Phó Thủ tướng: Phát triển hệ sinh thái đổi mới sáng tạo đồng bộ, thực chất

Theo kết quả đổi mới sáng tạo toàn cầu năm 2026, hệ sinh thái đổi mới sáng tạo quốc gia của Việt Nam xếp hạng 43 trong số 139 quốc gia, tăng 1 bậc so với năm 2025, xếp thứ 3 trong khu vực ASEAN. Đầu ra đổi mới sáng tạo tăng 2 bậc so với năm 2025, từ vị trí 37 lên 35. Trong khu vực ASEAN, Việt Nam đứng thứ 3 sau Singapore và Malaysia, được ghi nhận là một trong 7 quốc gia thu nhập trung bình cải thiện thứ hạng nhanh nhất từ năm 2013.

Tuy nhiên, Thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Hoàng Minh cho biết một số chỉ số có xu hướng cải thiện nhưng chưa bền vững, vẫn còn thấp so với yêu cầu. Ví dụ chất lượng các quy định của pháp luật hoặc hiệu quả thực thi pháp luật.

"Thách thức của chúng ta không chỉ nằm ở chất lượng quy định mà còn hiệu quả thực thi, ở tính ổn định của quản trị và khả năng tạo lập môi trường thuận lợi cho hoạt động kinh doanh khởi nghiệp rồi đổi mới sáng tạo. Trung bình các quốc gia đứng trên Việt Nam đều chi cho nghiên cứu phát triển khoảng 1,5-2% GDP, có quốc gia chi đến 4% GDP. Việt Nam chi khoảng 0,55% cho nghiên cứu phát triển" - ông Hoàng Minh nói.

Chỉ số trong nhóm giáo dục và giáo dục đại học còn ở mức khiêm tốn, với tình trạng thiếu hụt nhân lực trình độ cao có thể đáp ứng các vị trí công việc trong những ngành ưu tiên phát triển. Thứ trưởng Bộ giáo dục và Đào tạo Phạm Quang Hưng thông tin, hiện bộ đã xây dựng 13 mạng lưới khoa học công nghệ 4.0, trong đó có 300 doanh nghiệp là thành viên nhưng mới tập trung hợp tác đào tạo, chưa chuyển hóa được các kết quả nghiên cứu thành sản phẩm cụ thể của doanh nghiệp.

"Điểm nghẽn lớn hiện nay là kết quả nghiên cứu chưa được chuyển hóa thành các sản phẩm tương ứng để đóng góp cho nền kinh tế. Hợp tác giữa nhà trường và doanh nghiệp hiện chủ yếu tập trung vào đào tạo, trong khi các hợp tác tạo ra sản phẩm cụ thể còn chiếm tỷ lệ rất nhỏ. Kết quả nghiên cứu tại các trường hiện vẫn chủ yếu dừng ở quy mô phòng thí nghiệm. Khả năng chuyển giao và khai thác các kết quả này vào thực tiễn sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp còn rất hạn chế. Vì vậy, cần có sự hỗ trợ tích cực từ Nhà nước", theo ông Phạm Quang Hưng.

Nêu nguồn thu từ khoa học, công nghệ chỉ chiếm 15% trong tổng thu của nhà trường, PGS.TS Nguyễn Hiệu, Phó Giám đốc thường trực Đai học quốc gia Hà Nội cho rằng phải coi đào tạo nguồn nhân lực cho đổi mới sáng tạo là một giá trị cốt lõi của hệ sinh thái đổi mới sáng tạo.

Điểm nghẽn không chỉ nằm ở vấn đề nhân lực chất lượng cao mà còn ở sự thiếu liên kết giữa đào tạo, nghiên cứu và nhu cầu đổi mới sáng tạo. Các trường đại học thực hiện hoạt động nghiên cứu và đào tạo nhưng chưa chắc đã tiếp cận được nhu cầu đổi mới công nghệ của doanh nghiệp hiện nay. Trong khi đó, một số doanh nghiệp có nhu cầu đổi mới công nghệ nhưng lại chưa có đủ năng lực để thiết lập quan hệ hợp tác.

Bên cạnh đó, trình độ phát triển của thị trường là một yếu tố của hệ sinh thái đổi mới sáng tạo nhưng vẫn bị xem nhẹ. Hoạt động đầu tư mạo hiểm còn ở mức khiêm tốn. Doanh nghiệp được xem là trung tâm của hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, nhưng năng lực tiếp nhận, làm chủ và chuyển hóa tri thức, công nghệ từ bên ngoài thành năng lực nội sinh của doanh nghiệp còn là thách thức. Sản phẩm tri thức và công nghệ là trụ cột phản ánh kết quả trung gian của hệ sinh thái đổi mới sáng tạo quốc gia nhưng chưa tương xứng với kết quả đầu ra.

Kết luận cuộc họp, Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng nhấn mạnh, đổi mới sáng tạo thực sự trở thành phương thức phát triển và là động lực tăng trưởng của toàn bộ nền kinh tế, tạo ra năng suất, giá trị gia tăng, sản phẩm, ngành nghề và thị trường mới, nâng cao hiệu quả quản trị quốc gia, chất lượng dịch vụ công, giúp cho doanh nghiệp làm chủ công nghệ, giảm chi phí, nâng cao năng lực cạnh tranh và đặc biệt là tham gia sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu, tạo ra việc làm thu nhập, nâng cao chất lượng cuộc sống người dân.

Vì vậy, trong thời gian tới, phát triển hệ sinh thái đổi mới sáng tạo quốc gia theo hướng đồng bộ, thực chất, hiệu quả và lấy doanh nghiệp làm trung tâm, thương mại hóa công nghệ và phát triển doanh nghiệp đổi mới sáng tạo.

Phó Thủ tướng yêu cầu Bộ Khoa học và Công nghệ chủ trì, phối hợp với Bộ Tài chính, Bộ Giáo dục và Đào tạo, Bộ Công Thương cùng các bộ, ngành liên quan khẩn trương rà soát, xử lý những khó khăn, vướng mắc về thể chế theo hướng tạo đột phá mạnh mẽ, xây dựng thể chế thuận lợi nhất cho phát triển khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo. 

Các nội dung cần rà soát bao gồm thuế, đầu tư, tài chính, chi tiêu, sở hữu trí tuệ, chuyển giao công nghệ, thương mại hóa sản phẩm và đầu tư mạo hiểm. Nếu cần thiết, sẽ xây dựng một nghị định của Chính phủ về thương mại hóa sản phẩm và phát triển sàn giao dịch. Đồng thời, triển khai đồng bộ các chính sách thúc đẩy cung - cầu công nghệ, tăng cường đặt hàng nghiên cứu xuất phát từ nhu cầu thực tiễn của doanh nghiệp.

Đẩy mạnh hợp tác giáo dục, khoa học – công nghệ Việt Nam – Trung Quốc

VOV.VN - Thăm và làm việc tại Đại học Thanh Hoa ngày 13/10, Phó Thủ tướng Lê Tiến Châu đề nghị Việt Nam và Trung Quốc tăng cường hợp tác đào tạo nhân lực chất lượng cao, nghiên cứu chung trong các lĩnh vực trí tuệ nhân tạo, bán dẫn, công nghệ số và năng lượng xanh.