Phân cấp Luật Bảo vệ môi trường: Cần cơ chế điều phối tương ứng để xử lý sự cố
VOV.VN - Tại phiên thảo luận của Quốc hội về Dự thảo Luật Bảo vệ môi trường, các đại biểu Quốc hội đã đưa ra nhiều ý kiến sâu sắc, tập trung vào bài toán phân cấp thẩm quyền gắn liền với cơ chế điều phối và nâng cao hiệu quả quản lý, ứng phó sự cố môi trường liên tỉnh, xuyên biên giới.
Phân cấp mạnh phải đi đôi với cơ chế điều phối tương ứng
Đại biểu Thái Quỳnh Mai Dung (Đoàn Đại biểu Quốc hội tỉnh Phú Thọ) nhấn mạnh quan điểm xuyên suốt: "Phân cấp càng mạnh trong Luật Bảo vệ môi trường thì cần cơ chế điều phối càng phải tương ứng". Phân tích về khoảng trống pháp lý hiện nay, đại biểu Thái Quỳnh Mai Dung chỉ ra rằng Dự thảo luật quy định Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp tỉnh chủ động báo cáo cơ quan có thẩm quyền khi xảy ra ô nhiễm liên tỉnh hoặc xuyên biên giới. Dù cơ quan soạn thảo giải trình cơ chế ứng phó trên địa bàn từ hai tỉnh trở lên đã có tại Quyết định 11/2025 của Thủ tướng Chính phủ, nhưng đây chỉ là văn bản dưới luật, trong khi thẩm quyền thực tế đang được phân cấp rất mạnh về địa phương.
"Khi trách nhiệm phân tán giữa nhiều địa phương thì hậu quả lại dồn về hạ nguồn, còn trách nhiệm pháp lý lại mập mờ, không rõ của ai", đại biểu Dung nhấn mạnh. Dẫn chứng từ Hà Nội, nghiên cứu cho thấy phần lớn bụi mịn người dân hít thở phát sinh từ bên ngoài dịch chuyển vào. Việc Hà Nội ký quy chế phối hợp vùng với 5 tỉnh lân cận mới dừng ở thỏa thuận hành chính, chưa tạo ra nghĩa vụ pháp lý bắt buộc.
Từ thực tiễn đó, đại biểu Thái Quỳnh Mai Dung đề xuất 4 nhóm giải pháp quan trọng: Tiêu chí và cơ quan điều phối: Định nghĩa rõ sự cố liên tỉnh là sự cố ảnh hưởng từ 2 tỉnh trở lên. Bộ Nông nghiệp và Môi trường là cơ quan điều phối bắt buộc khi các tỉnh không thống nhất; Thông báo khẩn cấp: Quy định Chủ tịch UBND cấp tỉnh nơi xảy ra sự cố phải thông báo cho các tỉnh giáp ranh, hạ nguồn và Bộ trong thời hạn cụ thể (không quá 24 giờ).
Mở rộng phạm vi tác động: Bổ sung căn cứ "phạm vi tác động liên tỉnh, xuyên biên giới" và quy định thời hạn phản hồi, giải trình bắt buộc giữa các tỉnh cùng lưu vực; Chia sẻ dữ liệu và chi phí: Luật hóa việc chia sẻ dữ liệu quan trắc tự động theo thời gian thực và áp dụng nguyên tắc "người gây ô nhiễm phải trả tiền" trong phân bổ chi phí khắc phục.
Bên cạnh đó, trước thực trạng mùa khô năm 2026 ghi nhận số điểm cháy tại tiểu vùng sông Mê Kông tăng cao và ô nhiễm khói mù xuyên biên giới đe dọa trực tiếp đến Việt Nam, đại biểu Dung đề nghị cần sớm nội luật hóa các cam kết tại Hiệp định ASEAN để tăng cường hiệu lực quản lý.
Nâng cao năng lực hậu kiểm và trách nhiệm của chính quyền địa phương
Cùng chung sự quan tâm về tính khả thi của Luật Bảo vệ môi trường, đại biểu Sùng A Lềnh (Đoàn Đại biểu Quốc hội tỉnh Lào Cai) nhấn mạnh yêu cầu cân bằng giữa cắt giảm thủ tục hành chính và tăng cường năng lực kiểm tra, giám sát thực tế.
Đại biểu cho rằng, việc đẩy mạnh phân cấp, phân quyền cho địa phương trong việc phê duyệt báo cáo đánh giá tác động môi trường (ĐTM) và cấp giấy phép môi trường là hướng đi đúng đắn, giúp gỡ vướng cho doanh nghiệp và đẩy nhanh tiến độ đầu tư dự án. Tuy nhiên, nếu phân cấp mà thiếu đi các công cụ giám sát chặt chẽ và nguồn lực hậu kiểm thì nguy cơ phát sinh các ô nhiễm tiềm ẩn là rất lớn.
Tập trung vào giải pháp thực thi, đại biểu Lềnh kiến nghị cần siết chặt quy trình hậu kiểm, chuyển mạnh từ phương thức "tiền kiểm" sang "hậu kiểm" dựa trên nền tảng dữ liệu số. Việc cắt giảm thủ tục không đồng nghĩa với buông lỏng quản lý, mà phải kiểm tra đột xuất, định kỳ có trọng tâm đối với các cơ sở có rủi ro ô nhiễm cao.
Cần quy định chi tiết trách nhiệm cá nhân của người đứng đầu chính quyền địa phương nếu để xảy ra vi phạm môi trường kéo dài trên địa bàn mà không kịp thời xử lý hoặc báo cáo cấp có thẩm quyền. Ưu tiên nguồn lực cho hệ thống quan trắc môi trường tự động tại các khu công nghiệp, cụm công nghiệp và lưu vực sông, kết nối trực tiếp dữ liệu về cơ quan quản lý trung ương và địa phương để phát hiện vi phạm kịp thời.
Siết chặt xả thải nguồn nước quá tải, đặt sức khỏe nhân dân làm trung tâm
VOV.VN - Ghi nhận tinh thần tiếp thu của dự thảo Luật Bảo vệ môi trường sửa đổi, đại biểu Quốc hội nhấn mạnh việc bảo vệ nguồn nước đang quá tải, xây dựng vùng phát thải thấp phải gắn với đánh giá tác động sức khỏe và chính sách hỗ trợ sinh kế khả thi cho người dân.
