý nghĩa của việc bảo tồn giá trị di sản. Đây cũng dịp để HTX làm du lịch” - ông Thuần nói. 

Tôn vinh giá trị nghề gốm

Theo kế hoạch, Lễ hội Gốm Chăm Bàu Trúc xã Ninh Phước lần thứ I năm 2026 diễn ra từ ngày 10 đến 12/10, với quy mô cấp xã mở rộng, có sự tham gia của các địa phương lân cận, gồm phần lễ và phần hội.

Phần lễ gồm nghi thức mở cửa đền thờ Pô Klong Can (thôn Bàu Trúc) - nghi lễ tín ngưỡng truyền thống quan trọng của đồng bào Chăm, nhằm tưởng nhớ, tri ân công đức của ngài Pô Klong Can, vị tổ nghề đã truyền dạy nghề làm gốm; đồng thời cầu mong dân làng bình an, mùa màng bội thu, làng nghề phát triển bền vững. Lễ khai mạc và bế mạc được tổ chức tại Quảng trường Ninh Phước.

Phần hội gồm nhiều hoạt động văn hóa, trải nghiệm và quảng bá du lịch, cùng với đó là hội chợ ẩm thực, trưng bày sản phẩm OCOP và đặc sản địa phương.

Bà Chế Hoàng Thu Hảo, Phó Chủ tịch UBND xã Ninh Phước, tỉnh Khánh Hoà, cho biết, hiện nay địa phương đang tập trung hoàn thiện chương trình, không gian trưng bày, các hoạt động trải nghiệm và trình diễn nghề gốm; đồng thời chuẩn bị chu đáo các điều kiện về cảnh quan, môi trường, an toàn thực phẩm, an ninh trật tự,...

Bà Hảo cho biết thêm, thông qua lễ hội, địa phương mong muốn trước hết là tôn vinh giá trị của nghề gốm Chăm Bàu Trúc và những người đang gìn giữ nghề bằng chính đôi tay, tâm huyết và sự sáng tạo của mình.

“Lễ hội không chỉ để giới thiệu sản phẩm mà còn cho du khách hiểu rằng phía sau mỗi sản phẩm gốm là một câu chuyện về văn hóa, về cộng đồng và về sự tiếp nối của nhiều thế hệ. Qua đó, mong muốn đưa gốm Chăm Bàu Trúc đến gần hơn với du khách và thị trường, kết nối văn hóa với du lịch, mở rộng cơ hội tiêu thụ sản phẩm và tạo sinh kế bền vững cho người làm nghề; khơi dậy niềm tự hào, tình yêu nghề trong thế hệ trẻ” - bà Hảo nói. 

Theo UBND xã Ninh Phước, tỉnh Khánh Hoà, qua ra soát, hiện nay trên địa bàn có khoảng 151 thợ làm gốm, 2 hợp tác xã và hơn 100 cơ sở sản xuất, hộ kinh doanh tham gia sản xuất, kinh doanh các sản phẩm gốm.

Năm 2022, UNESCO ghi danh Nghệ thuật làm gốm của người Chăm ở tỉnh Ninh Thuận (nay là Khánh Hòa) và Bình Thuận (nay là Lâm Đồng) vào Danh sách di sản văn hóa phi vật thể cần bảo vệ khẩn cấp.

Bà Dương Thị Anh hiện công tác tại Cục Di sản Văn hóa - Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch cho biết, việc UNESCO ghi danh đã tạo hiệu ứng truyền thông tích cực, nâng cao nhận thức của chính quyền, cộng đồng và xã hội về tầm quan trọng của việc bảo vệ di sản văn hóa phi vật thể.

Theo bà Anh, vược tổ chức Lễ hội Gốm Chăm Bàu Trúc góp phần nâng cao nhận thức, trách nhiệm của cộng đồng trong bảo tồn, phát huy bền vững giá trị di sản, từng bước đưa di sản ra khỏi tình trạng cần bảo vệ khẩn cấp.

"Trong cộng đồng họ vẫn truyền dạy nghề qua các thế hệ. Bà truyền cho mẹ, mẹ truyền sang con từ đó tạo thành phong trào trong cộng đồng. Những người trẻ sẽ thấy hào hứng hơn từ đó họ quay lại với nghề của cộng đồng, nghề của gia đình" - bà Anh nói. 

Để ngọn lửa của nghề gốm Chăm Bàu Trúc được tiếp tục trao truyền qua các thế hệ, nhiều nghệ nhân cũng như đông đảo bà con người Chăm ở đây kỳ vọng Lễ hội Gốm Chăm Bàu Trúc lần thứ I sẽ trở thành một hoạt động văn hóa thường niên, góp phần đưa gốm Chăm Bàu Trúc trở thành một dấu ấn văn hóa – du lịch đặc trưng của xã Ninh Phước, tỉnh Khánh Hoà. 

Thổ cẩm Chăm Mỹ Nghiệp: Từ ngôn ngữ văn hóa đến sản phẩm du lịch độc đáo

VOV.VN - Giữa đời sống hiện đại, nghề dệt thổ cẩm Chăm Mỹ Nghiệp, xã Ninh Phước, tỉnh Khánh Hoà hiện vẫn được gìn giữ và trao truyền qua các thế hệ. Không chỉ bảo tồn văn hóa dân tộc, những sản phẩm thổ cẩm còn từng bước đáp ứng nhu cầu thị trường, góp phần phát triển du lịch và nâng cao sinh kế cho người Chăm nơi đây.