Chuyển đổi số: Từ tiện ích đời thường đến thay đổi xã hội

Những thay đổi đời thường

Ở tuổi gần 70, bà Hoàng Thanh, tiểu thương tại chợ Ngọc Hà (Hà Nội), vẫn từng ngày làm quen với những tiện ích của công nghệ số. Khoảng 3 - 4 năm nay, từ chỗ gần như không sử dụng các ứng dụng công nghệ, bà bắt đầu dùng zalo để kết nối với người thân, trao đổi với khách hàng, rồi làm quen với hình thức thanh toán bằng mã QR.

Với bà Thanh, những thay đổi ấy ban đầu khá mới mẻ, nhưng khi sử dụng quen lại thấy thuận tiện trong cả cuộc sống và công việc kinh doanh. Đặc biệt, thanh toán bằng mã QR giúp việc mua bán nhanh gọn hơn, khách hàng không phải chuẩn bị tiền mặt, còn người bán cũng dễ dàng nhận và kiểm tra giao dịch.

“Trước đây tôi chủ yếu nhận tiền mặt, bây giờ khách hàng chuyển khoản bằng mã QR rất tiện. Dùng quen rồi thì thấy công việc nhanh hơn, đỡ phải giữ và đếm tiền mặt”, bà Thanh chia sẻ.

Từ một chiếc điện thoại thông minh và mã QR nhỏ đặt tại quầy hàng, công nghệ số với bà Thanh không còn là câu chuyện xa vời hay chỉ dành cho người trẻ. Những tiện ích ấy đang trực tiếp thay đổi cách bà kết nối với khách hàng, thực hiện giao dịch và tổ chức công việc hàng ngày.

Câu chuyện của nữ tiểu thương gần 70 tuổi cho thấy chuyển đổi số đang đi vào đời sống từ những nhu cầu bình thường. Khi công nghệ trở nên dễ tiếp cận và mang lại lợi ích thiết thực, nó thay đổi cách con người làm việc, từng bước hình thành những thói quen mới trong sinh hoạt, kinh doanh và giao tiếp.

Theo anh Trần Văn Lực, Giám đốc điều hành Công ty Cổ phần Awake Drive JSC, một trong những minh chứng gần gũi nhất của chuyển đổi số hiện nay là cách con người tiếp cận việc học tập. Nếu trước đây, để tìm kiếm tài liệu, sách vở, người học có thể mất nhiều thời gian tìm kiếm, mua và chờ đợi, thì hiện nay internet, các nền tảng số và công cụ AI giúp việc tiếp cận thông tin nhanh chóng, thuận tiện hơn.

Từ thực tế triển khai các giải pháp công nghệ, anh Lực nhận thấy chuyển đổi số đang làm thay đổi rõ rệt hành vi trong công việc cũng như các hoạt động hàng ngày. Trong kinh doanh, các hộ kinh doanh ngày càng được quan tâm trong công tác quản lý, kéo theo nhu cầu ứng dụng công nghệ vào vận hành, quản lý chi tiêu, hàng hóa và doanh thu.

Trước đây nhiều công việc phải thực hiện bằng sổ sách, giấy tờ, hiện nay các ứng dụng có thể hỗ trợ từ nhập liệu, nhập hàng đến quản lý kho. Những công việc đơn giản, lặp đi lặp lại vì thế được tự động hóa ở nhiều khâu, giúp người bán giảm thời gian và công sức.

“Điểm quan trọng là công nghệ ngày càng phổ cập và dễ tiếp cận hơn, kể cả với những người mới bắt đầu. Khi thấy công nghệ giải quyết được đúng vấn đề của mình, người dân sẽ có động lực tìm hiểu và sử dụng”, anh Lực nói.

Dù vậy, để công nghệ thực sự đi vào đời sống, theo anh Lực, người dân và hộ kinh doanh cần được hỗ trợ, đồng hành trong quá trình tiếp cận các giải pháp mới. Cùng với đó là yêu cầu về bảo mật, bảo vệ người dùng và bảo đảm các công cụ hoạt động chính xác, an toàn.

Thuận tiện cá nhân, thay đổi hành vi xã hội

Ở góc độ rộng hơn, TS. Nguyễn Trí Hiếu, chuyên gia kinh tế, cho rằng, từ câu chuyện một tiểu thương có thể ứng dụng công nghệ để bán hàng, thanh toán và tiếp cận khách hàng cho thấy, chuyển đổi số đang tác động đến hầu hết hoạt động trong nền kinh tế, từ cá nhân, doanh nghiệp đến các tổ chức và cơ quan.

Theo ông, nếu trước đây việc thu thập dữ liệu về hành vi con người và thị trường chủ yếu thực hiện bằng phương thức thủ công hoặc thông qua máy tính, thì hiện nay AI có thể hỗ trợ thu thập, xử lý một lượng thông tin lớn nhanh chóng và hiệu quả hơn.

Vì vậy, chuyển đổi số không còn đơn thuần là câu chuyện kỹ thuật. Công nghệ đang tạo ra một môi trường mới, trong đó thông tin được xử lý ngày càng thông minh, qua đó tác động trở lại môi trường kinh tế và hành vi của con người. Sự thay đổi thể hiện rõ trong cách người dân tìm kiếm thông tin. Chẳng hạn, thay vì phải tìm kiếm từ nhiều nguồn hoặc nhờ đến các cơ sở tư vấn, một người hiện có thể sử dụng ChatGPT và các công cụ AI để tìm hiểu về thị trường vàng, ô tô hay giá nhà đất trong thời gian rất ngắn.

Khi khả năng tiếp cận thông tin thay đổi, cách con người đưa ra quyết định cũng thay đổi theo. Người có nhiều thông tin, biết khai thác công nghệ có thể đưa ra các quyết định kinh tế nhanh chóng, phù hợp và hiệu quả hơn. Từ đó, tác động của chuyển đổi số không chỉ dừng ở hành vi kinh tế mà còn lan sang các lĩnh vực xã hội.

Chuẩn bị cho thị trường lao động mới

Theo TS. Nguyễn Trí Hiếu, để chuyển đổi số tạo ra thay đổi thực chất, giáo dục và phổ cập kỹ năng số cần được xem là một trong những nhiệm vụ trọng tâm. Kiến thức về AI, điện thoại thông minh, mạng xã hội và các công cụ số cần được phổ biến tới nhiều nhóm dân cư, không chỉ tập trung ở các thành phố lớn.

Cùng với kiến thức, thiết bị cũng là điều kiện quan trọng. Điện thoại thông minh, máy tính bảng hay máy tính xách tay là những phương tiện cơ bản để người dân tiếp cận các nền tảng số và AI. Với người nghèo, người cao tuổi hoặc người dân ở vùng sâu, vùng xa, việc thiếu thiết bị có thể trở thành một rào cản lớn. Vì vậy, theo ông, cần có chính sách hỗ trợ phù hợp để các nhóm yếu thế có điều kiện tiếp cận công nghệ, tránh để khoảng cách về thu nhập trở thành khoảng cách về cơ hội số.

Ở chiều ngược lại, sự phát triển nhanh của AI và tự động hóa cũng đang đặt ra một bài toán khác: tương lai việc làm. Theo ông Trần Văn Lực, trong 3 - 5 năm tới, Physical AI - các mô hình AI kết hợp với hệ thống, thiết bị vật lý - có thể trở thành một hướng phát triển đáng chú ý. Robot được hỗ trợ bởi AI có khả năng đảm nhiệm ngày càng nhiều công việc, đặc biệt ở những môi trường cần nhiều sức lao động hoặc tiềm ẩn nguy hiểm.

Từ công trường xây dựng đến những khu vực có điều kiện làm việc rủi ro, việc đưa robot vào thay thế con người ở một số khâu có thể giúp giảm sức lao động và hạn chế nguy hiểm. Khi đó, chuyển đổi số sẽ không chỉ nằm trên màn hình điện thoại hay máy tính mà trực tiếp tham gia vào quá trình sản xuất.

Tuy nhiên, công nghệ càng phát triển, yêu cầu thích ứng của người lao động càng lớn. TS. Nguyễn Trí Hiếu cho rằng, AI và internet có thể làm giảm nhu cầu đối với một số công việc tư vấn, cung cấp thông tin và dịch vụ chuyên môn, khiến một bộ phận lao động đứng trước nguy cơ bị thay thế. Vì vậy, cùng với thúc đẩy ứng dụng công nghệ, cần đẩy mạnh đào tạo, tái đào tạo và nâng cao kỹ năng, giúp người lao động thích ứng và trở lại thị trường việc làm.

Từ một mã QR nhỏ đến những hệ thống AI, robot, chuyển đổi số đang diễn ra ở nhiều cấp độ khác nhau. Điểm chung của quá trình này là công nghệ ngày càng hiện diện trực tiếp trong những hoạt động vốn rất quen thuộc của con người.

Vì thế, thước đo cuối cùng của chuyển đổi số không chỉ là số lượng công nghệ được triển khai, mà còn là việc những công nghệ đó có thực sự giúp người dân sống thuận tiện hơn, làm việc hiệu quả hơn và có thêm cơ hội phát triển hay không. Khi công nghệ đi cùng khả năng tiếp cận, kỹ năng sử dụng và chính sách bảo đảm an toàn, chuyển đổi số mới có thể trở thành động lực tạo ra những thay đổi bền vững trong đời sống kinh tế - xã hội.

Chuyển đổi số quốc gia: Gỡ 5 điểm nghẽn để tạo đột phá

VOV.VN - Sáng nay, tại Hà Nội, Bộ Khoa học và Công nghệ tổ chức Lễ kỷ niệm hưởng ứng Ngày Chuyển đổi số quốc gia (10/10), nhằm nhìn lại những kết quả nổi bật, đồng thời chia sẻ kinh nghiệm, mô hình và cách làm sáng tạo từ các cơ quan, địa phương, tổ chức, doanh nghiệp và cá nhân.