"Gìn giữ ký ức lịch sử sẽ góp phần củng cố bản sắc và bản lĩnh của dân tộc"

TS Khuất Thị Thanh Vân, Phó trưởng Khoa Chủ nghĩa xã hội khoa học, Học viện Báo chí và Tuyên truyền đưa ra quan điểm này trong cuộc trao đổi với phóng viên Báo Điện tử Tiếng nói Việt Nam.

Chuyển hóa nhận thức về quá khứ thành trách nhiệm trong hiện tại

PV: Thưa bà, ngày Thương binh - Liệt sĩ hàng năm (ngày 27/7) có ý nghĩa như thế nào trong việc giáo dục truyền thống yêu nước và lòng biết ơn đối với thế hệ trẻ?

TS Khuất Thị Thanh Vân: Ngày Thương binh - Liệt sĩ là một dịp đặc biệt để mỗi người Việt Nam nhìn lại lịch sử bằng thái độ biết ơn và trách nhiệm. Hòa bình, độc lập và cuộc sống mà chúng ta đang có hôm nay được đánh đổi bằng công sức, xương máu và sự hy sinh của biết bao thế hệ. Vì vậy, tưởng nhớ các anh hùng liệt sĩ, tri ân thương binh, bệnh binh và người có công với cách mạng không chỉ là sự ghi nhận đối với quá khứ mà còn là một hình thức giáo dục sâu sắc về giá trị của độc lập, tự do và lòng yêu nước đối với thế hệ trẻ.

Ý nghĩa giáo dục của ngày 27/7 càng trở nên quan trọng bởi các bạn trẻ hôm nay được sinh ra và trưởng thành trong hòa bình nên khó hình dung đầy đủ giá trị của độc lập, tự do cũng như những mất mát mà các thế hệ đi trước đã phải gánh chịu. Ngày 27/7 góp phần nối liền ký ức giữa các thế hệ, giúp người trẻ hiểu rằng phía sau mỗi trang sử của dân tộc là những con người có tên tuổi, có gia đình, có ước mơ, nhưng họ đã sẵn sàng hy sinh lợi ích riêng vì vận mệnh chung của đất nước.

Ở một tầng ý nghĩa sâu hơn, lòng biết ơn không chỉ dừng lại ở sự xúc động hay tưởng nhớ. Giá trị giáo dục thực sự của ngày 27/7 giúp chuyển hóa nhận thức về quá khứ thành trách nhiệm trong hiện tại. Lòng yêu nước của mỗi người dân hôm nay thể hiện bằng thái độ nghiêm túc trong học tập, lao động, bằng tinh thần trách nhiệm và ý thức xây dựng đất nước. Khi lòng biết ơn được chuyển hóa thành ý thức công dân và hành động có trách nhiệm thì đạo lý "Uống nước nhớ nguồn" mới thực sự thấm sâu và trở thành một giá trị bền vững trong đời sống.

PV: Làm thế nào để ngày Thương binh - Liệt sĩ không chỉ là một ngày kỷ niệm mà thực sự trở thành dịp giáo dục lòng yêu nước, đạo lý "Uống nước nhớ nguồn" cho người dân, đặc biệt là thế hệ trẻ, thưa bà?

TS Khuất Thị Thanh Vân: Để làm điều này, các hoạt động kỷ niệm cần được tổ chức theo hướng thiết thực, gần gũi và có khả năng tác động đồng thời đến nhận thức, tình cảm và hành động của người tham gia.

Bên cạnh các nghi thức tưởng niệm trang trọng cần tạo điều kiện để người trẻ được tìm hiểu về lịch sử qua những con người, địa danh và câu chuyện cụ thể. Khi lịch sử được kể bằng những số phận chân thực, những lá thư thời chiến, những trang nhật ký, kỷ vật hay lời kể của nhân chứng, người dân sẽ dễ dàng cảm nhận được chiều sâu nhân văn của sự hy sinh hơn là chỉ tiếp nhận những sự kiện qua các con số.

Trong những năm gần đây, nhiều trường học đã quan tâm kết hợp giáo dục trên lớp với các hoạt động trải nghiệm. Qua trải nghiệm thực tế, người học hình thành sự kết nối trực tiếp hơn giữa kiến thức lịch sử với đời sống và trách nhiệm của bản thân.

Tại Học viện Báo chí và Tuyên truyền bên cạnh việc tổ chức thường xuyên các chương trình về nguồn và những hành trình đỏ trang trọng, giàu ý nghĩa, chúng tôi luôn chú trọng lồng ghép hoạt động nghiên cứu thực tế nội môn vào các học phần chuyên ngành; đưa sinh viên, học viên đến với các di tích cách mạng, địa danh lịch sử và những không gian lưu giữ ký ức về các thế hệ đã hy sinh vì độc lập dân tộc. Sau chuyến đi, sinh viên, học viên được định hướng viết báo cáo, ghi lại cảm nhận từ chuyến đi thực tế. Khi người học tự mình viết lại một câu chuyện và chia sẻ với người khác, các em không còn là người tiếp nhận thụ động mà đã trở thành chủ thể tham gia gìn giữ và lan tỏa ký ức lịch sử.

Trong bối cảnh chuyển đổi số và hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng cần chú ý khai thác hiệu quả các nền tảng truyền thông số để đưa những câu chuyện chân thực, có chiều sâu về những người có công, các gia đình liệt sĩ và những địa chỉ lịch sử đến gần hơn với thế hệ trẻ.

Gìn giữ ký ức lịch sử là gìn giữ sức mạnh nội sinh, nền tảng văn hóa và chiều sâu nhân văn

PV: Theo bà, việc gìn giữ ký ức lịch sử có ý nghĩa như thế nào đối với sự phát triển bền vững của đất nước trong bối cảnh hội nhập?

TS Khuất Thị Thanh Vân: Phát triển bền vững không chỉ được đo bằng tốc độ tăng trưởng kinh tế, trình độ khoa học - công nghệ hay mức sống vật chất. Một quốc gia muốn phát triển bền vững còn phải có nền tảng văn hóa và tinh thần vững chắc, có khả năng duy trì sự gắn kết xã hội và truyền lại những giá trị cốt lõi từ thế hệ này sang thế hệ khác. Ký ức lịch sử chính là một bộ phận quan trọng của nền tảng đó.

Ký ức lịch sử giúp một dân tộc hiểu mình đã đi qua những chặng đường nào, đã phải đối diện với những thử thách gì và đã trả giá ra sao để có được hiện tại. Trong bối cảnh hội nhập ngày càng sâu rộng, mỗi người đều có điều kiện tiếp xúc với nhiều nền văn hóa, nhiều hệ giá trị và nhiều cách sống khác nhau. Tuy nhiên, hội nhập chỉ thực sự là đòn bẩy để một quốc gia phát triển bền vững khi quốc gia đó có đủ bản lĩnh để tiếp thu tinh hoa của nhân loại mà không đánh mất cội nguồn và căn tính của mình.

Gìn giữ ký ức lịch sử sẽ góp phần củng cố bản sắc và bản lĩnh của dân tộc. Khi có sự hiểu biết sâu sắc về lịch sử đất nước, mỗi người dân thêm trân trọng những giá trị được các thế hệ đi trước xây đắp, từ đó bồi đắp niềm tự hào dân tộc và ý thức gìn giữ, phát huy những giá trị ấy trong quá trình hội nhập. Ký ức lịch sử cũng tạo nên sự gắn kết giữa các thế hệ, giúp cộng đồng nhận thức rằng quá khứ, hiện tại và tương lai không phải là những phần tách rời mà được nối tiếp bằng trách nhiệm và sự kế thừa.

Ở nước ta, việc gìn giữ ký ức lịch sử không chỉ được thể hiện qua các hoạt động tưởng niệm mà còn được chuyển hóa thành trách nhiệm của Đảng, Nhà nước và toàn xã hội đối với những người đã hy sinh, cống hiến cho đất nước. Điều đó được thể hiện qua việc chăm lo đời sống vật chất, tinh thần cho thương binh, bệnh binh, thân nhân liệt sĩ và người có công; đồng thời tiếp tục hoàn thiện các chính sách ưu đãi, hỗ trợ và giải quyết những vấn đề còn tồn đọng.

Một biểu hiện đặc biệt sâu sắc của trách nhiệm ấy chính là công tác tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ chúng ta đã kiên trì thực hiện bao nhiêu năm nay. Có quy mô nhất là “Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh thực hiện tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ” mà chúng ta đang thực hiện.

Nhiệm vụ này khó khăn nhưng chúng ta phải làm cho thật tốt bởi nó mang ý nghĩa nhân văn sâu sắc. Mỗi hài cốt tìm được, mỗi danh tính được xác định là thêm một người con được trở về với gia đình và quê hương; đồng thời cũng là sự tri ân đối với người đã khuất, là sự sẻ chia và lòng trân trọng đối với những gia đình đã mỏi mòn chờ đợi qua nhiều thập kỷ.

Những việc làm ấy có ý nghĩa giáo dục rất lớn bởi chúng cho thấy đạo lý "Uống nước nhớ nguồn" không chỉ tồn tại trong lời nói hay các nghi lễ mà còn được thể hiện bằng chính sách, nguồn lực và những hành động bền bỉ của cả hệ thống chính trị và cộng đồng. Đây cũng là cách Đảng, Nhà nước và các thế hệ sau thực hiện trách nhiệm đối với lịch sử, bảo đảm rằng những người đã hy sinh vì Tổ quốc không bị lãng quên và các gia đình có công luôn nhận được sự quan tâm xứng đáng.

Giữ gìn ký ức lịch sử không chỉ là hướng về quá khứ mà quan trọng là phải chuyển hóa những bài học về lòng yêu nước, ý chí tự lực, tinh thần đoàn kết và sự hy sinh vì cộng đồng thành nguồn lực tinh thần cho sự phát triển của ngày hôm nay. Những giá trị ấy giúp xã hội tăng cường sự đồng thuận, củng cố niềm tin, khơi dậy khát vọng cống hiến, nhất là trong bối cảnh cạnh tranh quốc tế ngày càng gay gắt, công nghệ biến đổi nhanh chóng và tình hình thế giới đang diễn biến phức tạp, khó lường như hiện nay.

Một dân tộc biết trân trọng quá khứ sẽ có thêm điểm tựa và bản lĩnh bước tới tương lai. Vì vậy, gìn giữ ký ức lịch sử chính là gìn giữ sức mạnh nội sinh, nền tảng văn hóa và chiều sâu nhân văn cần thiết để đất nước hội nhập tự tin và phát triển bền vững.

PV: Xin cảm ơn bà!

Quảng Trị quy tập 126 hài cốt liệt sĩ trong “Chiến dịch 500 ngày đêm”

VOV.VN - Triển khai “Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh thực hiện tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ”, tỉnh Quảng Trị đã quy tập 126 hài cốt liệt sĩ, đẩy nhanh lấy mẫu ADN để phục vụ xác định danh tính các liệt sĩ thiếu thông tin.