Không kiểm định đại học đồng loạt, chất lượng được bảo đảm bằng gì?

Theo dự thảo sửa đổi Thông tư 04/2025 của Bộ GD&ĐT, các chương trình đào tạo giáo viên, sức khỏe và pháp luật vẫn phải kiểm định định kỳ. Diện bắt buộc còn gồm chương trình được Nhà nước ưu tiên và sử dụng ngân sách; đào tạo thường xuyên, từ xa, liên kết, liên thông, chương trình thứ hai và chương trình đã bị phát hiện vi phạm. Các chương trình còn lại phải tự đánh giá, cải tiến, công khai thông tin; trường được lựa chọn chương trình để kiểm định.

Nguồn lực của trường và tổ chức kiểm định đều có hạn nên không cần buộc mọi chương trình, bất kể mức độ rủi ro, cùng chạy theo một nhịp. Kiểm định diễn ra theo chu kỳ, còn chất lượng được tạo nên hằng ngày, từ tuyển giảng viên, thiết kế chương trình đến dạy học, đánh giá và cải tiến. Thu hẹp diện kiểm định chỉ hợp lý khi mọi chương trình vẫn phải chịu trách nhiệm về chất lượng và nơi có rủi ro cao được kiểm chứng từ bên ngoài.

Quyền chủ động được mở rộng phải đi cùng trách nhiệm cụ thể ở từng cấp. Hiệu trưởng chịu trách nhiệm cuối cùng về chất lượng văn bằng; hội đồng khoa học và đào tạo chịu trách nhiệm về chuẩn đầu ra, cấu trúc chương trình; trưởng khoa, chủ nhiệm chương trình phải giải trình việc sinh viên có đạt chuẩn hay không. Chương trình thiếu giảng viên, công bố sai dữ liệu hoặc nhiều năm không cải thiện phải bị xử lý cụ thể, nếu không trách nhiệm giải trình dễ dừng ở một bản báo cáo.

Dự thảo giao cơ sở đào tạo tự xác định chương trình thuộc diện kiểm định bắt buộc, lập kế hoạch và cập nhật lên HEMIS; với chương trình còn lại, trường tự đánh giá, công bố và quyết định có kiểm định hay không. Vừa tự phân loại vừa tự báo cáo, trường có thể ưu tiên chương trình mạnh, thuận lợi cho kiểm định và quảng bá, trong khi chương trình yếu ít được kiểm chứng. Dữ liệu trên HEMIS vì thế cần được kiểm tra độ tin cậy, giúp cơ quan quản lý phát hiện rủi ro và giúp trường biết học phần nào chưa hiệu quả, năng lực nào chưa đạt, cần đầu tư vào đâu. Quản trị phát triển dựa trên dữ liệu đòi hỏi quyết định cải tiến có bằng chứng và kết quả được đo lại; nhập thêm số liệu mà không đổi cách quản trị chỉ làm tăng báo cáo.

Dữ liệu do trường tự thu thập, tự đo rồi tự công bố chưa đủ tạo niềm tin. Tiêu chí việc làm mới tính cả tự tạo việc làm, khởi nghiệp và học tiếp nên cần quy định rõ mẫu khảo sát, tỷ lệ phản hồi, cách xác minh và đối sánh. Tỷ lệ đẹp vẫn có thể che đi việc sinh viên làm trái ngành, thu nhập thấp hoặc làm công việc không cần trình độ đại học.

Chờ đến khi một chương trình có kết luận vi phạm mới buộc kiểm định là khá muộn, bởi một số khóa sinh viên có thể đã tốt nghiệp. Rủi ro có thể nhận ra sớm từ quy mô tuyển sinh tăng bất thường, tỷ lệ sinh viên trên giảng viên, tỷ lệ bỏ học, khiếu nại, kết quả sát hạch nghề nghiệp và việc làm sau tốt nghiệp. Chạm ngưỡng cảnh báo, chương trình phải giải trình hoặc được đánh giá ngoài; một số chương trình khác cần được chọn ngẫu nhiên để hậu kiểm.

Tự bảo đảm chất lượng vẫn cần đầu tư cho giảng viên, thiết bị, cơ sở thực hành, dữ liệu và nhân lực đánh giá, trong khi tiền dành cho quảng bá, tuyển sinh thường đem lại lợi ích trước mắt dễ thấy hơn. Dự thảo cho phép trường lựa chọn kiểm định phù hợp với “điều kiện của cơ sở đào tạo”. Trường ít nguồn lực càng có lý do trì hoãn, dù đây có thể là nơi cần được kiểm chứng nhiều hơn. Chi phí bảo đảm chất lượng phải được tính vào chi phí đào tạo; kết quả chất lượng cần gắn với quyền mở ngành, tăng quy mô, nhận đặt hàng và sử dụng ngân sách.

Khi sinh viên vay tiền học một chương trình chưa được kiểm chứng, rủi ro không còn nằm riêng trong nhà trường. Nếu tốt nghiệp nhưng thất nghiệp hoặc thu nhập không đủ trả nợ, ngân hàng, gia đình và chính sách tín dụng cùng chịu tác động. Chưa kiểm định không đồng nghĩa chất lượng thấp, nhất là với chương trình mới; giấy chứng nhận cũng không bảo đảm chất lượng mãi mãi. Ngân hàng không thể làm thay tổ chức kiểm định, nhưng khoản vay có bảo lãnh hoặc hỗ trợ của Nhà nước cần xem xét tình trạng kiểm định, chất lượng cơ sở đào tạo, dữ liệu đầu ra và lộ trình kiểm định. Phần lớn rủi ro không thể dồn sang người học và gia đình.

Giảm kiểm định đồng loạt chỉ thực sự thuyết phục khi dữ liệu đáng tin cậy, cảnh báo đến trước vi phạm, hậu kiểm phát hiện được điều trường không tự báo cáo và chế tài bảo vệ được người học. Nếu các điều kiện ấy chưa sẵn sàng, chi phí giảm cho nhà trường hôm nay có thể trở thành khoản nợ và rủi ro của người học ngày mai.

Đề xuất thi lớp 10 chỉ còn 2 môn: Cần tính cả nguy cơ học lệch

VOV.VN - Bộ GD&ĐT vừa công bố dự thảo Quy chế tiếp nhận học sinh đầu cấp, đề xuất thi vào lớp 10 với hai môn Toán và Ngữ văn. Theo thầy Đinh Đức Hiền, Giám đốc điều hành Trường TH, THCS, THPT FPT Bắc Giang, giảm môn thi có thể giảm áp lực trước mắt nhưng cần tính đến nguy cơ học lệch và áp lực cạnh tranh tuyển sinh.