Camera, trộn thí sinh: Ai giám sát người tổ chức thi tốt nghiệp THPT?

Trộn thí sinh: Có bịt được kẽ hở tổ chức thi?

Sau sai phạm nghiêm trọng tại điểm thi Trường THPT chuyên Tuyên Quang trong kỳ thi tốt nghiệp THPT năm 2026, Bộ GD&ĐT đặt yêu cầu kỳ thi năm 2027 tuyệt đối không để xảy ra những sai phạm tương tự. Bộ đang rà soát, nghiên cứu sửa đổi, bổ sung Quy chế thi theo hướng tăng cường phòng ngừa tiêu cực. Một trong những giải pháp được đề cập là bố trí thí sinh của nhiều trường khác nhau tại cùng điểm thi. Trường hợp không thể sắp xếp xen kẽ, địa phương cần xin ý kiến Ban Chỉ đạo thi cấp tỉnh trước khi quyết định.

Theo ông Huỳnh Văn Chương, Cục trưởng Cục Quản lý chất lượng (Bộ GD&ĐT), hiện Giám đốc Sở GD&ĐT quyết định việc bố trí điểm thi căn cứ điều kiện thực tế của địa phương, trong đó có yêu cầu giảm việc di chuyển cho thí sinh.

Từ góc độ an ninh, Đại tá Nguyễn Anh Tuấn, Phó Cục trưởng Cục An ninh chính trị nội bộ (A03, Bộ Công an), cảnh báo việc học sinh cùng trường tập trung tại một điểm thi có thể tạo điều kiện cho việc trao đổi bài. Nguy cơ tiêu cực cũng có thể phát sinh ở các khâu như đánh số báo danh, phân công giám thị nếu quy trình bị can thiệp. Ông đề xuất không bố trí giáo viên coi thi môn mình giảng dạy, không phân công thư ký là người của trường có thí sinh dự thi; đồng thời hạn chế tình trạng thí sinh cùng trường thi chung phòng hoặc cùng điểm thi.

Vụ việc tại điểm thi Trường THPT chuyên Tuyên Quang cho thấy nguy cơ sai phạm không chỉ xuất phát từ hành vi của thí sinh mà còn có thể đến từ chính những người được giao nhiệm vụ tổ chức, giám sát kỳ thi. Vì vậy, thay đổi cách bố trí thí sinh cần đi cùng với việc siết chặt trách nhiệm của cán bộ làm nhiệm vụ.

Bà Nguyễn Thị Hiền, Hiệu trưởng Trường THPT Kim Liên (Hà Nội), cho biết nhiều năm nay, Hà Nội đã thực hiện trộn thí sinh trong kỳ thi tuyển sinh lớp 10 và tốt nghiệp THPT. Thí sinh được trộn theo cụm trường, giáo viên ở cụm này được điều động đến coi thi tại cụm khác nhằm hạn chế tình trạng coi thi học sinh của chính trường mình. Theo bà Hiền, trộn thí sinh là giải pháp cần thiết nhưng không thể thay thế trách nhiệm của cán bộ làm nhiệm vụ. Mỗi cá nhân tham gia tổ chức thi đều phải ý thức rõ vi phạm quy chế thi cũng đồng nghĩa với vi phạm pháp luật. Những trường hợp vi phạm cần được xử lý nghiêm.

Ở góc độ phụ huynh, anh Nguyễn Văn Dũng (phường Đống Đa, Hà Nội), có con học lớp 12, cho rằng cần sớm lắp camera tại các phòng thi và lưu trữ dữ liệu khoảng 1-2 năm để có thể truy xuất khi xuất hiện nghi vấn hoặc thông tin tố giác. Đây cũng là cách tăng tính minh bạch, giúp việc xác minh sai phạm có căn cứ cụ thể.

Tuy nhiên, anh Dũng cho rằng việc trộn thí sinh trên diện rộng cần được cân nhắc kỹ, nhất là điều kiện đi lại của học sinh vùng nông thôn, miền núi. Việc di chuyển xa có thể khiến gia đình phát sinh thêm chi phí, gây khó khăn cho thí sinh. Theo anh, các giải pháp kỹ thuật hay thay đổi cách bố trí phòng thi đều cần thiết, nhưng không thể thay thế trách nhiệm của cán bộ coi thi. Nếu người làm nhiệm vụ thực hiện nghiêm quy chế, giám sát chặt chẽ và kịp thời xử lý vi phạm, nguy cơ tiêu cực sẽ được hạn chế ngay từ đầu.

Camera không thể thay thế giám sát độc lập

Cùng với việc trộn thí sinh, lắp camera tại các phòng thi là giải pháp được quan tâm nhằm tăng khả năng giám sát và tạo dữ liệu phục vụ hậu kiểm. Tuy nhiên, thiết bị chỉ phát huy tác dụng khi có quy định cụ thể về ghi hình, lưu trữ, quản lý và quyền truy cập dữ liệu.

TS Nguyễn Quốc Anh, Phó Chủ tịch Hội đồng trường Trường Đại học Công nghệ TP.HCM, cho rằng phòng, chống gian lận cần được thực hiện đồng bộ từ tổ chức, coi thi đến giám sát. Trong phòng thi, sự nghiêm túc, khả năng quan sát và xử lý tình huống của cán bộ coi thi vẫn giữ vai trò trực tiếp. Nếu có sự nể nang, buông lỏng hoặc thông đồng, camera cũng khó ngăn chặn sai phạm kịp thời.

Theo ông Quốc Anh, khâu giám sát cần bảo đảm tính độc lập, có kiểm tra chéo và quy trình xử lý vi phạm rõ ràng. Việc ghi hình phải đi đôi với kiểm tra, phát hiện và can thiệp, tránh tình trạng camera chỉ ghi nhận sự việc nhưng dữ liệu không được khai thác hiệu quả.

Không ít ý kiến cũng cho rằng, việc lắp camera cũng đặt ra yêu cầu bảo vệ dữ liệu và quyền riêng tư. Hình ảnh phòng thi có thể bị truy cập trái phép, sao chép hoặc phát tán nếu hệ thống bảo mật không bảo đảm. Ở các điểm thi vùng sâu, vùng xa, việc triển khai còn có thể gặp khó khăn do nguồn điện, đường truyền và nhân lực kỹ thuật. Vì vậy, cần có phương án lưu trữ, bảo mật và quy trình quản lý dữ liệu rõ ràng.

Cùng quan điểm cần tăng cường giám sát bằng công nghệ, thầy Vũ Khắc Ngọc, giáo viên tại Hà Nội, một trong những người sớm lên tiếng về dấu hiệu bất thường trong phổ điểm môn Toán tại điểm thi Trường THPT chuyên Tuyên Quang, cho rằng nguyên tắc quan trọng nhất để hạn chế tiêu cực là giảm tối đa những khâu có sự can thiệp trực tiếp của con người.

Theo thầy Ngọc, việc giám sát phòng thi có thể thực hiện bằng hệ thống camera. Tuy nhiên, điều quan trọng không chỉ là lắp đặt mà phải đưa thiết bị vào quy trình giám sát bài bản. Dữ liệu hình ảnh cần được truyền về cơ quan có thẩm quyền hoặc lưu trữ để phục vụ kiểm tra, truy xuất khi xuất hiện dấu hiệu bất thường. Việc biết phòng thi có camera cũng góp phần nâng cao ý thức chấp hành quy chế của cả thí sinh và cán bộ coi thi.

Bên cạnh đó, Bộ GD&ĐT cần tận dụng các công cụ phân tích dữ liệu và trí tuệ nhân tạo (AI) để giảm những khâu phụ thuộc vào con người. Dữ liệu thi được công khai cũng tạo điều kiện để xã hội tham gia giám sát, phát hiện dấu hiệu bất thường.

Điểm tử huyệt vẫn là con người

Những giải pháp kỹ thuật và thay đổi cách sắp xếp thí sinh có thể thu hẹp một số kẽ hở, nhưng câu hỏi lớn hơn là làm thế nào để ngăn người thực thi cố tình vô hiệu hóa quy trình.

TS Lê Đông Phương, nguyên Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Giáo dục Đại học cho rằng con người vẫn là yếu tố quan trọng nhất trong việc bảo đảm tính nghiêm túc của kỳ thi. Dù quy trình được thiết kế chặt chẽ đến đâu, nếu người thực hiện thiếu trách nhiệm, họ vẫn có thể tìm ra kẽ hở để lách, thậm chí làm cho các quy định trở nên vô hiệu và thực hiện theo ý muốn cá nhân.

Nhận định này đặt ra yêu cầu không chỉ bổ sung quy định hay thiết bị giám sát, mà phải có cơ chế kiểm soát chính những người thực thi. Một quy trình có nhiều khâu kiểm tra nhưng cùng phụ thuộc vào một nhóm người thì chưa chắc đã tạo được sự giám sát độc lập.

Các chuyên gia cho rằng cần phân định rõ trách nhiệm của trưởng điểm thi, giám thị, thư ký và từng lực lượng tham gia; tăng cường kiểm tra chéo, luân chuyển nhân sự ở những khâu nhạy cảm. Việc phân công giám thị, bố trí phòng thi và quản lý dữ liệu phải minh bạch, có thể truy xuất khi phát sinh dấu hiệu bất thường.

Trộn thí sinh có thể hạn chế nguy cơ trao đổi bài giữa học sinh cùng trường; camera có thể ghi lại diễn biến phòng thi và tạo căn cứ phục vụ xác minh. Nhưng nếu người được giao nhiệm vụ giám sát lại buông lỏng hoặc tiếp tay cho sai phạm, những công cụ này khó bảo đảm một kỳ thi công bằng.

Sau vụ việc tại Tuyên Quang, điều cần thiết không chỉ là thêm camera hay thay đổi cách xếp phòng thi, mà là một cơ chế giám sát đủ độc lập, có khả năng kiểm soát cả người tổ chức và người thực thi. Bởi công bằng của kỳ thi trước hết phải được bảo đảm từ sự liêm chính và trách nhiệm của những người được giao giữ gìn kỷ cương phòng thi.

Sau sai phạm ở Tuyên Quang, Bộ GD&ĐT đề xuất đổi cách bố trí điểm thi

VOV.VN - Sau vụ gian lận nghiêm trọng tại điểm thi Trường THPT chuyên Tuyên Quang, Bộ Giáo dục và Đào tạo đề xuất sửa đổi Quy chế thi tốt nghiệp THPT, nghiên cứu bố trí thí sinh nhiều trường tại cùng một điểm thi, tăng cường camera và siết giám sát trong kỳ thi năm 2027.