Sửa Luật Bảo vệ môi trường: "Hơn 90% dự án có thể được giảm thủ tục môi trường"

Sau hơn 5 năm triển khai, Luật Bảo vệ môi trường năm 2020 đã tạo ra những chuyển biến tích cực trong công tác quản lý nhà nước về môi trường. Tuy nhiên, trước yêu cầu tăng trưởng xanh, chuyển đổi số và hội nhập quốc tế, việc tiếp tục hoàn thiện khung pháp lý được xem là cần thiết để vừa tháo gỡ khó khăn cho người dân, doanh nghiệp, vừa nâng cao hiệu quả bảo vệ môi trường.

Giảm thủ tục, tiết kiệm chi phí cho người dân và doanh nghiệp

Ông Tăng Thế Cường, Cục trưởng Cục Môi trường (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) cho biết, nhiều chính sách mới của Luật Bảo vệ môi trường 2020 như giấy phép môi trường, trách nhiệm mở rộng của nhà sản xuất (EPR) và phát triển thị trường carbon đã từng bước đi vào cuộc sống, góp phần nâng cao hiệu quả quản lý. Dù vậy, một số quy định chưa theo kịp tốc độ phát triển của nền kinh tế và yêu cầu chuyển đổi xanh. Việc ứng dụng công nghệ số trong quản lý môi trường còn hạn chế, trong khi các công cụ kinh tế chưa phát huy đầy đủ hiệu quả.

Trong bối cảnh Việt Nam hướng tới tăng trưởng nhanh nhưng bền vững, đồng thời thực hiện cam kết đạt phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050, dự thảo sửa đổi Luật Bảo vệ môi trường 2020 được xây dựng nhằm tháo gỡ những điểm nghẽn về thể chế và nâng cao hiệu quả thực thi chính sách.

"Dự thảo gồm 2 điều, sửa đổi, bổ sung 82 trong tổng số 171 điều của luật hiện hành và bổ sung mới 2 điều. Một trong những nội dung đáng chú ý là cải cách thủ tục hành chính, giảm thời gian và chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp. Cụ thể, dự thảo đề xuất bãi bỏ 9 thủ tục hành chính, gồm 7 thủ tục thuộc thẩm quyền cấp bộ và 2 thủ tục thuộc thẩm quyền cấp tỉnh. Nếu được thông qua và triển khai theo phương án đề xuất, cải cách này được kỳ vọng giúp giảm hơn 52% thời gian giải quyết thủ tục và tiết kiệm trên 52% chi phí tuân thủ", Cục trưởng Cục Môi trường thông tin.

Đáng chú ý, việc phân loại dự án theo tiêu chí môi trường dự kiến được điều chỉnh từ 4 nhóm xuống còn 3 nhóm, qua đó cắt giảm trên 90% số dự án phải thực hiện ĐTM và xin giấy phép môi trường. Cơ chế một cửa liên thông cũng được đề xuất nhằm giải quyết đồng thời thủ tục môi trường với thủ tục đầu tư, xây dựng, giúp rút ngắn thời gian triển khai dự án.

Việc đơn giản hóa thủ tục được kỳ vọng tạo thuận lợi cho hoạt động sản xuất, kinh doanh. Tuy nhiên, hiệu quả thực tế sẽ phụ thuộc vào cách phân loại dự án, năng lực thẩm định và khả năng giám sát sau khi các thủ tục được cắt giảm. Đơn giản hóa quy trình không đồng nghĩa với nới lỏng trách nhiệm bảo vệ môi trường.

Tăng trách nhiệm địa phương, quản lý chất thải bằng dữ liệu số

Theo ông Tăng Thế Cường, một điểm mới khác là đẩy mạnh phân cấp, phân quyền trong quản lý môi trường. Theo dự thảo, địa phương sẽ thực hiện tới 96% hoạt động thẩm định báo cáo ĐTM và 95% hoạt động cấp giấy phép môi trường. Cùng với quyền chủ động lớn hơn, dự thảo bổ sung trách nhiệm của UBND cấp tỉnh trong trường hợp để xảy ra ô nhiễm môi trường trên địa bàn. Đây được xem là cơ sở tăng cường trách nhiệm giải trình, đồng thời đặt ra yêu cầu nâng cao năng lực chuyên môn, nhân lực và hệ thống giám sát tại địa phương.

Trong quản lý chất thải, dự thảo hướng tới xây dựng hệ thống thống nhất trên nền tảng số. Các cơ sở phát sinh chất thải sẽ phải cung cấp, cập nhật dữ liệu điện tử thường xuyên, qua đó hỗ trợ theo dõi và truy xuất dòng chất thải theo thời gian thực. Về lâu dài, hệ thống đăng ký phát thải và chuyển giao chất ô nhiễm trên môi trường số cũng sẽ từng bước được hình thành.

"Nếu vận hành hiệu quả, dữ liệu số có thể giúp cơ quan quản lý phát hiện bất thường sớm hơn, hạn chế tình trạng báo cáo thiếu chính xác và nâng cao khả năng truy xuất trách nhiệm. Tuy nhiên, hệ thống cần bảo đảm dữ liệu đầy đủ, đồng bộ, có khả năng kiểm chứng và được kết nối giữa các cơ quan liên quan", ông Tăng Thế Cường chia sẻ.

Thúc đẩy kinh tế tuần hoàn, kiểm soát ô nhiễm từ sớm

Dự thảo sửa đổi Luật Bảo vệ môi trường cũng dành trọng tâm cho phát triển kinh tế tuần hoàn. Theo ông Tăng Thế Cường, dự thảo bổ sung Điều 72a về quản lý vật liệu, sản phẩm tái chế và sản phẩm thu hồi từ chất thải, nhằm phát triển thị trường nguyên liệu thứ cấp.

Chính phủ dự kiến xây dựng lộ trình áp dụng tỷ lệ vật liệu tái chế bắt buộc trong sản xuất, đồng thời hoàn thiện cơ chế trách nhiệm mở rộng của nhà sản xuất (EPR). Các chính sách khuyến khích, ưu đãi phát triển kinh tế tuần hoàn cũng được bổ sung, tạo điều kiện để mô hình này được tích hợp vào chiến lược và quy hoạch của ngành, địa phương.

Đối với chất thải rắn sinh hoạt, dự thảo đề xuất trao quyền cho UBND cấp tỉnh quyết định hình thức phân loại phù hợp với điều kiện thực tế. Cách tiếp cận linh hoạt có thể giúp địa phương tổ chức thu gom, phân loại và xử lý hiệu quả hơn, nhưng cần đi kèm hướng dẫn rõ ràng để người dân dễ thực hiện và tránh tình trạng mỗi nơi áp dụng một cách thiếu đồng bộ.

Trong kiểm soát chất lượng môi trường, dự thảo bổ sung quy định về dự báo ô nhiễm không khí, kiểm kê khí thải và bụi, cũng như kiểm soát phát thải từ giao thông. Các quy định về khả năng chịu tải của môi trường nước mặt và quản lý chất lượng đất cũng được điều chỉnh, hướng tới phân định rõ trách nhiệm giữa các cơ quan quản lý.

Định hướng quan trọng là chuyển từ cảnh báo khi ô nhiễm đã xảy ra sang dự báo để chủ động phòng ngừa. Đây là thay đổi có ý nghĩa thiết thực đối với cộng đồng, bởi ô nhiễm không khí, nguồn nước và đất có thể tác động trực tiếp đến sức khỏe, sinh kế và chất lượng cuộc sống.

Hoàn thiện chính sách carbon, hướng tới phát thải ròng bằng 0

Dự thảo còn đề xuất chuyển từ tư duy giảm nhẹ phát thải sang quản lý phát thải, rút ngắn chu kỳ kiểm kê khí nhà kính xuống hằng năm và thực hiện hoàn toàn trực tuyến. Điều 139a về trao đổi quốc tế kết quả giảm phát thải và tín chỉ carbon cũng được bổ sung, cùng với quy định về cơ chế quản lý sàn giao dịch carbon.

Bên cạnh đó, các chính sách khuyến khích thu hồi, tái chế môi chất lạnh và ưu đãi đầu tư, thuế cho công nghệ, thiết bị môi trường “Made in Vietnam” được kỳ vọng thúc đẩy doanh nghiệp đổi mới công nghệ, nâng cao năng lực cạnh tranh và giảm tác động tiêu cực đến môi trường.

Đánh giá về dự thảo, ông Tăng Thế Cường cho rằng, việc sửa đổi luật sẽ góp phần giảm chi phí tuân thủ, nâng cao hiệu quả quản lý thông qua công nghệ số và các công cụ kinh tế hiện đại, đồng thời tháo gỡ điểm nghẽn thể chế để thúc đẩy tăng trưởng xanh.

Dù vậy, hiệu quả của cải cách không chỉ nằm ở số lượng thủ tục được cắt giảm mà còn ở khả năng kiểm soát ô nhiễm trong thực tế. Quy định rõ ràng, dữ liệu minh bạch, trách nhiệm giải trình và cơ chế giám sát hiệu quả sẽ là những yếu tố quyết định để bảo đảm phát triển kinh tế đi đôi với bảo vệ môi trường.

Khi các chính sách được hoàn thiện và triển khai đồng bộ, sửa đổi Luật Bảo vệ môi trường có thể tạo thêm động lực cho kinh tế tuần hoàn, nâng cao chất lượng môi trường sống và hỗ trợ Việt Nam thực hiện mục tiêu phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050.

Luật Bảo vệ môi trường gỡ nút thắt, xử lý áp lực hơn 72.000 tấn rác mỗi ngày

VOV.VN - Việt Nam phát sinh hơn 72.000 tấn chất thải rắn sinh hoạt mỗi ngày, trong khi gần 60% lượng rác vẫn được xử lý bằng phương pháp chôn lấp. Trước những khó khăn, Luật Bảo vệ môi trường đặt ra các cơ chế nhằm thay đổi cách quản lý, tạo động lực để người dân giảm rác và tăng tái chế.