Sen Đồng Tháp, từ biểu tượng văn hóa đến động lực phát triển

Trong dòng chảy lịch sử, sen đã hiện diện từ rất sớm trên vùng đất Đồng Tháp Mười. Theo PGS.TS Nguyễn Ngọc Thơ, Khoa Văn hóa học, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia TP.HCM, dấu tích hoa sen trên một tấm bia đá có niên đại khoảng 1.800 năm, đây là một dấu tích đáng chú ý, cho thấy hoa sen đã hiện diện trong không gian văn hóa của vùng đất này từ rất lâu: “Có thể nói hoa sen Đồng Tháp là hoa sen rất có lịch sử. Tôi không dám khẳng định hoa sen khắc trên đá ở Tháp Mười là sớm nhất Việt Nam, nhưng với niên đại 1.800 tuổi, hoa sen Đồng Tháp đáng tự hào, và trà sen Đồng Tháp hoàn toàn là sản phẩm lịch sử”, PGS.TS Nguyễn Ngọc Thơ khẳng định.

Từ giá trị ấy, sen được chọn làm biểu trưng của địa phương và từng bước trở thành một ngành hàng. Sen không chỉ nằm trên những cánh đồng, mà ngày càng hiện diện trong đời sống, sản xuất và sáng tạo của người dân. Anh Phùng Minh Nhật, tiệm cà phê Hai Ơi, xã Tam Nông, tỉnh Đồng Tháp chia sẻ: “Cây sen đã gắn liền với tỉnh Đồng Tháp từ rất lâu rồi. Em là người con Đồng Tháp, em muốn quán có hình ảnh đặc trưng của tỉnh Đồng Tháp nên chọn cây sen gắn với quán của em”.

Từ nông nghiệp, sen đã được chế biến thành nhiều sản phẩm, góp phần tạo việc làm, sinh kế và gia tăng giá trị cho người dân. Không chỉ dừng lại ở giá trị kinh tế, hình ảnh hoa sen còn đang trở thành chất liệu để Đồng Tháp phát triển du lịch, với những câu chuyện mang đậm dấu ấn vùng đất và con người.

Theo bà Phan Yến Ly, chuyên gia phát triển sản phẩm du lịch, câu chuyện về sen cần được kể theo cách riêng và khác biệt, từ lịch sử hình thành, văn hóa bản địa đến những sản phẩm từ sen trong đời sống hiện đại. Bởi phía sau mỗi đóa sen không chỉ là vẻ đẹp của một loài hoa, mà còn là câu chuyện về vùng đất, con người và tình yêu quê hương – tạo nên nét riêng cho thương hiệu sen Đồng Tháp.

Bà Phan Yến Ly nói: “Đồng Tháp đã định vị cái thương hiệu là ‘đất sen hồng’, và sen đã khai thác được trong ngành du lịch. Tôi cảm nhận được khi đến đồng Tháp, đó là cả tình yêu quê hương đất nước, tự hào về xứ sở của mình, ở đây khác rất khác so với những khu vực khác”.

Ba kỳ Lễ hội sen Đồng Tháp cũng là những dấu mốc trong hành trình ấy. Nếu lễ hội lần thứ nhất tập trung tôn vinh sen như biểu tượng văn hóa, thì những kỳ lễ hội sau mở rộng sang khai thác giá trị kinh tế, du lịch và sáng tạo.

Tại Lễ hội sen Đồng Tháp lần thứ ba, du khách không chỉ ngắm sen mà còn được trực tiếp trải nghiệm các công đoạn làm ra sản phẩm từ sen. Với du khách, sen cũng trở thành một phần của trải nghiệm về vùng đất và con người Đồng Tháp.

Anh Dương Huy Hoàng, một du khách đến từ tỉnh Quảng Ngãi chia sẻ: “Đến Đồng Tháp, tôi cảm thấy đi đâu cũng thấy sen được trồng. Biểu tượng sen cũng gắn liền với đức tính của người dân Đồng Tháp, rất hiền hòa, rất là dễ thương và tôi thấy sen rất đặc trưng, nó gắn liền với đời sống của người dân Đồng Tháp”.

Đặc biệt, Lễ hội sen Đồng Tháp trở thành cầu nối để nông dân và doanh nghiệp gặp gỡ, giao lưu, ký kết hợp tác, từng bước hình thành chuỗi giá trị ngành hàng sen. Qua đó, người trồng sen có cơ hội kết nối trực tiếp với các doanh nghiệp chế biến, mở rộng đầu ra và hướng tới tiêu thụ nguyên liệu ổn định. Đây cũng là dịp quảng bá, giới thiệu sự đa dạng của các sản phẩm từ sen đến công chúng, đồng thời tạo dựng hệ sinh thái liên kết bền vững giữa khoa học, nông dân và doanh nghiệp.

Ông Nguyễn Minh Thiện, Phó giám đốc Công ty TNHH Sen Phù Sa chia sẻ: “Người nông dân sản xuất ra và bán hương sen còn doanh nghiệp chế biến lại cần hạt sen tươi, giữa 2 người nay lâu nay đang bị nghẽn, không có kết hợp với nhau được, cho nên sau bao lần tái cơ cấu doanh nghiệp, tôi đã định vị phân khúc hạt sen tươi và củ sen tươi, để tạo cầu nối giữa nông dân và doanh nghiệp. Chủ yếu đi đến lễ hội là để tìm đối tác, nhà đầu tư để phát triển cây sen. Tại lễ hội lần này, về cơ bản cũng đã kết nối đước nhiều anh em đối tác, doanh nghiệp chế biến trong chuỗi giá trị ngành hàng sen”.

Đáng chú ý, trong thời đại số, cộng đồng cũng đang trở thành những người kể chuyện về sen. Từ những poster được người dân sáng tạo bằng công nghệ AI, đến cách các cơ sở kinh doanh đưa hình ảnh sen vào không gian, sản phẩm và truyền thông, sen đang được tiếp tục làm mới bằng những cách rất gần với đời sống.

Sau ba kỳ lễ hội, câu chuyện không dừng lại ở việc tôn vinh sen. Ngành sen đang hướng đến nghiên cứu, ứng dụng công nghệ và công nghệ sinh học để tạo ra những sản phẩm có giá trị cao hơn. Ông Ngô Chí Công, Chủ tịch Hội Ngành hàng sen tỉnh Đồng Tháp, cho biết: “Sau 3 kỳ lễ hội, Hội Ngành hàng sen và các hội viên đang tập trung vào khai thác các giá trị chuyên sâu của cây sen, đặc biệt là ứng dụng công nghệ sinh học, ứng dụng công nghệ hóa vào các sản phẩm liên quan đến các sản phẩm như: thực phẩm chức năng, đặc biệt là mỹ phẩm,... đều được hình thành trên các câu chuyện của sản phẩm về sen, câu chuyện của tài nguyên bản địa”.

Còn theo ông Lê Chí Thiện, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Đồng Tháp, thời gian tới, địa phương sẽ hướng đến chuyển từ phát triển ngành hàng sen sang xây dựng hệ sinh thái kinh tế sen, tăng cường liên kết giữa sản xuất, chế biến, thị trường và người tiêu dùng.

“Sen Đồng Tháp còn nhiều dư địa để phát triển. Chính vì vậy ngành nông nghiệp xác định trong thời gian tới sẽ chuyển từ phát triển ngành hàng sen, sang hệ sinh thái kinh tế sen. Chúng tôi cũng đang mong muốn rằng, trong thời gian tới mỗi khi nhắc đến sen Đồng Tháp, thì người ta không chỉ biết là loài hoa đẹp, mà người ta còn nhìn thấy ở đó là ngành kinh tế xanh, sáng tạo, mang đậm bản sắc đất Sen Hồng”, ông Lê Chí Thiện cho biết.

Có thể nói, từ một loài hoa đã đi cùng vùng đất qua bao thế hệ, sen đang được những người hôm nay viết tiếp một hành trình mới. Giữ hồn sen cũng là giữ hồn đất; để từ những giá trị văn hóa đã được vun bồi, mỗi mùa sen không chỉ mang đến vẻ đẹp, mà còn có thể mở ra những mùa phát triển mới.

Nghề ướp trà sen Quảng An, Tây Hồ: Tinh hoa của người Hà Nội

VOV.VN - Nghề ướp trà sen Tây Hồ không chỉ là một nghề truyền thống mà còn là một phần của bản sắc văn hóa Thăng Long - Hà Nội. Việc nghề ướp trà sen Tây Hồ được ghi danh là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia đã khẳng định giá trị đặc biệt của những tri thức dân gian, kỹ thuật thủ công tinh tế và nét văn hóa trà.