Kỳ thi tốt nghiệp THPT: Muốn ngăn chặn tiêu cực, cần đổi mới cách tổ chức kỳ thi

Rà soát lại toàn bộ quy trình tổ chức khảo thí 

PV: Nhiều ý kiến cho rằng công tác khảo thí vẫn còn những khoảng trống cần tiếp tục hoàn thiện. Theo ông, đâu là vấn đề cốt lõi cần nhìn nhận?

TS Lê Viết Khuyến: Trước hết phải khẳng định rằng, vụ việc tại Tuyên Quang hiện vẫn đang được các cơ quan chức năng xác minh nên chúng ta cần chờ kết luận chính thức. Tuy nhiên, chỉ riêng việc xuất hiện những nghi vấn cũng cho thấy mỗi khi xã hội đặt câu hỏi về tính khách quan của một kỳ thi quốc gia thì đó là lúc ngành giáo dục cần nhìn lại toàn bộ quy trình tổ chức khảo thí để tiếp tục hoàn thiện.

Theo tôi, điều quan trọng không phải chỉ tập trung vào một vụ việc cụ thể, mà phải xem đây là dịp rà soát lại toàn bộ hệ thống, từ khâu xây dựng đề thi, tổ chức thi, coi thi, chấm thi đến sử dụng kết quả. Một kỳ thi quốc gia chỉ thực sự có ý nghĩa khi người học, phụ huynh và xã hội tin tưởng vào tính công bằng, khách quan của kết quả.

Gốc rễ của vấn đề vẫn là phải hạn chế tối đa những điều kiện có thể dẫn đến tiêu cực. Khi một hệ thống còn phụ thuộc quá nhiều vào yếu tố con người thì nguy cơ sai phạm vẫn luôn tồn tại. Vì vậy, thay vì chỉ tăng cường thanh tra hay siết chặt quy chế, cần hướng tới xây dựng một mô hình khảo thí hiện đại, minh bạch và có khả năng tự kiểm soát.

Thực tế cho thấy việc đánh giá ở các địa phương, các trường học vẫn còn có sự khác biệt nhất định. Có nơi thực hiện rất nghiêm túc, nhưng cũng có nơi chịu tác động của bệnh thành tích, dẫn đến chất lượng đánh giá chưa thật sự đồng đều. 

PV: Theo ông, đâu là giải pháp căn cơ để ngăn chặn tiêu cực trong các kỳ thi quốc gia?

TS Lê Viết Khuyến: Theo tôi, điều cần làm là tiếp tục nâng cao chất lượng kỳ thi tốt nghiệp THPT để kết quả của kỳ thi trở thành nguồn dữ liệu đáng tin cậy phục vụ cả mục tiêu xét công nhận tốt nghiệp và tuyển sinh đại học.

Đã đến lúc ngành giáo dục cần thay đổi cách tổ chức kỳ thi. Chúng ta không thể chỉ trông chờ vào việc tăng thêm các đoàn thanh tra hay bổ sung thêm quy định kiểm soát. Những giải pháp đó vẫn cần thiết nhưng chỉ mang tính hỗ trợ, bởi ở bất cứ khâu nào còn phụ thuộc quá nhiều vào con người thì vẫn có nguy cơ phát sinh tiêu cực

Cần hướng tới xây dựng một mô hình khảo thí hiện đại, minh bạch để ngăn chặn tiêu cực

Nhiều quốc gia trên thế giới đã xây dựng ngân hàng đề thi chuẩn hóa với số lượng câu hỏi rất lớn. Đề thi được thử nghiệm, phân tích và hiệu chỉnh thường xuyên để bảo đảm độ tin cậy trước khi đưa vào sử dụng. Khi tổ chức thi, hệ thống sẽ tự động lựa chọn câu hỏi theo thuật toán ngẫu nhiên, bảo đảm mỗi thí sinh có một bộ đề khác nhau nhưng vẫn tương đương về độ khó.

Cách làm này không chỉ hạn chế nguy cơ lộ đề mà còn giảm đáng kể khả năng can thiệp vào quá trình tổ chức thi. Quan trọng hơn, nó tạo nền tảng để xây dựng một hệ thống khảo thí hiện đại, trong đó chất lượng của kỳ thi không còn phụ thuộc quá nhiều vào yếu tố con người.

Theo tôi, đây là hướng đi mà giáo dục Việt Nam cần từng bước triển khai trong thời gian tới nếu muốn xây dựng một kỳ thi quốc gia thực sự khách quan, minh bạch và được xã hội tin tưởng.

PV: Ông nhiều lần nhấn mạnh cần đổi mới phương thức tổ chức khảo thí. Theo ông, thi trên máy tính có phải là hướng đi phù hợp để nâng cao tính khách quan của kỳ thi?

TS Lê Viết Khuyến: Theo tôi, đây là xu hướng tất yếu mà giáo dục Việt Nam cần từng bước triển khai. Điều cốt lõi không phải chỉ là thay giấy bằng máy tính, mà là xây dựng một hệ thống khảo thí hiện đại, trong đó toàn bộ quy trình từ xây dựng ngân hàng đề thi, tổ chức thi đến chấm thi đều được chuẩn hóa và ứng dụng công nghệ.

Hiện nay, nhiều kỳ thi đánh giá năng lực ở nước ta đã được tổ chức theo hình thức thi trên máy tính, điển hình như V-SAT. Điều đó cho thấy chúng ta hoàn toàn có cơ sở để mở rộng mô hình này khi điều kiện cho phép.

Ưu điểm lớn nhất của thi trên máy tính là giảm đáng kể sự can thiệp của con người. Đề thi được lựa chọn ngẫu nhiên từ ngân hàng câu hỏi chuẩn hóa, mỗi thí sinh có một mã đề khác nhau nhưng vẫn bảo đảm tương đương về độ khó. Sau khi hoàn thành bài thi, hệ thống có thể chấm điểm tự động và trả kết quả trong thời gian rất ngắn.

Khi toàn bộ quy trình được số hóa và chuẩn hóa, nguy cơ phát sinh tiêu cực cũng giảm đi rất nhiều. Người làm công tác tổ chức thi chủ yếu thực hiện nhiệm vụ giám sát, hỗ trợ kỹ thuật và bảo đảm đúng quy trình, thay vì tham gia vào những khâu có thể tác động trực tiếp đến kết quả của thí sinh.

Theo tôi, đây là hướng đi phù hợp với xu thế quốc tế và cũng là giải pháp lâu dài để nâng cao tính khách quan của các kỳ thi quy mô quốc gia.

PV: Ngoài việc ứng dụng công nghệ, theo ông cần tiếp tục hoàn thiện công tác khảo thí theo hướng nào?

TS Lê Viết Khuyến: Muốn hệ thống khảo thí thực sự hiện đại thì không thể chỉ thay đổi hình thức thi mà còn phải thay đổi cách tổ chức.

Theo tôi, về lâu dài nên nghiên cứu hình thành các trung tâm khảo thí độc lập, có chức năng xây dựng ngân hàng đề thi, tổ chức các kỳ thi chuẩn hóa và cung cấp kết quả đánh giá cho các cơ sở giáo dục.

Ở nhiều quốc gia, các trung tâm khảo thí hoạt động rất chuyên nghiệp. Họ chỉ tập trung vào nhiệm vụ đánh giá năng lực nên có điều kiện đầu tư bài bản cho ngân hàng đề thi, nghiên cứu phương pháp khảo thí cũng như kiểm định chất lượng đề thi trước khi đưa vào sử dụng.

Trong khi đó, nếu mỗi địa phương hoặc mỗi đơn vị tự thực hiện toàn bộ các khâu thì rất khó bảo đảm sự đồng đều về chất lượng. Khi có một hệ thống khảo thí chuyên nghiệp, các trường đại học cũng có thể sử dụng chung kết quả để tuyển sinh, thay vì mỗi trường phải tổ chức một kỳ thi riêng. Điều này vừa giảm áp lực cho thí sinh, vừa tiết kiệm nguồn lực của xã hội.

Tôi cho rằng Việt Nam hoàn toàn có thể đi theo lộ trình này, trước mắt mở rộng các kỳ thi đánh giá trên máy tính, sau đó từng bước chuẩn hóa ngân hàng đề thi và tiến tới hình thành hệ thống khảo thí độc lập.

PV: Trong bối cảnh mùa tuyển sinh đại học đang diễn ra, theo ông cần làm gì để vừa bảo đảm quyền lợi của thí sinh, vừa giữ vững niềm tin của xã hội đối với kỳ thi tốt nghiệp THPT?

TS Lê Viết Khuyến: Theo tôi, trước mắt các cơ quan chức năng cần sớm làm rõ những vấn đề mà dư luận quan tâm trên tinh thần khách quan, minh bạch và đúng quy định. Việc xác minh, nếu có sai phạm thì xử lý nghiêm, nếu không có sai phạm thì cũng cần công bố rõ ràng để xã hội yên tâm.

Tuy nhiên, điều quan trọng hơn là không nên vì những nghi vấn của một vụ việc cụ thể mà phủ nhận toàn bộ giá trị của kỳ thi tốt nghiệp THPT. Đây vẫn là kỳ thi có ý nghĩa quan trọng, vừa để xét tốt nghiệp, vừa cung cấp dữ liệu cho các trường đại học tuyển sinh.

Điều cần làm là tiếp tục hoàn thiện hệ thống khảo thí để kết quả của kỳ thi ngày càng có độ tin cậy cao hơn. Khi kỳ thi được tổ chức minh bạch, khách quan thì các trường đại học sẽ yên tâm sử dụng kết quả tuyển sinh, còn thí sinh cũng không phải chịu áp lực tham gia quá nhiều kỳ thi khác nhau.

PV: Từ những băn khoăn của dư luận quanh kỳ thi năm nay, ông muốn gửi gắm điều gì tới ngành giáo dục?

TS Lê Viết Khuyến: Theo tôi, mỗi vấn đề được đặt ra đều là cơ hội để nhìn lại và hoàn thiện cơ chế quản lý. Điều quan trọng không phải chỉ xử lý một vụ việc nếu phát hiện sai phạm, mà là phải xây dựng được một hệ thống đủ chặt chẽ để những vụ việc tương tự không còn cơ hội tái diễn.

Muốn ngăn chặn tiêu cực một cách bền vững thì không thể chỉ tăng cường thanh tra hay bổ sung thêm các quy định kiểm soát. Giải pháp căn cơ vẫn là hiện đại hóa công tác khảo thí, xây dựng ngân hàng đề thi chuẩn hóa, mở rộng tổ chức thi trên máy tính, phát triển các trung tâm khảo thí độc lập và giảm tối đa sự can thiệp của con người trong toàn bộ quy trình.

Tôi cho rằng đây không chỉ là yêu cầu trước mắt mà còn là xu thế tất yếu của giáo dục hiện đại. Khi hệ thống khảo thí được tổ chức theo hướng chuyên nghiệp, khách quan và minh bạch, kỳ thi tốt nghiệp THPT sẽ tiếp tục phát huy vai trò là một kỳ thi quốc gia có độ tin cậy cao, đáp ứng yêu cầu đánh giá kết quả học tập của học sinh cũng như nhu cầu tuyển sinh của các trường đại học.

PV: Xin cám ơn ông!

Tuyên Quang: Rút toàn bộ các bài thi Toán đạt điểm 10 để kiểm tra

Ủy ban Nhân dân tỉnh Tuyên Quang cho biết trường hợp phát hiện dấu hiệu vi phạm quy chế thi hoặc hành vi vi phạm pháp luật thì khẩn trương xác minh, điều tra, xử lý nghiêm theo quy định của pháp luật.