Cho ngân hàng quản lý tài sản bảo đảm trái phiếu: Cần ngăn "mua bia kèm lạc"

Giải tỏa gánh nặng cung ứng vốn 20 triệu tỷ đồng

Sáng 10/8, Thảo luận hội trường về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, Luật Phòng, chống rửa tiền và Luật Các tổ chức tín dụng, đại biểu Quốc hội (ĐBQH) Trần Hoàng Ngân (Đoàn ĐBQH Thành phố Hồ Chí Minh) đánh giá, việc bổ sung quy định cho phép các Ngân hàng thương mại (NHTM), tổ chức tín dụng (TCTD) làm đại lý quản lý tài sản bảo đảm trái phiếu doanh nghiệp riêng lẻ tuy chỉ ngắn gọn trong dự thảo, nhưng có ý nghĩa chiến lược đối với quá trình cơ cấu lại thị trường tài chính Việt Nam.

Phân tích bức tranh tổng thể, đại biểu chỉ ra rằng gánh nặng cung ứng vốn cho toàn bộ nền kinh tế hiện đang đè nặng lên vai hệ thống ngân hàng thương mại. Nguồn vốn đầu tư công khi bội chi phải phát hành trái phiếu Chính phủ và ngân hàng là đơn vị mua chính. Nguồn vốn từ nhân dân đóng góp 50% vốn đầu tư xã hội cũng thông qua kênh ngân hàng thương mại. Thậm chí, các doanh nghiệp đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) cũng được phép vay vốn tại đây.

Tính đến nay, dư nợ tín dụng toàn hệ thống đã vượt mốc 20 triệu tỷ đồng, tương đương khoảng 145% GDP. Đây là con số rất lớn, tiềm ẩn nhiều rủi ro hệ thống nếu không kịp thời san sẻ áp lực. Trong khi đó, dư địa phát triển của thị trường vốn còn rất rộng: vốn hóa thị trường chứng khoán mới đạt khoảng 80% GDP (so với mục tiêu 100%), còn thị trường trái phiếu doanh nghiệp mới dừng ở mức khoảng 12% GDP (so với định hướng 25-30%).

Do đó, việc trao thêm chức năng đại lý quản lý tài sản bảo đảm trái phiếu cho các NHTM sẽ là đòn bẩy quan trọng để khơi thông kênh trái phiếu doanh nghiệp, từng bước nâng cao vai trò của thị trường vốn và giảm sự phụ thuộc quá mức vào nguồn tín dụng ngân hàng.

Cảnh báo dùng quyền cấp tín dụng để ép khách hàng mua trái phiếu

Đồng quan điểm về tính cần thiết của chính sách, đại biểu Lê Văn Thế (Phó Trưởng đoàn chuyên trách Đoàn ĐBQH tỉnh Ninh Bình) nhận định giải pháp này sẽ chuyên nghiệp hóa khâu quản lý tài sản bảo đảm, góp phần củng cố niềm tin nhà đầu tư. Tuy nhiên, đại biểu đặc biệt lưu ý đến rủi ro xung đột lợi ích nếu một ngân hàng đảm nhiệm quá nhiều vai trò.

"Nếu một ngân hàng vừa là bên cấp tín dụng cho doanh nghiệp, vừa quản lý tài sản bảo đảm của trái phiếu, đồng thời lại có thể tham gia các khâu phân phối, thanh toán dịch vụ cho đợt phát hành, thì xung đột lợi ích phát sinh rất rõ. Khi doanh nghiệp vỡ nợ hoặc gặp khó khăn tài chính, lợi ích thu hồi nợ của ngân hàng có thể chèn ép hoặc mâu thuẫn trực tiếp với quyền lợi của các trái chủ.", đại biểu Lê Văn Thế cảnh báo.

Bên cạnh đó, đại biểu cảnh báo nguy cơ biến tướng "mua bia kèm lạc" trong quan hệ tín dụng. Nếu thiếu cơ chế kiểm soát, TCTD có thể lợi dụng vị thế cấp tín dụng, giải ngân hay gia hạn nợ để ép buộc, tạo sức ép buộc khách hàng phải mua trái phiếu doanh nghiệp hoặc các sản phẩm đầu tư rủi ro.

Từ thực tiễn đó, đại biểu Lê Văn Thế đề xuất luật hóa quy định này bằng việc bổ sung điểm e vào sau điểm đ khoản 2 Điều 114 Luật Các TCTD: "e) Đại lý quản lý tài sản bảo đảm của trái phiếu doanh nghiệp. Chính phủ quy định chi tiết việc thực hiện nội dung này", nhằm chủ động phòng ngừa vi phạm từ sớm, từ xa.

Minh bạch vai trò, bảo vệ nhà đầu tư từ bài học SCB

Gắn liền với việc mở rộng chức năng cho ngân hàng, đại biểu Trần Hoàng Ngân nhấn mạnh bài học đắt giá từ khủng hoảng thị trường trái phiếu doanh nghiệp năm 2022 và sự cố tại ngân hàng SCB.

Để tránh lặp lại sai lầm, đại biểu đề nghị Ngân hàng Trung ương phải bắt buộc các NHTM giải thích rõ ràng, minh bạch từng vai trò cho khách hàng. Phải giúp người dân phân định rõ ràng đâu là đại lý phát hành, đâu là đơn vị bảo lãnh thanh toán và đâu là đại lý quản lý tài sản bảo đảm, tuyệt đối không để khách hàng nhầm lẫn rằng ngân hàng đứng ra bảo đảm an toàn toàn bộ cho khoản đầu tư.

Đại biểu Lê Văn Thế cho rằng, khi cho phép ngân hàng thương mại làm đại lý quản lý tài sản bảo đảm của trái phiếu doanh nghiệp, điều quan trọng nhất là phải thiết kế cơ chế để ngân hàng thực hiện hoạt động này độc lập, minh bạch và không lạm dụng vị thế.

Theo đại biểu, Chính phủ cần quy định cụ thể ba nhóm vấn đề gồm: điều kiện, phạm vi và nguyên tắc thực hiện hoạt động đại lý quản lý tài sản bảo đảm; cơ chế nhận diện, công khai và kiểm soát xung đột lợi ích; trách nhiệm quản lý, công khai thông tin về tài sản bảo đảm, tách bạch tài sản, hồ sơ, dữ liệu và cơ chế giám sát, xử lý vi phạm.

Đáng chú ý, đại biểu cảnh báo nguy cơ “mua bia kèm lạc” trong hoạt động ngân hàng. Theo đó, có thể phát sinh tình trạng gắn việc cấp tín dụng, giải ngân, gia hạn hoặc cơ cấu khoản vay với yêu cầu khách hàng phải mua hoặc cam kết mua trái phiếu doanh nghiệp hay các sản phẩm đầu tư khác.

“Tôi cho rằng đây là ranh giới cần phải được quy định rõ để bảo vệ khách hàng và bảo đảm cạnh tranh lành mạnh trên thị trường tài chính", đại biểu nói.

Từ đó, đề nghị Chính phủ và Ngân hàng Nhà nước khi quy định chi tiết cần đặc biệt ngăn chặn việc sử dụng quan hệ tín dụng để ép buộc hoặc tạo sức ép, đặt ra điều kiện buộc khách hàng mua sản phẩm đầu tư. Đồng thời, cơ quan soạn thảo nghiên cứu bổ sung điểm e vào sau điểm đ khoản 2 Điều 114: “Đại lý quản lý tài sản bảo đảm của trái phiếu doanh nghiệp. Chính phủ quy định chi tiết việc thực hiện nội dung này”.

Đại biểu Lê Văn Thế nhấn mạnh hai nguyên tắc: “Mở rộng thẩm quyền phải đi cùng giới hạn pháp lý, dữ liệu và trách nhiệm giải trình; mở rộng hoạt động ngân hàng phải đi cùng kiểm soát xung đột lợi ích và bảo vệ nhà đầu tư.Xây dựng Luật cũng nên phòng ngừa từ sớm, từ xa, không nên chờ đến khi vi phạm xảy ra mới sửa đổi Luật và văn bản dưới Luật”.

Thị trường trái phiếu chờ đón dòng tiền minh bạch

VOV.VN - Nghị định 200 về trái phiếu được kỳ vọng sẽ minh bạch hóa thị trường, thu hút dòng vốn đầu tư cho doanh nghiệp. Đây là thông tin được đưa ra tại Hội nghị “Phát hành chứng khoán – Động lực cho tăng trưởng kinh tế” diễn ra ngày 2/7 tại TP.HCM.