Ứng dụng AI làm demo ca khúc: Đâu là ranh giới liêm chính nghệ thuật

Ứng dụng AI làm Demo ca khúc được không? Câu trả lời là có. Có những nhạc sĩ lớn tuổi từng ngậm ngùi để tác phẩm nằm "xếp xó" vì không đủ kinh phí phối khí, thu âm hay mời ca sĩ. Tọa đàm "Ứng dụng AI làm Demo ca khúc" do Hội Âm nhạc Hà Nội tổ chức cho tháng 8 không chỉ mở ra một lối thoát công nghệ thực tế, mà còn khơi ra cuộc thảo luận sâu sắc về ranh giới giữa tính sáng tạo của con người và trí tuệ nhân tạo.

Ứng dụng AI làm demo ca khúc - cứu cánh kinh phí cho nhạc sĩ? 

Thực tế đời sống âm nhạc hiện nay đặt ra một bài toán: Để một ca khúc mới đến được với công chúng trong các buổi giới thiệu tác phẩm hàng tháng của Hội Âm nhạc Hà Nội, nhạc sĩ phải trải qua một quy trình tốn kém. Tác giả không chỉ viết nhạc, mà còn phải bỏ ra khoản kinh phí không nhỏ để nhờ phối khí, thuê phòng thu, thu âm và mời ca sĩ trình diễn. Đối với nhiều hội viên, đặc biệt là các nhạc sĩ đã nghỉ hưu, đây là một rào cản tài chính khổng lồ.

Nhạc sĩ Tiến Mạnh, Phó Chủ tịch Hội Âm nhạc Hà Nội chia sẻ: “Không phải ai cũng có đầy đủ điều kiện đầu tư kinh phí và chuyên môn để có bản phối đẹp nhất, hay mời ca sĩ lên sân khấu. Việc ứng dụng công nghệ như một 'người thư ký ảo' hỗ trợ nhạc sĩ là điều hết sức cần thiết”.

Đại tá, Nhạc sĩ Mai Kiên, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Văn hóa Nghệ thuật Quân đội đã tháo gỡ từng "mắt xích" kỹ thuật, giúp các nhạc sĩ hình dung rõ nét cách biến AI (Suno AI) thành một ban nhạc và ca sĩ ảo đắc lực.

Theo Nhạc sĩ Mai Kiên, để sản phẩm đầu ra đạt chất lượng tốt nhất, quy trình chuẩn bị dữ liệu đầu vào đòi hỏi sự tỉ mỉ qua 4 bước then chốt: Chuẩn bị lời và Thẻ phân đoạn (Tags); Cung cấp giai điệu gốc (Audio Input). Đây là "linh hồn" của tác phẩm. Nhạc sĩ có thể xuất file audio từ phần mềm chép nhạc (Sibelius, Cubase), đệm đàn hoặc tốt nhất là tự hát thu âm vào điện thoại. Việc tự hát giúp AI bắt trọn nhịp điệu, cảm xúc và các nét luyến láy tự nhiên của tác giả; Soạn Câu lệnh phong cách (Style Prompt): Định hình bài hát qua câu lệnh chi tiết bằng tiếng Anh gồm: Thể loại (Pop, Ballad, V-Pop...), tốc độ chính xác (Tempo/BPM), nhạc cụ chủ đạo (Piano, Acoustic Guitar...), cảm xúc và giọng hát (Nam/Nữ/Tốp ca); Căn chỉnh thông số kỹ thuật và khởi tạo.

Dù còn đó những rào cản kỹ thuật đòi hỏi người nghệ sĩ phải thấu hiểu để làm chủ, không thể phủ nhận công nghệ làm nhạc AI đang mang lại nhiều ưu thế cho hành trình sáng tạo. Chưa bao giờ việc biến một giai điệu mộc thành bản demo hoàn chỉnh lại trở nên nhanh chóng và kinh tế đến thế.  Quy trình sản xuất vốn tốn kém giờ đây được nén lại chỉ trong vài phút ngắn ngủi với chi phí thấp. Bên cạnh bài toán tối ưu hóa nguồn lực, AI còn đóng vai trò như một không gian thử nghiệm nghệ thuật đa chiều, cho phép tác giả tự do lắng nghe và ướm thử đứa con tinh thần của mình qua nhiều chiếc áo hòa âm khác nhau trước khi chốt bản phối chính thức. Đặc biệt, sự bứt phá của các tính năng studio nâng cao trên các nền tảng AI hiện đại, từ việc tách rãnh âm thanh chi tiết cho trống, bass, vocal, đến hỗ trợ thu giọng bè và kết nối file MIDI giúp người hòa âm chuyên nghiệp dễ dàng can thiệp sâu để tinh chỉnh từng đường nét giai điệu.

Tuy nhiên, vẫn còn tồn tại những điểm nghẽn kỹ thuật rõ rệt. Rào cản đầu tiên nằm ở vẻ đẹp thanh điệu vốn rất đỗi tinh tế của tiếng Việt. AI đôi lúc vẫn bất lực trong việc xử lý các nét luyến láy mềm mại, vô tình làm xô lệch những dấu thanh huyền, sắc, hỏi, ngã, nặng của lời ca. Sự giới hạn ấy càng lộ rõ khi đặt AI đối diện với những không gian âm nhạc đa tầng như trường ca hay hợp xướng. Đặc biệt, bức tường bản quyền khắt khe được dựng lên trên các nền tảng số hiện đại cũng triệt tiêu hoàn toàn tư duy lách luật hay sao chép. Người sáng tác phải bước vào cuộc chơi bằng nguồn giai điệu hoàn toàn nguyên bản do chính mình tạo ra.

Mức độ ứng dụng AI và ranh giới “liêm chính nghệ thuật”?

Nhạc sĩ Mai Kiên nhấn mạnh yếu tố "liêm chính nghệ thuật" như một thước đo lòng tự trọng của người nghệ sĩ, đòi hỏi sự trung thực tuyệt đối về bản quyền tư duy và giai điệu gốc.

Về ranh giới giữa sự sáng tạo thuần túy và sự can thiệp của công nghệ, nhạc sĩ Lê Thống Nhất, hội viên Hội âm nhạc Hà Nội đã đưa ra một hình ảnh ví von: “Người đan len bằng tay được khen là khéo tay, nhưng khi mua máy dệt len về làm nhanh hơn, đẹp hơn, người ta chỉ gọi đó là thợ dệt chứ không còn là người đan len nữa.” Từ góc nhìn ấy, sự phụ thuộc hoàn toàn vào máy móc có thể tước đi linh hồn của tác phẩm, thậm chí đe dọa chính danh xưng "người sáng tác".

Để tháo gỡ ranh giới này, Hội Âm nhạc Hà Nội thống nhất phân định rõ ba cấp độ ứng dụng: Mức độ một: Thuần túy hỗ trợ kỹ thuật làm phần đệm cho ca sĩ thật thể hiện; Mức độ hai: Tác giả sáng tác toàn bộ giai điệu lẫn lời ca rồi nhờ AI hỗ trợ phối khí và giả lập giọng hát demo. Mức độ ba: Hoàn toàn do AI viết lời và thuật toán tự tạo nên giai điệu, bản phối lẫn tiếng hát qua vài dòng lệnh cơ bản.

Hội đã đồng thuận mở cửa đón nhận hai cấp độ đầu tiên cho các chương trình báo cáo tác phẩm mới, gắn liền với điều kiện bắt buộc là tác giả phải cam kết tính chính chủ của giai điệu lẫn lời ca. Đồng thời, Hội kiên quyết nói không với cấp độ thứ ba để bảo vệ giá trị cốt lõi của nghệ thuật, song song với việc thành lập một nhóm nhạc sĩ trẻ am hiểu công nghệ sẵn sàng đồng hành, hỗ trợ làm demo cho các hội viên lớn tuổi như một sự tiếp nối đẹp đẽ giữa các thế hệ.

Từ thực tiễn cởi mở nhưng có nguyên tắc của Hội Âm nhạc Hà Nội, câu chuyện ứng dụng AI không còn dừng lại ở một giải pháp kỹ thuật tình thế, mà đã trở thành một giải pháp tháo gỡ cho người nghệ sĩ trong kỷ nguyên số. Để không tự đánh mất mình trước làn sóng công nghệ, bài học lớn nhất là hãy luôn coi AI như một người thư ký tận tụy, một công cụ giúp phác thảo nhanh chóng các ý tưởng ban đầu chứ tuyệt đối không thể thay thế bản ngã sáng tạo. Sự liêm chính nghệ thuật phải được đặt lên hàng đầu, bắt đầu từ việc người sáng tác chủ động làm chủ công nghệ qua những câu lệnh hay cấu trúc phân đoạn, cho đến việc kiên quyết giữ vững "cái tôi gốc" bằng những giai điệu, lời ca được cất lên từ chính nhịp đập con tim và trải nghiệm sống chân thật.

Sẽ là một cái bẫy nguy hại nếu tác giả ỷ lại hoàn toàn vào máy móc, ngộ nhận những sản phẩm thuật toán là đứa con tinh thần của cá nhân, hoặc vướng vào những ranh giới vi phạm bản quyền trên không gian số. Suy cho cùng, một bản demo AI dù lộng lẫy đến đâu cũng chỉ dừng lại ở bước đệm phác thảo; một tác phẩm đích thực vẫn cần sự trau chuốt từ tâm huyết của người hòa âm, bàn tay dàn nhạc và giọng hát chân thực trên sân khấu.

Liên hoan Nhạc Jazz quốc tế Hà Nội năm 2026: Điểm hẹn Jazz không biên giới

VOV.VN - Chiều 12/8, tại Văn Miếu - Quốc Tử Giám (Hà Nội), Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Hà Nội đã tổ chức họp báo thông tin về Liên hoan Nhạc Jazz quốc tế Hà Nội năm 2026.