Đo bộ máy cấp xã bằng kết quả và giá trị tạo ra cho người dân, doanh nghiệp

Cấp xã phải thay đổi cả thẩm quyền, trách nhiệm và phương thức hoạt động

Kết luận số 76-KL/TW Hội nghị lần thứ ba Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV về tiếp tục hoàn thiện, vận hành hiệu quả mô hình tổ chức tổng thể của hệ thống chính trị, mô hình chính quyền địa phương 2 cấp đặt ra yêu cầu chuyển từ “sắp xếp bộ máy” sang “thiết kế lại cơ chế vận hành”, lấy hiệu quả phục vụ người dân, doanh nghiệp và khả năng giải quyết công việc ở cơ sở làm thước đo.

Theo PGS.TS Trần Thị Diệu Oanh, Trưởng khoa Nhà nước và Pháp luật, Học viện Hành chính và Quản trị công, cấp xã muốn trở thành tuyến đầu của quản trị công phải có đủ quyền quyết định, nguồn lực thực hiện và trách nhiệm giải trình.

Trước hết cần thay đổi nhận thức về vị trí của cấp xã trong mô hình chính quyền địa phương 2 cấp. Cấp xã không còn chỉ thực hiện những nhiệm vụ hành chính đơn giản mà trở thành nơi trực tiếp giải quyết phần lớn các vấn đề hằng ngày của người dân và doanh nghiệp.

“Có thể nói ngắn gọn, cấp xã muốn trở thành tuyến đầu của quản trị công thì phải có đủ quyền được quyết định, đủ nguồn lực để thực hiện và đủ trách nhiệm để giải trình về kết quả”, PGS.TS Trần Thị Diệu Oanh nhấn mạnh.

Chuyên gia cho rằng cần thay đổi đồng thời ba vấn đề. Thứ nhất là thẩm quyền. Việc đã xác định thuộc cấp xã phải được trao đủ quyền để xã quyết định và xử lý trọn vẹn, hạn chế tình trạng nhiệm vụ đã phân cấp nhưng vẫn phải xin ý kiến cấp tỉnh ở nhiều khâu.

Thứ hai là trách nhiệm. Quyền được trao đến đâu thì người đứng đầu và cán bộ thực thi phải chịu trách nhiệm đến đó, tránh tình trạng tập thể quyết định nhưng cuối cùng không xác định được cá nhân chịu trách nhiệm.

Thứ ba là phương thức hoạt động. Cấp xã phải chuyển từ cách xử lý công việc theo từng phòng, từng thủ tục sang giải quyết vấn đề của người dân theo quy trình liên thông.

Một việc phải có một đầu mối chịu trách nhiệm

Kết luận số 76-KL/TW yêu cầu phân định rõ chức năng, nhiệm vụ, thẩm quyền giữa Trung ương, cấp tỉnh và cấp xã theo nguyên tắc “rõ người, rõ việc, rõ trách nhiệm”. PGS.TS Trần Thị Diệu Oanh cho rằng tình trạng chồng chéo dễ xuất hiện nhất ở những lĩnh vực liên ngành như đất đai, quy hoạch, xây dựng, môi trường, đầu tư công hoặc các vấn đề đô thị.

“Chẳng hạn, một dự án đầu tư có thể đồng thời liên quan đến đất đai, quy hoạch, xây dựng, môi trường và tài chính. Nếu mỗi cơ quan chỉ xử lý một phần việc mà không có đầu mối chịu trách nhiệm về toàn bộ quá trình, người dân và doanh nghiệp sẽ phải đi qua nhiều cơ quan. Khi hồ sơ chậm, việc xác định trách nhiệm cũng trở nên khó khăn”, PGS.TS Diệu Oanh lấy ví dụ.

Do đó, nguyên tắc “một việc - một cơ quan chủ trì - một đầu mối chịu trách nhiệm” cần được cụ thể hóa ngay trong quy trình thực hiện. Cơ quan chủ trì phải có quyền điều phối các cơ quan phối hợp, có thời hạn xử lý rõ ràng và chịu trách nhiệm về kết quả cuối cùng.

Bên cạnh đó, cần bổ sung hai yếu tố là một nguồn dữ liệu dùng chung và một quy trình liên thông. Người dân đã cung cấp thông tin cho Nhà nước thì về nguyên tắc, các cơ quan nhà nước phải chia sẻ và sử dụng lại dữ liệu đó, không nên yêu cầu người dân cung cấp lặp lại”. 

Tinh gọn thực chất không chỉ là giảm đầu mối tổ chức mà quan trọng hơn là giảm đầu mối trong quá trình giải quyết một công việc.

Tỉnh mạnh về điều phối, xã mạnh về thực thi

Một yêu cầu quan trọng của mô hình chính quyền địa phương 2 cấp là cấp tỉnh chuyển mạnh sang vai trò tổ chức không gian phát triển, liên kết vùng, phân bổ nguồn lực và điều phối thực thi; trong khi cấp xã trực tiếp phục vụ người dân. Theo PGS.TS Trần Thị Diệu Oanh, quan hệ giữa tỉnh và xã cần chuyển từ mô hình “cấp trên chỉ đạo - cấp dưới xin ý kiến” sang “phân định thẩm quyền - điều phối - giám sát kết quả”.

Kiến nghị, cấp tỉnh cần tập trung vào những vấn đề mang tính chiến lược, liên địa bàn như quy hoạch, tổ chức không gian phát triển, đầu tư hạ tầng lớn, phân bổ nguồn lực và điều phối những vấn đề vượt quá phạm vi một xã. Trong khi đó, cấp xã tập trung trực tiếp giải quyết các vấn đề của người dân, doanh nghiệp và quản trị địa bàn.

Khi một việc đã thuộc thẩm quyền cấp xã, tỉnh không nên can thiệp trở lại vào từng quyết định cụ thể mà quản lý bằng thể chế, tiêu chuẩn, dữ liệu và kiểm tra, giám sát kết quả. Ngược lại, cấp xã phải thực hiện đầy đủ trách nhiệm báo cáo, công khai, giải trình và chịu sự kiểm soát đối với quyền được giao.

“Thống nhất quản lý nhà nước không đồng nghĩa với tập trung mọi quyết định lên cấp trên. Thống nhất phải nằm ở pháp luật, tiêu chuẩn, dữ liệu và mục tiêu chung; còn việc lựa chọn cách thức thực hiện nên dành không gian phù hợp cho địa phương”, PGS.TS Trần Thị Diệu Oanh nêu ý kiến.

Theo đó, quan hệ hợp lý là tỉnh mạnh về điều phối và kiến tạo; xã mạnh về thực thi và giải quyết vấn đề, hai cấp được kết nối bằng dữ liệu và trách nhiệm giải trình.

Đánh giá cấp xã bằng kết quả, không phải số lượng cuộc họp

Đánh giá về mô hình chính quyền địa phương 2 cấp sau hơn 1 năm đi vào hoạt động, PGS.TS Trần Thị Diệu Oanh cho rằng, cần xây dựng bộ chỉ số đánh giá cấp xã để đo lường hiệu quả vận hành thực chất. Bộ chỉ số này không nên chỉ đo hoạt động hành chính mà phải tập trung vào kết quả và giá trị mang lại cho người dân, doanh nghiệp.

Theo đó, các nhóm tiêu chí có thể gồm: tốc độ giải quyết công việc và tỷ lệ hồ sơ đúng hạn; chất lượng phục vụ và mức độ hài lòng của người dân, doanh nghiệp; năng lực đội ngũ cán bộ; hiệu quả sử dụng ngân sách và nguồn lực công. Đặc biệt, cần đánh giá khả năng tự giải quyết những vấn đề thuộc thẩm quyền mà không liên tục đẩy việc hoặc xin ý kiến cấp trên.

Một tiêu chí quan trọng khác là giá trị công và kết quả thực tế. “Một xã vận hành tốt không nhất thiết là xã ban hành nhiều văn bản hay tổ chức nhiều cuộc họp nhất. Điều quan trọng là người dân có được giải quyết công việc nhanh hơn không, vấn đề của địa bàn có được xử lý tốt hơn không và bộ máy có chủ động chịu trách nhiệm hay không”, PGS.TS Trần Thị Diệu Oanh nhấn mạnh.

Theo bà, đây chính là bước chuyển quan trọng được Kết luận số 76-KL/TW đặt ra: từ đo bộ máy bằng quy mô và hoạt động sang đo bộ máy bằng kết quả và giá trị mà bộ máy tạo ra cho người dân, doanh nghiệp.

Hà Nội đúc kết 4 bài học lớn sau 1 năm vận hành chính quyền địa phương hai cấp

VOV.VN - Sau một năm triển khai mô hình chính quyền địa phương hai cấp, Hà Nội không chỉ bảo đảm bộ máy vận hành ổn định, thông suốt mà còn đúc kết được nhiều bài học kinh nghiệm quan trọng trong công tác tổ chức bộ máy, xây dựng đội ngũ cán bộ và đổi mới phương thức lãnh đạo của Đảng.